Toen en nu

Vandaag herdenk ik de sterfdag van mijn vriendin Nelly, die in 2009 overleed aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Veel te vroeg. 

Wíj begonnen met 2026 aan een nieuw hoofdstuk, zij bleef op een vorige bladzijde steken helaas. Ze kreeg die verschrikkelijke diagnose in december 2005. 

De foto is uit 2006. Ze had op dat moment een pneumonectomie achter de rug (verwijdering van de gehele zieke long) en droeg het lot van het zwaard van Damocles al negen maanden met zich mee. Onze doodzieke Nelly -die weigerde patiënte te zijn- zag er doorgaans stralend uit. We vierden haar verjaardag (september) op het terras van ons appartement in Campoamor. 

Nelly hield van Spanje, ze ging er met haar partner Diederik vaak op vakantie en sprak de taal. Ze was graag en vaak bij ons. Wij waren haar 'meisjes'. Het verdriet om haar overlijden wordt elk jaar minder, het grote gemis blijft. 

Opdat zij niet wordt vergeten.

Vandaag is het stil

 

Vandaag is het stil

Het werd licht

Zoals gisteren

Alsof het niets is

 

Vandaag is het stil

Vandaag ontmoeten

Toen en nu

Elkaar weer

 

Vandaag is het stil

Om te overdenken wat je

Niet meer zeggen kan

Ruimte om herinneringen

Voor het grijpen op te bergen

 

Vandaag is het stil

Droevig en stil tegelijk

Vandaag kan ook

Een traan

Een beetje lachen

Een klein beetje

 

Jawel

Weet je nog van toen

 

Van: Willem Munters

 

Tot aan de dood en terug

Het is vandaag 16 jaar geleden dat mijn vriendin Nelly overleed, op 48-jarige leeftijd aan de gevolgen van uitgezaaide longkanker. 

Mijn liefje en ik verbleven destijds in Bali. Nelly en Diederik waren kort daarvoor nog bij ons in Spanje komen logeren. Toen wisten we beiden, zonder dat uit te spreken, dat het de laatste keer was dat we elkaar in levende lijve zouden zien en vasthouden. Toen we daar uiteen gingen, beloofden we elkaar niet te huilen; dat afscheid was al moeilijk genoeg.

Nelly belde nog één keer langeafstand voordat ze eeuwig zou gaan slapen. Dat wist ik op het moment van dat gesprek nog niet al voelde ik dat wel toen ik de telefoon neerlegde... Met oceanen tussen ons in huilden we die keer liters zoute tranen. Dat laatste gesprek tussen ons staat in mijn geheugen gegrift. De  mededeling over haar overlijden kort daarna sloeg mij volledig uit het lood, ondanks al die voorgevoelens. 

Ik las ooit ergens dat lederschildpadden elk uur ruim zeven liter ‘tranen’ moeten plengen om zo hun bloed minder zout te houden dan het zeewater waarin ze zwemmen. Hun zoutklieren zitten in de kop, vooral rond de ogen. Die klieren transporteren het zout uit de bloedbaan naar de traanbuizen (ongeveer dezelfde functie als nieren bij ons). Nelly zou een dergelijk weetje hebben gewaardeerd.

Sinds haar dood blog ik elk jaar op deze dag over haar om stil te staan bij het gemis. Bij voorkeur met een toepasselijk gedicht. Opdat zij niet wordt vergeten. 

 

Als ik nog één keer

Nog één dag mag

Zou ik teruggaan

Naar momenten

Die ik mij nu al

Niet meer herinner

 

En ik zou blijven

Zoals ik toen was

En jij zal blijven

Wie je nooit

Bent geworden

En we zullen zijn

Wat we nooit meer

Hebben kunnen zijn

Voor altijd

 

Kay van der Vleuten (1993)

 

De titel van deze blog is de titel van de poëziebundel van Van der Vleuten die in 2023 verscheen. Die gaat over het verliezen van een ander en van jezelf. Voor haar is rouw liefde die verder reikt dan het leven.

Lamento

Het Nederlands Kankerfonds KWF gaat dit jaar 43,7 miljoen euro investeren in een groot aantal nieuwe projecten. Van laboratoriumonderzoek tot implementatie van nieuwe zorginnovaties; van kinderkanker tot uitgezaaide kanker van onbekende oorsprong; van diagnostiek tot palliatieve zorg. Het hele oncologische veld krijgt hiermee een enorme impuls. 

Soms komt kanker aan het licht maar kunnen medici de bron niet vinden. Men gaat nu de primaire tumor opsporen met behulp van een radioactieve speurstof (tracer) en een PET-scan. Chemotherapie kan zenuwbanen beschadigen en leiden tot ernstige, langdurige pijnklachten (neuropathie). In het Amsterdam UMC gaat men onderzoeken of psilocybine, de werkzame stof van paddo’s, kan helpen die klachten te verlichten. Men gaat onderzoek doen naar nieuwe operatietechnieken met hologrammen waarmee tumoren effectiever kunnen worden verwijderd. En er komt vervolgonderzoek naar de behandeling van hersentumoren; onderzoekers willen de bloed-hersenbarrière gaan opentrillen met ultrageluid om medicijnen beter bij de tumor te krijgen. Bij verdenking op longkanker moet longweefsel worden afgenomen. Dit gaat momenteel via een punctie door de borstkaswand, met kans op bloedingen of een klaplong. Uit onderzoek blijkt dat een nieuwe techniek 'navigatiebronchoscopie' veiliger en betrouwbaarder is. Die aanpak gaat men vervolmaken. Hoe vroeger en nauwkeuriger kan worden gescreend op kwaadaardige tumoren, hoe meer overlevingskans een patiënt heeft. 

Dat noemen we vooruitgang! Van genomisch tot klinisch, met behulp van kankerscreening, slimmere meettechnologieën, telegeneeskunde, AI-assistentschappen (betere prognoses) en precisie-oncologie. Het zijn voorbeelden van de steeds hechtere samenwerking tussen wetenschap, big data en technologie. We komen steeds dichter bij het moment waarop kanker zoals we dat tot dusver kenden en behandelden, gaat veranderen. Het is nog steeds een vurige wens om deze dodelijke ziekte bij leven te zien veranderen in een chronische ziekte.

Alle progressie kwam helaas te laat voor mijn vriendin Nelly bij wier sterfdag ik vandaag stilsta. 

Na weken van onzekerheid, van het ene onderzoek naar het andere gaand, werd na een kijkoperatie in november 2005 de diagnose inoperabele longkanker in een vergevorderd stadium gesteld. Alleen palliatief behandelen was nog mogelijk. De artsen stonden destijds voor een onbekend fenomeen. Er was sprake van een adenocarcinoom (een kwaadaardige tumor) in de longen met uitzaaiingen in het lymfevatenstelsel, zonder dat er op een PET-scan uitzaaiingen zichtbaar waren in de lymfen. Tot het einde van het proces hield ze een blog bij die als link op mijn blog staat. Af en toe lees ik stukken tekst weer door. Ze was een goede schrijver, een indrukwekkende patiënte maar bovenal een heel mooi mens.   

De pijn om Nelly´s dood (2009) werd minder in de loop van de tijd maar het gemis bleef.

Beloftes van terugkomst

Dit vaarwel is uit mijn diepste binnenste gerukt,
geen boeiwoord meer gepreveld of je stevig
 
vastgepakt zoals ik je in een wervelstorm zou
beetpakken, weggaan is zo verraderlijk,
 
het was windstil toen je vertrok. En nu loop ik
met het lood in mijn schoenen je te zoeken,
 
van je poe-ze-poes maar geen hond die
daarnaar luistert, geen hond die daarin trapt.
 
Mezelf uiteindelijk in slaap gesust met beloftes
van terugkomst: een knerpend grindpad
 
en je verheugde gezicht, een uitleg waarmee ik
uit de voeten kan, zoiets, maak er wat moois van.
 
Maar de wind blijft in zijn kooi, de schapen groeien
van vacht naar vacht, en ik blijf zacht in mijn
 
verdriet, in de hoop dat het dan niet overspoelt,
dat je me niet met je in zee liegt. Want wat ik weet
 
wordt waar, wat ik weet is een nodeloos gebaar,
het heeft geen zin meer om je naar huis te vleien.
 
Je bent niet meer hier, maar op een plek waar
de wind je welterusten kust, je zachtjes toedekt.

Marieke Lucas Rijneveld

Verdwenen lichtschat

Het is vandaag exact 13 jaar geleden dat mijn vriendin Nelly overleed aan de gevolgen van uitgezaaide longkanker. Op deze datum, die altijd triest stemt, publiceer ik sindsdien jaarlijks een blog. Want het is als het Joodse gezegde: je bent pas dood als je wordt vergeten. Dat gaat haar niet overkomen, als het aan mij ligt.  

They Are All Gone into the World of Light

They are all gone into the world of light!
And I alone sit ling’ring here;
Their very memory is fair and bright,
And my sad thoughts doth clear.

It glows and glitters in my cloudy breast,
Like stars upon some gloomy grove,
Or those faint beams in which this hill is drest,
After the sun’s remove…

Henry Vaughan, dichter uit Wales (1621-1695)

De illustratie bij deze blog is van de Australische cartoonist Leunig en is getiteld ‘Inner Woman’ (met een bewerking van eigen hand). De foto in de header is van de Hongaarse natuurfotograaf Tibor Litauszki. Die is getiteld ‘Thrush Dream’, de dromende lijster. Litauszki was in 2021 winnaar van het beste vogelportret in de verkiezing tot beste vogelfotograaf van het jaar.

 

 

Ik kan haar dromen

 

Een nieuw jaar begint voor mij nogal beladen. Vandaag is namelijk de sterfdag van mijn vriendin Nelly. Zij overleed op 2 januari 2009 aan de gevolgen van uitgezaaide longkanker. Sindsdien sta ik ook als blogger stil bij deze dag. Afgelopen jaar was ze vaker dan gewoonlijk in mijn dromen. Vanwege de lockdown waren de dagen saaier dan ooit maar de nachten bleken ongekend enerverend.

In 2008 kampeerden mijn liefje en ik van april tot en met september in Kijkduin om dicht bij onze vriendin te kunnen zijn. Diederik, Nelly‘s man (en begaafd fotograaf), maakte in juni van dat jaar een fotoreportage van ons tweeën. Dat was haar idee. Het werd een dierbare herinnering. Het doet nog steeds pijn haar te moeten missen. 

Nelly was een bijzonder mens. Niet alleen voor mij.

 

Ik kan je dromen 

Ik draag (g)een foto van je met me mee
Daar durf ik openlijk voor uit te komen
Wat mensen met zo’n foto doen; geen idee
Ik hoef je niet te zien, ik kan je dromen

Ik kan je zien van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat
Er valt voor mij aan jou niet te ontkomen
Omdat je haarfijn op mijn netvlies staat
Ik hoef je niet te zien, ik kan je dromen

En als je lichaam ooit een keer niet naast me ligt
Maar bijvoorbeeld in New York, in Saint-Tropez of Rome
Dan doe ik af en toe gewoon mijn ogen dicht
Ik hoef je niet te zien, ik kan je dromen

Zelfs als je bij me weggaat, maakt dat niet echt uit
Ik heb mijn voorzorgsmaatregelen al genomen
En ik heb je zo weer terug als ik mijn ogen sluit
Ik hoef je niet te zien, ik kan je dromen

Van: Jeroen van Merwijk & Harry Jekkers 

In februari 2020 maakte cabaretier, tekst- en liedschrijver Van Merwijk (1955) bekend dat hij ongeneeslijk ziek is (uitgezaaide darmkanker). Het gaat niet goed met hem. Wat hem zal hebben geroerd, is dat hij onlangs de Edison Oeuvreprijs voor Kleinkust kreeg overhandigd. Die prijs werd in 2004 afgeschaft maar speciaal voor hem weer eenmalig in het leven geroepen. Bij hoge uitzondering, voor een uitzonderlijk mens.

De gestorvene

Mijn eerste blog van het nieuwe jaar heeft doorgaans hetzelfde onderwerp. Het gaat nooit over meeslepende vergezichten, een dag als vandaag gaat over introspectie, over herinneringen. Zoals elk jaar op deze dag sta ik stil bij het overlijden van mijn vriendin Nelly. Zij overleed in 2009 aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Wij lieten haar achter in de jaren tien van deze eeuw en stapten recent de jaren 20 binnen. Maar zij zit verankerd in mijn hart. 

Het gemis blijft, dat gaat nooit over.

Zeven maal om de aarde gaan,
als het zou moeten op handen en voeten;
zevenmaal om die éne te groeten
die daar lachend te wachten zou staan.
Zeven maal om de aarde gaan.

Zeven maal over de zeeën te gaan,
schraal in de kleren, wat zou het mij deren,
kon uit de dood ik die éne doen keren.
Zeven maal over de zeeën te gaan -
zeven maal, om met ons tweeën te staan.

Van: Ida Gerhardt (1905-1997)

Uit: 'De Slechtvalk' (1966)

Do not weep

Een uitbundige oudejaarsavond en een verwachtingsvolle nieuwjaarsdag worden jaarlijks gevolgd door een trieste tweede januaridag. Op deze dag in 2009 overleed mijn beste vriendin Nelly namelijk aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Wreed en veel te vroeg. 

Sinds die dag sta ik stil bij haar geboorte- en sterfdag, opdat zij niet wordt vergeten.

Nelly’s rouwkaart toonde een foto die Diederik van haar maakte. Ik vind het een van haar mooiste portretten. Die foto blijft ontroeren, haar zachte blik priemt in mijn hart. De tekst bij de kaart is van Antoine de Saint-Exupéry, auteur van het poetisch-filosofische boek Le petit prince (1943). Het werk werd in 250 talen en dialecten vertaald en behoort tot de drie best verkochte boeken ter wereld. Maîtresse Nelly (!) de Vogüé werd literaire executeur-testamentair en biografe van De Saint-Exupéry na zijn dood.

Onze Nelly koos een van de beroemdste uitspraken uit zijn boek: ‘Dit is mijn geheim, alleen met het hart kun je goed zien. Het wezenlijke is voor de ogen onzichtbaar.’ Zij bepaalde de foto en de tekst zelf, zoals ze ook haar uitvaart tot in de details regelde.

Het prinsje is als El Principito eveneens bekend in Buenos Aires. Zijn portret en tekst trof ik aan op een muur in onze eigen wijk Palermo. ‘He aquí mi secreto, que no puedo ser más simple… Solo con el corazón se puede ver bien. Lo esencial es invisible a los ojos’.

Ik zag het als een teken aan de wand: Nelly is nooit ver weg, ze reist altijd met mij mee. Ik mis haar nog elke dag.

Do not stand at my grave and weep,

I am not there, I do not sleep.

I am in a thousand winds that blow,

I am the softly falling snow.

I am the gentle showers of rain,

I am the fields of ripening grain.

I am in the morning hush,

I am in the graceful rush

Of beautiful birds in circling flight.

I am the starshine of the night.

I am in the flowers that bloom,

I am in a quiet room.

I am in the birds that sing,

I am in each lovely thing.

Do not stand at my grave and cry,

I am not there. I did not die.

Mary Elizabeth Frye (1905-2004)

Dood is zij pas als ik haar ben vergeten.

'Tis alas!

Vandaag is de geboortedag van mijn vriendin Nelly. Zij overleed veel te vroeg aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Nelly werd 48 jaar. Na haar overlijden nam ik mij voor jaarlijks stil te staan bij haar geboorte- en sterfdag, opdat zij niet wordt vergeten.
Zij was de ideale birthday girl: ze was het stralende middelpunt, liet zich graag toezingen en was dol op kadootjes. Er waren ballonnen, er was taart met champagne. Zelf was Nelly een gulle geefster. Ze genoot van het leven en dat was heel aanstekelijk.

Ik mis haar nog elke dag.

 

Oh be thou blest with all that Heav'n can send,
Long Health, long Youth, long Pleasure, and a Friend:
Not with those Toys the female world admire,
Riches that vex, and Vanities that tire.
With added years if Life bring nothing new,
But, like a Sieve, let ev'ry blessing thro',
Some joy still lost, as each vain year runs o'er,
And all we gain, some sad Reflection more;
Is that a Birth-Day? 'tis alas! too clear,
'Tis but the funeral of the former year.
Let Joy or Ease, let Affluence or Content,
And the gay Conscience of a life well spent,
Calm ev'ry thought, inspirit ev'ry grace.
Glow in thy heart, and smile upon thy face.
Let day improve on day, and year on year,
Without a Pain, a Trouble, or a Fear;
Till Death unfelt that tender frame destroy,
In some soft Dream, or Extasy of joy,
Peaceful sleep out the Sabbath of the Tomb,
And wake to Raptures in a Life to come.

Alexander Pope (1688-1744)

Butterfly kiss

Vandaag is de sterfdag van mijn vriendin Nelly, die vijf jaar geleden op 48-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Waar blijft de tijd?!

Ik herinner mij het mij als de dag van gisteren. Mijn liefje en ik verbleven in Bali toen zij voor altijd haar ogen sloot. De dag ervoor telefoneerden wij nog éénmaal long distance. Dat gesprek was gehuld in intens verdriet; dat zal ik nooit vergeten. Ik mis haar nog altijd.

Enige tijd geleden las ik een roman over tijdreizen waarin twee personen die veel van elkaar hielden, telkens afscheid moesten nemen als een van hen in de tijd verdween. Bij elk afscheid gaven ze elkaar een ‘butterfly kiss’, een fluweelzachte aai van wimpers over de wang. Het is een teder gebaar en een een prachtig woord. 

Mijn lippen doen het beter dan mijn wimpers... 

Ik heb altijd van vlinders gehouden. Ik bewonder hun kleurrijkheid, het gefladder, het tere, hun nut in de natuur en hun symboliek. Ooit stuurde ik Nelly een vlindergedicht met een van mijn mooiste vlinderfoto’s.

My Little Butterfly

Today a little butterfly flew by me.
I thought to myself ‘where have you been, little butterfly?’
You come into this world as a cocoon all by yourself and blossom

into this beautiful butterfly and fly off to see the world.
What you don’t realize, little butterfly, as you flutter through your days
is how you touch those around you in your soft, gentle way.
You don’t even realize the wonder and awe you create around you.

She fluttered her wings toward me as if she was waving good-bye,

as she headed towards the horizon.
She looked happy and content as she went on her way, as if to say
to me “don’t worry I’ll be okay”.
I was sad to see her go for she had touched my heart in such a way

that I knew my life would never be the same.
She had left an imprint of all the beauty life has to offer.
I knew each time I looked at another butterfly or horizon

I would remember our moment in time when it was only her and me.

I knew I would be a better person all because this little butterfly flew by me
one bright sunny day.

Barbara Ann Rogers

(voor een overleden vriendin)

Thanks for the memories

Vandaag is de sterfdag van mijn vriendin Nelly die op 48-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Sinds 2009 moet ik het, net als zovele andere voor wie zij dierbaar was, zonder haar stellen en dat is geen sinecure. Nog steeds niet. Ik had alles met haar willen meemaken maar dit niet... Als ik aan haar denk zijn de tranen nooit ver weg. Wat moet je doen met de gevoelens van vriendschap en liefde voor iemand die dood is?

Nelly en ik waren graag oud met elkaar geworden maar dat mocht niet zo zijn.

Het rauwe verdriet wijkt langzaam voor een gevoel van dank voor het feit dat zij in mijn leven kwam. Ik heb vele herinneringen aan haar, aan onze wilde jonge jaren en aan de vriendschap die hechter werd met de jaren. We kenden heel veel ups en af en toe een down.

Er zijn vele momenten waarop ik haar mis: op betekenisvolle dagen, na bijzondere ervaringen en in mindere tijden. Ze genoot intens mee, luisterde goed.

Ze is er niet meer maar ik voel haar nabijheid. Ik zal haar nooit vergeten, zij kan mij niet verlaten...

Je hebt me alleen gelaten
maar ik heb het je allang vergeven

want ik weet dat je nog ergens bent
vannacht nog, toen ik door de stad
dwaalde, zag ik je silhouet in het glas
van een badkamer

en gisteren hoorde ik je in het bos lachen
zie je, ik weet dat je er nog bent

laatst reed je me voorbij met vier
andere mensen in een oude auto
en ofschoon jij de enige was die
niet omkeek, wist ik toch dat jij
de enige was die mij herkende

[..]

en ik heb geglimlacht

ik was zeker dat je me niet verlaten zou
morgen misschien zul je terugkomen
of anders overmorgen of wie weet wel nooit

maar je kunt me niet verlaten

Hans Lodeizen (1924-1950)
Uit: “Verzamelde gedichten” (1996)

Always carry with me

Vandaag herdenk ik mijn beste vriendin Nelly die op 2 januari 2009 overleed. Mijn herinneringen aan haar en aan de tijd die we met elkaar doorbrachten, zijn plenty. Ik koester ze, stuk voor stuk.
De Russische dissident en schrijver Aleksandr Solzjenitsyn zei ooit: “Own only what you can always carry with you: know languages, know countries, know people. Let your memory be your travel bag.”
Die uitspraak is mij, reislustige Hollandse, om vele redenen dierbaar. Nelly vergezelt mij op al mijn reizen. Er zit -letterlijk- altijd wel iets van haar in mijn rugzak. Maar ook als ik niet op pad ben, gaat ze mee.

Nelly was zus, vriendin en kennis van velen dus ik weet zeker dat haar sterfdag niet ongemerkt voorbijgaat. Ieder van ons herdenkt haar op eigen wijze. Dit is mijn manier. Ik nam mij voor dit te blijven doen tot het einde mijner bloggerdagen. Dat werd mijn posthume belofte aan haar. Nelly ging drie jaar geleden heen maar ze voelt zo nabij als voor haar dood. Ik mis haar nog elke dag.


The Promise

Stay, I said
to the cut flowers.
They bowed
their heads lower.

Stay, I said to the spider,
who fled.

Stay, leaf.
It reddened,
embarrassed for me and itself.

Stay, I said to my body.
It sat as a dog does,
obedient for a moment,
soon starting to tremble.

Stay, to the earth
of riverine valley meadows,
of fossiled escarpments,
of limestone and sandstone.
It looked back
with a changing expression, in silence.

Stay, I said to my loves...
Each answered:
Always.

Jane Hirshfield (New York, 1953- )

Tijd voor Nelly

Als ik over mijn vriendin Nelly schrijf, is dat al enige tijd in retrospectief. Een toekomst samen is ons niet meer gegeven helaas. Zij overleed op 2 januari 2009. Véél te vroeg. Vandaag zouden wij haar 51ste verjaardag vieren.

Vanaf de diagnose was het een oneerlijke strijd: inoperabele longkanker versus Nelly... Maar ze deed wat ze kon: mediteren, positief denken, in beweging blijven, een speciaal dieet volgen, vertrouwen in het proces en het behandelend team, alternatieve behandelingen onderzoeken en ondergaan, relevante boeken lezen, vrijwilligerswerk doen in een centrum dat ondersteuning geeft aan mensen met kanker, in contact treden met lotgenoten.

En ze kon zoveel meer. Nelly was niet alleen een mooi mens en een leuke vriendin, ze was ook indrukwekkend als patiënte, al wilde ze zo niet worden gezien. Zij hield sinds november 2005 een weblog bij over haar proces. Ze schreef ontroerende, goede, lieve en soms obstinate teksten op haar site, genaamd Trust the process! die door velen werden gelezen.

Op 20 november 2008 was zij te gast in een uitzending van het programma 'Tijd voor Max', in het kader van het project Longstories waaraan Nelly dat jaar deelnam. Haar persoonlijke verhaal werd verbeeld door de Nederlandse kunstenares Astrid Bussink. Het resultaat van hun samenwerking heet 'Perpetuum Mobile' en is nog steeds op de site van Longstories te vinden. Nelly had in die film graag zichzelf gespeeld maar dat was niet meer mogelijk, gezien haar fysieke gesteldheid.

Voor Bussink was Nelly een hedendaagse Sisyfus die zich steeds opnieuw moest hervinden: de ene dag moest zij vrezen voor haar leven, de volgende dag was het acute levensgevaar geweken. Ondergaan en weer bovenkomen, in duisternis terechtkomen en weer naar het licht gaan, het aardse leren loslaten en toch niet onthecht raken...
Het waren constanten in haar leven als ongeneeslijk zieke longkankerpatiënte. Bussink’s associatie met Sisyfus vond en vind ik treffend gekozen. Het verhaal van de Griekse Sisyfus die als straf van de goden een rotsblok tegen de berghelling op moet rollen en er telkens net niet in slaagt de top de bereiken, is een mythe.
Voor Nelly was het harde werkelijkheid.

In dit verband herinner ik mij één situatie in het bijzonder: in 2007 ontving Nelly maanden achtereen positieve uitslagen van medische controles. Er waren geen afwijkingen te zien op haar -resterende- long. Het leek alsof de tumorgroei tot stilstand was gekomen. Een van de medici merkte op een zeker moment voorzichtig op dat het “misschien, heel misschien wel ...” Wij, hoopvolle stervelingen, durfden het niet uit te spreken maar begonnen daarna voorzichtig in een wonder te geloven. Tot de daarop volgende controle: slecht nieuws. De rots donderde, met Nelly, naar de voet van de berg. Ook ik voelde mij verpletterd.

Onlangs bekeek ik de uitzending van MAX weer. Daar zat zij: in een prachtige jurk, verzorgd en goed gekapt. Met haar grote blauwe ogen. Gespannen maar geconcentreerd. Ze vertelde haar persoonlijke verhaal zonder hapering, was strijdbaar over de noodzaak van meer onderzoek naar de behandeling van longkanker en kankerpatiënten.
Ik complimenteerde haar nadat ik het interview zelf had gezien via Uitzending Gemist. Ook toen verbleef ik in Bali. Zij was tevreden maar uitgeput na haar eerste TV-optreden. Wat gunde ik haar een ander podium en een andere tekst!
Kijkend naar die beelden, vind ik het nog steeds moeilijk voorstelbaar dat zij kort daarop overleed... Nelly -met Diederik altijd aan haar zijde- verrichtte in het laatste jaar van haar leven ware Sisyfusarbeid. De helling bleek tè steil maar dat lag niet aan haar. Aan de God van de Dood was niet te ontsnappen.

Nelly was mijn beste vriendin die ik nog elke dag mis.

Wie haar optreden bij MAX wil zien, kan met deze link naar de aflevering kijken. Het interview met haar begint rond de 16de minuut van de uitzending.

Eeuwige vriendschap

Vandaag is het precies twee jaar geleden dat mijn beste vriendin Nelly op 48-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Ik mis haar nog elke dag.


Adem

Luister toch vaker
Naar dingen dan mensen.
De stem van het vuur kun je horen,
Hoor ook de stem van het water.
Luister naar de struik
Die snikt in de wind:
Het is van de doden de adem.

Zij die stierven gingen nooit weg:
Ze zijn in de schaduw die oplicht
En ook in de schaduw die dichttrekt.
De doden zijn niet onder de grond:
Ze zijn in het loof dat ruist,
Ze zijn in het hout dat kreunt,
Ze zijn in het water dat loopt,
Ze zijn in het water dat rust,
Ze zijn bij het volk, ze zijn in de hut.
De doden zijn niet dood.

Zij die stierven gingen nooit weg:
Ze zijn in de schoot van de vrouw,
Ze zijn in de schreeuw van een pasgeborene
En in de spaander die weer opflikkert.
De doden zijn niet onder de grond:
Ze zijn in het flikkerend vuur,
Ze zijn in het wenende gras,
Ze zijn in de kreunende rots,
Ze zijn in het woud, ze zijn in het huis.
De doden zijn niet dood.


Birago Ishmael Diop (Senegal, 1906-1989)

Ik trof de verwijzing naar dit gedicht aan in het boek 'Congo - Een geschiedenis' van David van Reybrouck. Beide verhalen maakten diepe indruk op mij vanwege inhoud en stijl. Mijn eigen gevoel over Nelly’s afwezigheid lijkt in het gedicht gereflecteerd: ze is er niet meer maar ze is nog overal. En in alles.

Dood is zij pas als ik haar heb vergeten

Nelly zou vandaag 50 jaar zijn geworden. Zij overleed op 2 januari 2009 op 48-jarige leeftijd aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Zij was mijn beste vriendin. We ontmoetten elkaar in Delft waar wij in hetzelfde studentenhuis woonden.
Al ben ik mij constant bewust van de onomkeerbaarheid van haar dood, het besef van haar overlijden kan mij bij tijd en wijle nog steeds flink bij de keel grijpen. Alsof ik het bericht voor het eerst hoor. Ik mis haar en de vriendschap die tussen ons bestond. Vaak denk ik aan het gedicht dat Nelly voor mij schreef, waarvan de slotzin luidt: 'In liefde en verlangen naar een toekomst samen, die zich niet meer op ons pad bevindt.' Ze is er niet meer maar ik zal haar altijd bij mij dragen. Ik voel een diepe behoefte stil te staan bij haar geboortedag en haar bestaan. Opdat zij niet wordt vergeten.

Nelly zou haar vijftigste verjaardag waarschijnlijk groots hebben gevierd. Ze hield van het leven en kon genieten als geen ander. Zij was een ware kampioen in het organiseren van feestelijkheden voor anderen. Haar eigen verjaardag beleefde ze met kinderlijk enthousiasme; ze had het een en ander uit haar jeugd in te halen. Ik heb vele warme herinneringen aan haar dag. Dagen -wat zeg ik: weken!- ervoor klopte haar hartje vol verwachting en zat er gezonde spanning in de lucht. Ze giste en raadde naar verjaardagskado's en regelmatig had ze het bij het goede einde. Soms tot ontzetting van Diederik, Nelly's man, die elk jaar zijn uiterste best deed haar te verrassen. Dat deden haar trouwe vrienden en familie overigens allemaal: bij Nelly kwam je niet aan met iets dat je niet ook zelf mooi of leuk vond.

's Ochtends luister ik doorgaans naar muziek. De iPodspeler staat op shuffle zodat een mix van klassieke en andere muziek aan de ontbijttafel klinkt. Ik laat mij graag verrassen. Op een van die ochtenden was het repertoire wel heel opmerkelijk: het begon met Roberta Flack, de zangeres wier stem en ballads ik al zo lang waardeer. Sinds Nelly een van haar liedjes verkoos tot muziek op haar afscheid hoor en voel ik er ook verdriet bij. Het bewuste lied snijdt door mijn ziel en tranen zijn dan nooit ver weg. Dat nummer werd gevolgd door muziek van John Williams voor de film 'E.T.' die Nelly en ik in 1982 samen zagen. We bleken die avond in de bioscoop slechts over één zakdoek te beschikken; die werd dan ook kletsnat van twee snotteraars. Vervolgens klonk 'Somewhere over the rainbow' van Israel Kamakawiwo'ole. Het is een ontroerend lied van een veel te vroeg overleden Hawaïaanse hunk met ukelele, dat Nelly eigenhandig op mijn iPod zette.

De herinneringen duikelden over elkaar heen en zetten mijn praatknop aan. Mijn liefje luisterde geduldig en knikte instemmend bij alles wat ik zei. Zij en ik waren immers 'Nelly's meisjes'... Nelly is onlosmakelijk verbonden met mijn weg naar volwassenheid. We gingen qua leeftijd gelijk op al werd zij door omstandigheden sneller volwassen dan ik. Beiden zochten we onze eigen plek in het leven. Wat waren we toen nog onbezorgd! De wereld lag aan onze voeten, we experimenteerden er lustig op los, deelden onze ervaringen en huilden bij elkaar uit als het even tegenzat. Zo ontstond een diepe vriendschap die vele facetten en enkele fasen kende. Naarmate haar ziekteproces voortschreed, wilde ik meer voor haar zorgen. Als een moeder voor haar kind. Bij haar was ik toegewijd, mild en zorgzaam; dat kwam voort uit mijn onvoorwaardelijke liefde voor haar.

Daar ik een aantal maanden achtereen in Bali vertoef, heb ik ook hier mijn Nelly-gedenkplek. “Ze zou al minstens twee keer bij ons zijn komen logeren”, zei mijn liefje onlangs. Dat denk ik ook. Ze zou hebben genoten. Elke week stelt Elsa een fraai boeket uit eigen tuin samen dat bij haar foto op het altaar wordt geplaatst. Wekelijks maak ik eigenhandig de 'Jalan Nelly' schoon. Haar pad is omzoomd door bloeiende gele, rode, witte en roze hibiscussen, gele en rode ixora's, heliconia's en baby blue. Voor onkruid dat tussen de kiezels groeit, is hier geen plaats. Dat kan ik niet velen. Onkruid vergaat wèl. In deze tuin gelden andere wetten. En Nelly is pas dood als ik haar heb vergeten...

Angels, in the early morning

Angels, in the early morning
May be seen the dews among,
Stooping -- plucking -- smiling -- flying --
Do the buds to them belong?

Angels, when the sun is hottest
May be seen the sands among,
Stooping -- plucking -- sighing -- flying --
Parched the flowers they bear along.

Emily Dickinson

Alpe d'HuZes

Alpe d'HuZes is de naam van een jaarlijks fietsevenement voor KWF Kankerbestrijding. Sportievelingen, alleen of in teamverband, fietsen geld bijeen waarmee zij een bijdrage leveren aan de strijd tegen de gevolgen van kanker. Door ware helden wordt de Alpe d'Huez op één dag zes keer beklommen; vandaar HuZes. Dat lijkt een bijna onmogelijke opgave maar toch lukte het in 2006, 2007, 2008 en 2009 vele deelnemers; zelfs een aantal (ex-)kankerpatiënten.

In 2009 werd een recordbedrag van bijna € 6.000.000 bij elkaar gefietst. Een deel van dat geld werd besteed aan het faciliteren van de leerstoel 'Leven met Kanker' aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hoogleraar Irma Verdonck bezet deze leerstoel (voorlopig voor vijf jaar, gedurende 2 dagen per week). Uit hoofde van die functie doet zij belangrijk onderzoek naar de gevolgen van leven met kanker voor patiënten en hun omgeving. Met name de psycho-sociale factoren van kanker zijn nog grotendeels onderbelicht. Psychische problemen, depressies, niet kunnen werken of functioneren zoals je gewend bent, zijn zaken waarmee kankerpatiënten helaas dagelijks worden geconfronteerd; niet alleen tijdens, maar ook na hun (ziekte en) behandeling. In Nederland leven circa 400.000 personen met kanker. Jaarlijks komen er 80.000 bij. Ongeveer driekwart komt op eigen kracht overeind en pakt het leven weer op. Maar een groot deel belandt in een dip of crisis...
Het andere deel van de Alpe d'Huzes-opbrengst werd en wordt besteed aan e-health, de combinatie van gezondheiszorg en electronische patiëntenzorg. Verdonck, die zelf ooit de diagnose borstkanker kreeg, fietste overigens vorig jaar mee naar de Alpe d'Huez.

Vanmorgen las ik in de Volkskrant dat onderzoek door KWF Kankerfonds aantoont dat zorg voor kankerpatiënten niet in elk ziekenhuis in Nederland optimaal is. Van de Inspectie van de Gezondheidszorg mogen de resultaten van dat onderzoek niet worden onthuld vanwege gevreesde reputatieschade... En dan te bedenken dat deze inspectie een Nederlands overheidsorgaan is en demissionair minister van Volksgezondheid Ab Klink het verbod een slechte zaak vindt. Zo'n standpunt zou de Russische of Chinese overheid niet misstaan maar het is verbijsterend als het Nederland betreft. Zorg om eigen reputatie is kennelijk belangrijker dan zorg voor kankerpatiënten?! Ik vind het een schande. Goed dat Zembla-programma 'Het kankerdoolhof' dergelijke misstanden aan de kaak stelt, zoals op 8 mei jongstleden was te zien. Een voorlopige rangschikking van Nederlandse ziekenhuizen is hier te vinden.

Het 2010-doel van de Stichting Alpe d'HuZes is om het recordbedrag van 2009 te verpulveren; men richt zich op het bijeenfietsen van tien miljoen euro! Alpe d'HuZes zet zich ervoor in dat de strijd tegen kanker uiteindelijk wordt gewonnen. De algemene missie voor dit jaar is:

'Anderen faciliteren en inspireren om goed, gezond en gelukkig te kunnen leven met kanker.'

Teamcamptain Frank Hermans (derde van links) gaat op 3 juni aanstaande weer fietsen en dat vind ik keigoed! Onder het motto 'Opgeven is geen optie' bedwong hij vorig jaar met zijn team 'Trust the Process' (het motto van Nelly's weblog) de Alpe d' Huez voor dit goede doel. Held Frank reed zelf de berg zes keer op en af en als team deden ze het 37 keer. Zij fietsen met een missie: met elkaar realiseerden zij € 37.000 voor het goede doel, via donaties en sponsoring. Deze fantastische sportieve prestatie droeg Frank op aan onze gemeenschappelijke vriendin Nelly, die eerder dat jaar aan de gevolgen van longkanker overleed.

De droom van Frank, van mij en vele anderen is dat kanker van een dodelijke naar een chronische ziekte evolueert. Zijn persoonlijke motto voor dit jaar is: 'alleen een dwaas blaast tegen de wind in maar met ons allen veranderen we zijn richting.' Het is een boodschap van hoop.
Frank: “uit ervaring kan ik vertellen dat leuk anders is. Die berg is namelijk zwaar en in vergelijking met de rest van de Franse Alpen helemaal niet mooi. Daar komt bij dat 6x eenzelfde route op 1 dag nutteloos is en op den duur saai wordt. Tóch ben ik erg gemotiveerd om het weer te gaan doen op 3 juni. Dit omdat er helaas nog te veel collega's, naasten, bekenden en minder bekenden zijn die de strijd tegen kanker móeten voeren; of ze nou willen of niet! Doe je mee om mij en vooral hen te steunen?”

De opgave om op één dag de Alpe d'Huez zes keer op te fietsen is uitzonderlijk zwaar maar voor Frank is dat onvergelijkbaar met de strijd die een kankerpatiënt moet leveren. Zijn beklimming staan dan ook louter symbool voor díe strijd.
Hij is één van de 3.241 fietsers en één van de leiders van de 389 fietsteams die dit jaar de actie steunen. Zijn persoonlijke doel is om dit jaar € 10.000,- bijeen te fietsen. Op het moment van publicatie van dit blog staat hij op 49% van zijn streefbedrag. Als je genoot van de start van de Giro d'Italia in Nederland, moet ook dit fietsevenement tot de verbeelding spreken. Frank kan nog wel enkele donaties gebruiken, lieve vrienden en andere lezers van mijn blog...

Ik weet zeker dat Nelly dit jaar wederom met Frank meefietst: 'vederlicht en inspirerend', net als in 2009. Doe mee met Frank en Nelly en doneer! Franks website is ook bij Mijn Links te vinden. Via de blauwe knop 'Steun mij' kan direct en veilig worden gedoneerd. Frank en de stichting Alpe d'Huzes hanteren een strikt anti-strijkstokbeleid: 100% van de giften gaat naar het onderzoeksfonds.
Diederik, Nelly's echtgenoot, gaat zijn vriend dit jaar in persoon steunen op de Alpe d' Huez. Ik wens Frank vanaf deze (vlakke) plaats alvast heel veel suc6! Wordt vervolgd.

Jalan Nelly

Te midden van alle infrastructurele misère in Bali (zie voorgaande blogs) was er deze week wel degelijk één lichtpunt.

Enkele weken geleden vertelde ik Ketut, onze betrouwbare projectmanager (!), van mijn 'laatste plan' dat tijdens dit bezoek zou moeten worden uitgevoerd. Ik vroeg hem dan ook met mij op zoek te gaan naar een houtbewerker in de omringende dorpen die het plan voor ons zou kunnen uitvoeren. Wij klopten aan bij houtbewerkingsbedrijfjes waar het plan om uiteenlopende redenen afketste. Dat verbaasde mij: zo vreemd en moeilijk was het idee niet?!

Na weer een weigering en teleurstellend gezucht van mijn kant, deed Ketut het volgende voorstel: waarom zou zijn pa het niet proberen te maken? Ik ken Pa Ketut als een kundige bamboebewerker. Ook had ik in de afgelopen maanden geleerd dat de Balinees naar één specialisme streeft, all-round deskundigheid komt hier nagenoeg niet voor. Het gaat zelfs nog verder: als je iemand vraagt een klusje te doen op het terrein van een ander, zal hij of zij dat werk zelf niet aannemen.

Ketut, een goed opgeleide jonge Balinees, is daarop een uitzondering. Hij kan veel en is zeer leergierig. Om die reden noemen wij hem 'manager proyèk', hem zo legitimerend om zich namens ons op alle terreinen te begeven zonder dat er problemen onstaan. Hij vervult zijn rol met verve. Onze huidige situatie hier zou vele malen slechter zijn als hij er niet was geweest om te vertalen, een list te verzinnen, de oplossing aan te dragen.
Kennelijk zit het in de familie want zijn pa kan ook meer. Uit de conversatie bleek dat hij van origine houtbewerker is, een van de traditionele beroepen op Bali. “Waarom had ik daaraan niet eerder gedacht?! Natuurlijk mocht hij de opdracht uitvoeren. Graag zelfs!” Ik weet namelijk hoe zorgvuldig hij werkt en ik gun deze aardige man de extra inkomsten van harte. Ketut's familie behoort tot de zogenaamde 'Bali Aga' ook wel de ware Balinezen genoemd. Families die al duizenden jaren op Bali wonen en nog relatief traditioneel leven.

Er kwam weer een instructietekening met letters en afmetingen uit de hoge hoed. Op basis hiervan vervaardigde Pa Ketut iets heel moois; niet van bamboe maar van teakhout deze keer. Hij kent 'slechts' het Balinese schrift (lijkt op Sanskriet) dus het resultaat is deste opmerkelijker. Ik zie dat hij het hout met grote liefde bewerkte, de letters -die zijn zoon hem voordeed- zijn zeer verfijnd vormgegeven. Ik ben hem zeer erkentelijk.

Onlangs namen wij op ons landgoed de Jalan Nelly, de Nellyweg in gebruik. Daaraan kwamen twee mannen en mijn persoontje te pas: Arya, de tuinman, die het gat groef en Ketut die het cementpapje maakte voor een stevige voet. Zelf zette ik de houten constructie op de juiste plek. Grapsgewijs riep een Hollandse passant dat ik 'voor paal stond' maar nooit eerder heb ik dat zó graag gedaan!
Nelly werd in de afgelopen maanden ook voor die mannen een bekende in huis. De 'bovenwereld' speelt in het leven van de Balinees een grote rol. Het is de onzichtbare wereld van de goede krachten. Elke week wordt er bij haar foto een verse bos bloemen geplaatst. Elsa, onze huismanager, zal dat tijdens onze aanwezigheid blijven doen. Een boeket uit eigen tuin, aangevuld met bloemen uit de rijpere tuin van de buren. Binnenkort zullen wij echter geheel zelfvoorzienend zijn.

Nelly's straatnaambord staat op het pad dat van het terras van het centrale huis naar het gastenhuis leidt. Het is heel toepasselijk uitgevoerd: puur natuur, stijlvol, met de voet stevig in de aarde en de kop vrij in de zilte lucht. Teakhout kan tegen een stootje, dat vergaat niet zo maar... De Nellyweg is omzoomd door bloemen: sadap malam (witte jasmijn die 's avonds heerlijk ruikt), spider lady (een witte bloem met uitlopers die op de poten van een spin lijken). Nelly was bang voor spinnen maar van deze zou ze volop hebben genoten. Heliconia (tropischer kan niet!), ixora (verfijnde bloemtrossen in rood en geel), hibiscus (de absolute favoriet van mijn liefje) en baby blue (tere, blauwe bloemen).
Een bont gezelschap voor een kleurrijk mens. Ik mis haar nog elke dag. Maar op de Nellyweg is Nelly nooit ver weg. We kijken ernaar uit hier over enkele maanden weer -met haar- te lopen.

Dit is voorlopig de laatste blog uit Bali want zeer binnenkort gaan wij aan onze terugreis naar Spanje beginnen. ¡Hasta pronto!

Nelly

Nadat mijn liefje en ik in november 2008 in Bali aankwamen voor een gepland verblijf van 6 maanden, ontving ik een verrassende mail van mijn vriendin Nelly: zij schonk ons via Tree-Nation een prachtige baobabboom (adansonia digitata) die zij onze eeuwige vriendschapsboom doopte. Het gebaar ontroerde mij. “Typisch Nelly”. Zij was altijd gul en gaf bijzondere, persoonlijke kado's. De boom is in het hartbos van Dosso (Niger, Afrika) geplant. Wij moesten haar beloven nog eens op zoek te gaan naar de boom om op die manier onze eeuwige vriendschap te herdenken.

Vandaag, 2 januari 2010 is het precies een jaar geleden dat Nelly, mijn beste vriendin, op 48-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Ik mis haar nog elke dag.

In het afgelopen jaar ontving ik met regelmaat updates over onze vriendschapsboom. De boom groeit goed en het hartbos neemt gestadig in omvang toe. Telkens als ik inlog op het netwerk, zie ik de naam op het scherm waarmee Nelly mij aansprak... Tree-Nation, de organisatie die dit initiatief startte, heeft als doel 8 miljoen bomen wereldwijd te planten om zo de gevolgen van klimaatverandering en armoede te helpen bestrijden. Het eco-project in Niger is vooral bedoeld als actie tegen woestijnvorming en ontbossing.
Onlangs startte men een nieuwe campagne, getiteld 'True Tree Stories'. Ik ontving een mail met de vraag of ik een bomenverhaal had te vertellen. Het idee erachter was dat je met het insturen van een verhaal een boom kon winnen die dan voor jou zou worden geplant. Dat sprak mij aan. Van bomen kunnen wij, mensen, immers nooit genoeg krijgen: ze verschaffen ons de noodzakelijke zuurstof om te leven. Ik vind bomen niet alleen van grote betekenis, ze zijn ook prachtig van vorm en kleur. Inmiddels staan er vele in onze eigen tropische Balinese tuin.

De campagne inspireerde mij dermate dat ik in december jongstleden een tekst instuurde die ging over de apenbroodboom die Nelly mij en mijn liefje had geschonken. Ook beschreef ik wat onze verbintenis was met de baobab: tijdens onze eerste wereldreis hadden wij 800 kilometer omgereden om in Australië een oude baobab te zien die in vroegere tijden dienst had gedaan als gevangenis voor Aboriginals. Dat verhaal had ook Nelly geroerd. Vervolgens maakte ik een overstap naar de betekenis die bomen voor mij hadden in het licht van de medische behandeling die mijn liefje onlangs onderging. Uit de naalden van de taxusboom worden als sinds de jaren 60 van de vorige eeuw de bestanddelen voor chemotherapie gewonnen. Om die reden werd de taxus dan ook venijnboom genoemd maar zelf noem ik de boom liever 'boom des levens' omdat het middel mijn liefje helpt genezen. En dat alles in mijn beste Engels.

Ongeveer een week later kreeg ik van Tree-Nation een certificaat toegestuurd met daarop de GPS-coördinaten van de boom die ik met mijn verhaal had gewonnen en die inmiddels voor mij was geplant. Nu ben ik dus niet alleen trotse eigenaar van een eeuwige vriendschapsboom maar ook van een gewonnen True Tree Story-boom! Beide bomen zijn baobabs. Maar dat is niet alles. Sindsdien krijg ik wekelijks bericht dat vaste bezoekers van de Tree-Nation site mijn boom -virtueel- bewateren als blijk van waardering. Het wordt gedaan door mensen uit alle (uit)hoeken van de wereld. Nelly's vriendschapsboom bewater ik helemaal zelf; niet meer persé met eigen tranen al vloeien ze nog weleens als ik aan haar denk maar veeleer als blijk van diepe vriendschap. Een vriendschap die inderdaad eeuwig is.

Wij zijn gemaakt van sterrenstof

Je kunnen verwonderen en laten verrassen vind ik een eigenschap waarvoor een mens wat mij betreft nooit te oud is. Zo keek ik vorige week met verwondering naar een uitzending van de BBC over het uitsterven van dinosauriërs. Aan het einde van het Krijt-tijdperk (65 miljoen jaar geleden) stierf deze diersoort uit, wellicht door de inslag van een meteoriet. Die theorie kende ik al wel.
In de documentaire kwam een groot aantal paleontologen aan het woord. Ze werkten allen naar eenzelfde conclusie toe aan het einde van het programa: deze groep dieren is niet uitgestorven. Het verraste mij te horen dat dinosauriërs voortleven in vogels: de pootafdruk van de uitgestorven dinosauriër -drie tenen- komt overeen met de pootafdruk van een kalkoen of emoe nu. Ik vond het een openbaring. Ik heb mij nooit verdiept in dinosauriërs maar des te meer in vogels. Deze gevleugelde vriendjes kregen sinds de rondreis door Australië mijn speciale aandacht. Mijn favoriete dinosauriër van dit moment is dan ook geen T-rex maar... een steenuil. Ik vind het verrassend te bedenken dat deze kleinste (sociale) uilensoort zo'n gevaarlijk en log dier als stamvader heeft.

Iets anders dat mij blijft verwonderen is de bijdrage van vergane sterren aan het menselijke bestaan. Ik ben een aanhanger van de evolutietheorie, niet van het scheppingsverhaal. Volgens die theorie ontstonden de zon en de aarde uit resten van vroegere generaties sterren. Ook de mens is opgebouwd uit resten van massieve sterren. Het explosieve einde van zo'n ster wordt een 'supernova' genoemd. Men heeft becijferd dat uit één ster in de supernova-klasse wel 30 miljoen 'aardes' kunnen ontstaan. Dat geeft maar weer eens overduidelijk aan hoe nietig wij, aardbewoners, zijn. Lang nadat de mens is opgehouden te bestaan, zullen de stoffen waaruit wij voortkwamen nog steeds voortbestaan. Die zullen nog miljoenen, zoniet miljarden keren een bijdrage leveren aan het leven op aarde, voordat de zon uit elkaar spat en daarmee alle elementen van de aarde door het heelal verspreidt. Die stoffen zullen vervolgens weer samenkomen in een nieuw zonnestelsel en een nieuwe planeet met nieuw leven mogelijk maken. Wij zijn dus gemaakt van sterrenstof... Die gedachte geeft een zekere eeuwigheidswaarde aan ons beperkte aardse bestaan.

Mijn beste vriendin Nelly zou vandaag, 26 september 2009, 49 jaar zijn geworden. Het mocht niet zo zijn: op 2 januari jongstleden overleed zij aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Een mens is dan weliswaar nooit te oud om te leren, zij was veel te jong om te sterven. In de afgelopen weken was zij nóg vaker in mijn gedachten. Niet vaker, anders. Ik overdacht regelmatig hoezeer zij een voorbeeld was in hoe zij met haar ziekte omging. Zoals zij er niet ziek wilde uitzien. Hoe zij actief bezig bleef met de mensen en de wereld om haar heen. Zoals ze vertrouwen bleef hebben in het proces, zelfs in de wetenschap dat genezing voor haar niet in het verschiet mocht liggen. En hoe ze ondanks alles positief bleef. De voetafdruk die zij in mijn hart achterliet, bestaat wel uit meer dan drie tenen...

Als ik nu aan haar denk, stel ik mij haar voor als ster. Flonkerend aan het firmament, heel ver weg maar toch zo dichtbij. Net als in voorgaande jaren, heb ik haar vandaag toegezongen en zal ik met mijn liefje op haar proosten.

Voor haar persoonlijke afscheidskaart koos Nelly een uitspraak van Antoine de Saint-Exupéry, de Franse schrijver van het boek 'Le Petit Prince' (de kleine prins). De volwassen hoofdpersoon in het boek ontmoet in de Sahara een prinsje dat van een buitenaardse planeet afkomstig is. Tussen hen ontstaan boeiende gesprekken over de mensheid en het leven. Ik las het boek als verplichte literatuur tijdens mijn middelbare schooltijd en las het uit vrije wil wederom als volwassene. En ik ben niet de enige: er verschenen wereldwijd 80 miljoen exemplaren van het boek. Het is dan ook bijzonder: het staat bol van de diepzinnige gedachten en fraaie tekeningen. Nelly's gekozen tekst gaat als volgt:

“Dit is mijn geheim: alleen met het hart kun je goed zien. Het wezenlijke is voor de ogen onzichtbaar.”

Weken geleden zag ik in een krant de volgende zin boven de rouwadvertentie voor een jonge vrouw: 'als tranen een trap konden bouwen en herinneringen een brug, dan klommen wij hoog de hemel in en haalden wij je terug'. Die tekst ontroerde mij. Zo voelt het wat mij betreft ook met Nelly. Al heb ik hoogtevrees, ik zou de hoogste ladder fier beklimmen als ik haar daarmee terug zou kunnen brengen naar het aardse, naar het hier en nu. Terug bij ons die haar zo missen. Al zijn wij samengesteld uit wonderlijke stof, we kunnen geen wonderen verrichten. Helaas.

Bonte avond

Vanavond is het bonte avond voor snolliebollie en mij. Het is immers de laatste avond dat wij samen zijn alhoewel we nog wel enkele avonden van elkaars gezelschap kunnen genieten. Morgen komen haar biologische ouders namelijk terug van vakantie. Het is dan gedaan met ons geheime genootschap. Het was een verbond waarvan ik intens genoot.
Afgelopen weekend logeerden wij gedrieën kortstondig in Zeeland. Snolliebollie en ik wandelden 's middags over het duinpad naar het vrijwel verlaten strand waar zij zich -met tennisbal- in de golven stortte. Een labrador houdt van water. Ze liep de golven in, liet de bal uit haar bek vallen, keek toe hoe de golven de bal naar het strand vervoerden en hapte dan toe om de bal weer dieper het water in te nemen. En dan een flink aantal keren achter elkaar. Heen-en-weer, heen-en-weer. Ze leek er geen genoeg van te krijgen: haar staart hield niet op met zwiepen. Ik genoot van het plezier dat ze leek te hebben. Snolliebollie is schattig en reuze slim. Niet intelligent genoeg om de Rubiks kubus op te lossen maar wel leuk genoeg om erop te figureren!

Eenmaal ‘thuis’ raakte ik maar niet uitgesproken over haar en haar gedrag. De hond bracht gevoelens in mijn naar boven die ik nauwelijks van mijzelf kende. Ik voelde mij net een jonge moeder die vol is van haar baby! Ze tovert een glimlach op mijn gezicht als ze in het diepe gras verdwijnt en haar aanwezigheid kenbaar maakt doordat ik alleen het puntje van haar blonde staart zie. Gevolgd door haar kop die ze even omhoog steekt om te zien of ik nog wel in de buurt ben. Ze maakt mij aan het lachen als ze ongegeneerd geniet van het droogwrijven van alle lichaamsdelen, inclusief de edele!
Alle vrienden die wij met snolliebollie bezochten, prezen de goede opvoeding en het lieve karakter van de hond. Zij is de volgende keer dan ook zeer welkom bij hen. Het is overigens niet voor niets dat blindegeleidehonden bijna allemaal snolliebollies zijn. Nou ja, in ieder geval labradors.

Vandaag waren Diederik en Nelly’s jongste zus Yvon (met partner) op bezoek bij ons. Mijn liefje en ik hadden een lunch voor hen bereid, zoals ik dat op de camping in Kijkduin zo vaak deed voor Diederik en Nelly in de voorgaande zomers in Nederland. Ik deed dan mijn uiterste best iets gezonds en lekkers voor mijn vriendinnetje te bereiden. Mijn liefde voor haar ging óók ‘door de maag’. In die geest bereidden wij vanmorgen de lunch voor. De wekker werd tijdig gezet, de grotendeels vegetarische maaltijd werd aandachtig bereid: zelfgemaakte bietensalade (voor het recept: zie mijn blog van 13 juni j.l.), peultjessalade met feta en mosterd-honingdressing, Tasty Tom-tomatensla, en kant-en-klare quiches uit de winkel. Dat had ik volgens hen niet moeten opbiechten. Met daarna een kaasplankje en onbespoten aardbeien uit eigen tuin als toetje. Nelly zou hoogstwaarschijnlijk op mijn hebben gemopperd over het kaasplankje: dat is weliswaar een van Diederiks favoriete gerechten maar tegelijkertijd is het een cholesterolbom… Er zaten onder andere een geitenkaasje (past in een cholesterolverlagend dieet) en Manchego (een harde schapenkaas uit Spanje) op de kaasplank dus dat maakte het voor één keer verantwoord, vond ik. Yvon bracht de bubbels mee, zoals we dat ook altijd deden met Nelly. We toostten op haar die wij zo missen. Ik vertelde hen dat ik, vanaf het moment dat ik voor deze lieve viervoeter ging zorgen, weer warmte in mijn hart voel. Haar oppastante zijn, heeft mij goed gedaan. Ze is mijn troostmeisje...
Ik weet zeker dat Nelly, naar wie een blonde labrador in de familie is vernoemd, ook Eilean een leuke hond zou hebben gevonden. Wat mij betreft zijn ook wij vriendinnetjes voor altijd. Amigas para siempre zoals dat vanaf volgende week weer zal heten. Wat zal ik die natte snuit gaan missen!

We waren zo lekker op weg...

De reistassen zijn gepakt, ik ga weer op pad. Mijn verjaardag nadert en meestal zijn wij rond die datum van huis. Alhoewel ik geen groot liefhebber ben van het vieren van mijn eigen verjaardagsfeest, vind ik het wel leuk om op die dag te worden gefêteerd. Als kado stond er tot nu toe vaak een uitstapje of een reis op het programma. Mijn eerste verjaardag met mijn liefje herinner ik mij nog goed: die vierden wij in buurland België. Wij bezochten een cinema-expositie in Gent en gingen daarna feestelijk uit eten. In de afgelopen jaren maakte ik rondom mijn geboortedag soms ook verre reizen, zoals toen ik 40 jaar werd en wij voor het eerst voet zette op Zuid-Oost Aziatische bodem en toen ik 46 werd en wij in New York waren.

Mijn verjaardag zal dit jaar zeker anders dan anders voelen: het is immers de eerste keer in vele jaren dat ik niet zal worden toegezonden door Nelly. Tenminste, niet zodanig dat ik het kan horen... Ik weet niet meer precies wie met zingen begon; dat doet er ook niet toe: wij vonden het beiden een mooie traditie die wij graag in stand hielden. Tot die traditie behoorde ook het drinken van een mooi glas (rosé) champagne.
Nelly's verjaardagsgezang voor mijn 46ste was extra memorabel omdat zij net aan het herstellen was van de operatie waarbij haar zieke long was verwijderd. Zij zong mij met slechts één long toe. Ik was zeer geroerd toen ik haar lieve, krachtige stem door de telefoon hoorde. Ze zong “lang zal ze leven”. Die tekst had in die achterliggende maanden aan betekenis gewonnen. Na de eerste regels stelde ik voor dat ze zou ophouden: ik vond het immers al prachtig genoeg... Maar dat deed ze niet; het lied werd tot de laatste “hieperdepiep” telefonisch bezorgd!

Ook vorig jaar kreeg ik een bijzonder kado van Nelly. Het gebeurde weliswaar niet op mijn geboortedag want ook toen was zij herstellende van een levensbedreigende operatie. De geslaagde operatie en haar overleven waren het mooiste kado dat ik mij kon wensen! Ik kreeg echter nóg een kado: Nelly maakte een gedicht voor mij. Ik kreeg niet alleen een fraaie tekst, ik kreeg een waar kunstwerk dat officieel werd onthuld. Het was heel veel van haar en een beetje van mij. De achtergrond waarop zij haar gedicht in gouden letters had geschreven, was namelijk een foto die ik in 2007 voor haar had gemaakt. Ik noemde het toen 'de engelenfoto' en die is altijd zo blijven heten. Naar mijn idee hadden de engelen speciaal voor Nelly een prachtig schilderij in de lucht gecreëerd. Het zijn witte wolken, omgeven door alle kleuren van het spectrum, gezien vanaf ons Spaanse terras.
Tijdens lezing van het gedicht had ik tranen in mijn ogen staan. Ik vond en vind 'mijn' gedicht werkelijk prachtig. Zelf was ze er ook heel content mee. Het verhaalt over ons vrolijke verleden, ons dierbare heden en over toekomst met leegte... Haar emoties zaten in de woorden die ze had gekozen, de zinnen die ze ermee had gevormd, de situatie die eraan ten grondslag lag. Ik kijk er elke dag naar en ken de tekst inmiddels 'by heart'. Dat vind ik zoveel mooier uitgedrukt dan 'uit het hoofd'.

Begin 20 waren wij toen wij elkaar leerden kennen. Wat gingen we lekker op weg! 45 waren wij toen de zorgeloosheid met een donderse klap uit onze vriendschap verdween. We zijn 48 jaar met elkaar geworden. Mijn 49ste is dus de eerste verjaardag zonder haar. Langzaamaan wijkt het rauwe verdriet om plaats te maken voor het gevoel van gemis. Ik mis haar. Dat is geen sentimenteel zelfbeklag maar de aanvaarding van het ontnuchterende feit dat ik mijn pad zonder Nelly moet vervolgen. Door over haar te schrijven, houd ik de herinnering aan haar levend. 'Many people will walk in and out of your life but only true friends will leave footprints in your heart' (Eleanor Roosevelt).

Dit jaar ben ik in Marokko met mijn verjaardag. Er is momenteel een aansprekende reclamecampagne op de Nederlandse televisie te zien onder het motto 'er zijn landen die je ziel verrijken'; die campagne laat iets van Marokko zien. Ik sta er open voor! Mijn oog viel recent echter ook op een heel andere reclame in Marokkaanse sfeer: die van 'Tena Pants Discreet'. Nu houd ik al niet van een rit op een kameel maar in combinatie met dit product spreekt de reclame mij nog minder aan, al behoor ik als vrouw van middelbare leeftijd kennelijk helemaal tot de doelgroep...
Ik verheug mij op een nieuwe avontuur met mijn liefje. Ik verheug mij op de kleuren, de geuren, de smaken, de mensen, de muziek van Marokko. We gaan onder andere de koningssteden bezoeken en door het Rif- en Atlas-gebergte trekken. Ik kijk ook uit naar een verblijf van een aantal dagen in Marrakech. Als ik kan, zal ik reisimpressies publiceren. Als dat niet lukt, moet je even geduld hebben. Op mijn geboortedag zal ik toosten op welzijn, liefde, vriendschap èn op Nelly. “Besaha (proost)”.