Herinneringen maken

De vakantieperiode is in vele Westerse landen tot een einde gekomen. Toeristen uit binnen- en buitenland vlogen of reden terug naar werk en school. De eerste was is gedaan, de vakantiefotoboeken zijn in bestelling. 

Dagelijks ontvang ik van Google Photos berichten op mijn apparaten in de vorm van foto’s die ik een jaar, tien jaar of zelfs 20 jaar of langer geleden maakte. Dat zijn herinneringen in fotovorm, de ene dierbaarder dan de andere. Het zijn momenten uit mijn verleden waarop iets waardevols of memorabels gebeurde dat ik voor het nageslacht vastlegde en dat mij herinnert aan die momenten. Soms stuur ik ze door aan de vrienden met wie ik die herinnering(en) deel.

Er zijn uitdrukkingen die zo geruisloos het dagelijks taalgebruik binnensluipen dat bijna niemand zich nog afvraagt wat ze eigenlijk betekenen. ‘Herinneringen maken’ is daar een voorbeeld van. Het is intussen volledig ingeburgerd. De woorden klinken warm, positief en onschuldig en je vindt ze tegenwoordig bijna overal: in reisfolders, reclames, familiefotoalbums en op sociale media. Vrijwel niemand trekt er nog een wenkbrauw bij op. Behalve ik.

Ongeveer twee jaar geleden hoorde ik het een vriendin -die veel tijd doorbrengt op sociale media- voor het eerst gebruiken. Zij was weduwe geworden maar ontmoette daarna een nieuwe novio, iemand die ze van vroeger kende. Met hem ging ze “nieuwe herinneringen maken”. Nu gun ik haar al het levensgeluk van de wereld maar deze uitdrukking vond (en vind) ik verdraaid vreemd...

Het rammelt niet alleen taalkundig maar ook in filosofische zin. Een herinnering is geen ‘ding’ dat de mens vervaardigt, zoals dat bijvoorbeeld geldt voor een schilderij of een taart. Het is de gedachte aan een eerdere ervaring, het spoor dat de tijd achterlaat in ons bewustzijn. Een herinnering ontstaat pas nadat een gebeurtenis heeft plaatsgevonden. Daarvoor hoef je zelf weinig te doen, de tijd doet het belangrijkste werk. Op het moment zelf beleven wij geen herinnering; wij ondergaan een ervaring. Pas later krijgt die ervaring de betekenis van een herinnering.

Wie zegt dat hij of zij “herinneringen gaat maken”, spreekt alsof de toekomst zich al heeft omgevormd tot het verleden. Dat is een merkwaardige omkering. De ervaring wordt niet beleefd om zichzelf maar om haar latere functie als herinnering. Daarmee verschuift ook onze houding tegenover het leven. Een wandeling in het bos is niet langer alleen een wandeling in het bos. Het wordt een investering in nostalgie. De vakantie is niet meer het bezoeken van een onbekende plek of het ontmoeten van nieuwe mensen waarop later kan worden teruggekeken, het worden projecten van activiteiten in het nu.

Dat verraadt een typisch moderne verhouding tot de tijd. We beleven het ogenblik zelf steeds minder maar meer de vastlegging ervan. De uitdrukking “herinneringen maken” past goed bij die mentaliteit. Die suggereert dat herinneringen een doel op zichzelf zijn geworden. Maar herinneringen laten zich niet plannen. Niemand besluit op dinsdagochtend dat de lunch van die middag een dierbare herinnering wordt. De gebeurtenissen die ons het diepst bijblijven, zijn vaak juist degene die zich onverwacht aandienen: een gesprek dat langer duurt dan gepland, de geur van een zomerse bui, een afscheid waarvan je op dat moment niet weet dat het voor altijd is.

Sterker nog, hoe krampachtiger we proberen een herinnering te produceren, hoe groter de kans dat de ervaring kunstmatig wordt. De intentie verdringt de spontaniteit. Men is voortdurend bezig zichzelf van buitenaf te observeren: “Dit is een moment dat ik mij ga herinneren”. Daarmee wordt het heden al half verleden voordat het goed en wel heeft plaatsgevonden.

Taalkundig is de uitdrukking ook eigenaardig. We ‘maken’ geen herinneringen, we doen ervaringen op. Herinneringen maken is geen werkwoord (maar een werkwoordelijke uitdrukking). Herinneringen zijn het gevolg van een handeling, niet de handeling zelf.

Dat is waarom ik deze uitdrukking bizar vindt klinken. Niet omdat het grammaticaal onjuist zou zijn, taal is immers iets dynamisch, maar omdat die een illusie verraadt: de gedachte dat wij onze herinneringen kunnen organiseren zoals we agenda's, boeken en foto’s ordenen. Alsof betekenis toekennen een kwestie van plannen is. Betekenis laat zich niet produceren, die ontstaat. Soms langzaam, soms onverwacht maar altijd achteraf.

Wellicht dat achter deze populaire formulering een dieper verlangen schuilt... In een wereld waarin tegenwoordig zoveel zó vluchtig is, willen mensen iets vasthouden. Ze hopen dat mooie momenten niet verdwijnen en dat begrijp ik maar al te goed. Dagelijks word ik  door Google herinnerd aan mooie momenten in de vorm van foto’s. Maar herinneringen laten zich dus niet fabriceren in het moment.

Ik zou willen zeggen: mens, durf te leven! Laat dingen gebeuren en zie welke leuke of dierbare herinneringen worden. Dus geen herinneringen maken maar ervaringen opdoen, dat is de essentie. Als ervaringen betekenis krijgen, zullen herinneringen vanzelf ontstaan.

Het leven is geen nostalgiefabriek. Het is een lange slinger van ervaringen waarvan de tijd, buiten onze regie om, er af en toe iets waardevols van maakt dat we ons graag herinneren.

Wie beslist over duisternis?

Van de ene astronomische waarneming naar de andere! Na het avontuur van de totale zonsverduistering dat mijn liefje en ik in de Spaanse autonome regio Aragón beleefden, vond ik dit wel een goede overgang naar de hiernavolgende blogs. 

Zolang de aarde om haar as draait (wat dag en nacht veroorzaakt), kent onze planeet nacht. Elke dag glijdt de helft van de aarde in de schaduw, waardoor het natuurlijke ritme van licht en donker ontstaat waaronder het leven op aarde zich heeft kunnen ontwikkelen.

De donkerte (de duisternis) is een van de laatste zaken op aarde die van niemand is. Je kunt een stuk strand pachten, een eiland kopen of een berg exploiteren maar de ruimte zal altijd van niemand en dus van iedereen zijn. Althans, zo werd lange tijd gedacht. Tot een Amerikaans bedrijf besloot er een verdienmodel van te maken.

Het gaat om tech-bedrijf Reflect Orbital dat nu satellieten met grote reflecterende spiegels in een baan om de aarde wil brengen. Op hun website las ik dat ze zichzelf ‘The Sunlight Company’ noemen. Ze willen zonlicht op aanvraag gaan leveren. In 2026 wil het bedrijf al een prototype van hun satelliet lanceren. In 2035 willen ze meer dan 50.000 van deze satellieten hebben gelanceerd.

Het voorstel van Reflect Orbital draait om het in een lage baan om de aarde brengen van satellieten die zijn uitgerust met grote reflecterende oppervlakten. Deze spiegels zouden zonlicht weerkaatsen naar doelen op aarde, ten behoeve van klanten die 's nachts licht nodig hebben. Volgens de bedrijfsbrochure is het systeem ontworpen om gebieden tot vijf kilometer breed te verlichten, waarbij het gereflecteerde licht een intensiteit bereikt tussen 0,8 en 2,3 lux, meermalen helderder dan een volle maan (ongeveer 0,1 tot 0,25 lux aan verlichtingssterkte op het aardoppervlak). 

‘Buiten de dampkring lonkt het nieuwe goud’... Dat is geen uitspraak van muzelluf maar van ruimtefilosofe Marjolijn van Heemstra die in 2022 een essay schreef (getiteld ‘Wat is ruimte waard?’) voor de Correspondent, over een onderwerp dat haar al jaren boeide: de ruimte. Zij vroeg zich in dat stuk af ten koste waarvan miljardairs de ene raket na de andere lanceren. Toen ging het nog uitsluitend om de satellieten van Elon Musk. Er zijn echter ook serieuze plannen voor mijnbouw op asteroïden en voor een tankstation op de maan op een reis naar Mars, Musks andere passie. Dit nieuwe plan van Reflect Orbital gaat een flinke stap verder. Zij was degene die laatst tijdens het radioprogramma ‘Nieuwsweekend’ werd geïnterviewd. Ik zat aan de radio gekluisterd en luisterde met veel interesse. 

Het idee van Reflect Orbital klinkt eenvoudig en ambitieus: zonlicht weerkaatsen naar plekken op aarde waar de zon reeds onder is. Een bouwplaats die langer wil doorwerken, een groente- of fruitteler die de groeicyclus wil verlengen of een noodsituatie ergens in de wereld waarbij tijdelijk extra licht is gewenst? Dat bedrijf zorgt ervoor.

De techniek klinkt futuristisch maar de vraag die velen zich stellen, is nogal ouderwets: wie beslist er eigenlijk over duisternis? Wie is de baas van het heelal? De Amerikaanse overheid gaf het bedrijf recent toestemming om de plannen verder uit te werken. Maar daarmee rijst onmiddellijk een principiële vraag: gaan de Verenigde Staten daar wel over?

Volgens het Ruimterecht is de ruimte namelijk geen nationaal bezit. Van geen enkel land op aarde. Het fundament daarvan is de ‘Outer Space Treaty’ uit 1967, dat anno 2026 door 118 landen is geratificeerd. Dat verdrag stelt dat de ruimte, inclusief de maan en andere hemellichamen, het ‘gemeenschappelijk domein van de mensheid’ is. Geen enkel land mag zich dus een deel van de ruimte toe-eigenen. Tegelijkertijd bepaalt datzelfde verdrag dat staten verantwoordelijk zijn voor de activiteiten van hun bedrijven en burgers in de ruimte. Anders gezegd: een commerciële onderneming mag in de ruimte opereren als haar eigen staat daarvoor toestemming geeft en toezicht houdt.

Het verdrag is geschreven in een tijd waarin satellieten vooral wetenschappelijke, militaire of communicatieve doeleinden dienden. Niemand voorzag dat bedrijven ooit de nachtelijke hemel als commercieel product zouden gaan verkopen. Juridisch kan een land dus een vergunning afgeven aan een nationaal bedrijf. Maar daar wringt de schoen. Een spiegel in een baan om de aarde schijnt immers niet alleen boven de Verenigde Staten, de gevolgen zijn mondiaal.

Daarmee raakt Reflect Orbital aan een fundamenteel probleem van het internationaal recht. Er bestaat een verschil tussen wat juridisch is toegestaan en wat maatschappelijk wenselijk is. Het feit dat één overheid een vergunning kan afgeven voor een activiteit die de hele wereld raakt, voelt voor veel mensen ongemakkelijk. Alsof één land zou mogen besluiten de maan voortaan paars te schilderen.

De kritiek kwam dan ook snel. Astronomen waarschuwen dat extra reflecties het waarnemen van sterrenstelsels, planetoïden en andere zwakke hemelobjecten verder kunnen verstoren. De afgelopen jaren hebben wetenschappers al veel hinder ondervonden van de snel groeiende aantallen communicatiesatellieten. Nog meer kunstmatige lichtbronnen maken de situatie er niet beter op.

Ook ecologen maken zich zorgen. De natuurlijke afwisseling van dag en nacht vormt een essentieel onderdeel van ecosystemen. Trekvogels, vleermuizen, nachtvlinders, schildpadden en talloze andere diersoorten gebruiken de duisternis als navigatiemiddel of levensvoorwaarde. Lichtvervuiling geldt nu al als een groeiend milieuprobleem. Een commerciële uitbreiding van kunstmatig nachtlicht lijkt haaks te staan op wereldwijde inspanningen om juist méér donkere gebieden te beschermen.

Daarnaast heeft de kwestie ook een culturele dimensie. De sterrenhemel behoort tot het erfgoed van de mensheid. Generaties voor ons hebben zich georiënteerd op de sterren, er mythes over verteld en wetenschap op gebaseerd. 

De ervaring van echte duisternis is in veel delen van de wereld al zeldzaam geworden. Juist daarom worden steeds meer zogenaamde ‘Dark Sky Parks’ ingericht, waar kunstlicht bewust wordt beperkt. Het idee dat een commercieel bedrijf de duisternis verder wil terugdringen, voelt voor menigeen als een aantasting van iets dat niet in geld is uit te drukken.

Inmiddels circuleren petities van astronomen, natuurorganisaties en bezorgde burgers. Hun bezwaren verschillen in detail maar hebben dezelfde boodschap: sommige zaken behoren niet tot de markt. Niet alles wat technisch mogelijk is, hoeft ook commercieel te worden geëxploiteerd.

De verdedigers van dit project wijzen erop dat de spiegels klein zullen zijn, slechts kortstondig licht zouden reflecteren en uitsluitend op verzoek zouden worden ingezet. Bovendien, zo stellen zij, heeft de mens de ruimte al decennialang gebruikt voor economische activiteiten. Waarom zou dit dan wezenlijk anders zijn?

Dat is een begrijpelijk argument maar slaat de plank behoorlijk mis!  Communicatiesatellieten leveren diensten zonder de fundamentele eigenschappen van de natuurlijke omgeving (duisternis) te veranderen. Reflecterende spiegels zullen dat wèl doen. Ze maken van de duisternis zelf een product dat kan worden verkocht en ingekocht.

Om deze redenen is het minder een technisch dan een filosofisch vraagstuk. Duisternis is een collectief bezit. Net als schone lucht, stilte of een ongerepte horizon heeft het een waarde die zich nauwelijks laat uitdrukken in economische termen. Zodra commerciële partijen mogen bepalen waar en wanneer de duisternis verdwijnt, verandert onze relatie met een van de oudste ervaringen van de mens: omhoog kijken naar een sterrenhemel die niet door (zichtbaar) economische belangen wordt gestuurd. 

Het huidige ruimterecht geeft op die vraag geen bevredigend antwoord. Het regelt vooral wie verantwoordelijk is, niet wie moreel bevoegd is om namens de mensheid te beslissen. Daarom is Reflect Orbital geen gewone startup maar een lakmoesproef voor het internationaal recht. De technologie loopt wederom mijlenver voor op de regels. Tja. 

De uiteindelijke vraag is niet of we de nacht kunnen verlichten. Dat weten we door het initiatief van Reflect Orbital. De werkelijke vraag is of we dit als mensheid moeten willen. Mijn antwoord daarop is kraakhelder: Nee. Op de website van organisatie DarkSky International heb ik, als wereldburger, de petitie tegen het plan van het Amerikaanse tech-bedrijf reeds getekend. Net als 20.000 anderen uit 90 landen. 

Natte ogen

Mijn liefje en ik zijn terug op het Spaanse honk aan de Costa Blanca, met een vochtigheidsgraad van 98% en een klamme deken om ons heen. Er viel hier regen tijdens onze afwezigheid maar die was niet van enige importantie. Die bracht dus geen verkoeling. 

Wij waren tijdelijk in de autonome regio Aragón om daar de totale zonsverduistering met eigen ogen te aanschouwen. We reisden af naar het bejubelde dorp Albarracín. Het staat op de lijst van UNESCO Werelderfgoed en het wordt een van de mooiste plaatsen in de wereld genoemd. Op de Sierra de Albarracín, beter gezegd de Masía de Monteagudo, zouden we het evenement op woensdagavond in persoon gaan beleven.

Op alle snelwegen naar onze eindbestemming kregen we adviezen over het beste gedrag op de wegen op het moment van de eclips. Ik heb zoveel mogelijk versies op de gevoelige plaat gelegd en die vind je in mijn Eclips-webalbum dat bij dit uitje hoort.

We reden eerder weg omdat we er rekening mee hielden dat we ter plekke nog het een en ander moesten organiseren voor het schouwspel. Dat viel erg mee. Aan de receptie van ons hotel ontvingen we een kaart met daarop een kruisje waar de gemeentebus geïnteresseerden zou ophalen (op tien minuten lopen van ons hotel). De rest was georganiseerd. We konden niet met eigen auto gaan omdat er nergens op de route mocht worden geparkeerd. De hulpdiensten moesten eventueel gemakkelijk ter plaatse kunnen komen. Die bus naar de door de gemeente verkozen locatie werden onze keuze.

Daarom hadden we ook nog tijd voor een rondleiding met gids langs alle bezienswaardigheden, een wandeling met ons tweeën rondom het kasteel van het middeleeuwse Albarracín en voor een wandeling door het dennenbomenbos van Rodeno (dat fikt gemakkelijk...), met eeuwenoude grotschilderingen die in 1892 bij toeval werden ontdekt. In de Sierra de Albarracín zijn de twee representatiefste prehistorische schilderstijlen van de gehele Middellandse Zeeboog vertegenwoordigd: de Levantijnse en de schematische stijl. 

De zon scheen overdadig gedurende de dag maar vanwege de droge lucht was het geen probleem om lekker actief te zijn. Dat is het probleem met de zomerse weeromstandigheden aan de kust van de Middellandse Zee: vanwege de hoge vochtigheidsgraad kom je niet uit vrije wil aan activiteiten in de openlucht toe. De Middellandse Zee is momenteel 33 graden, hoger dan gebruikelijk voor deze tijd van het jaar. Dat punt wordt elk jaar eerder bereikt en dat zie ik niet veranderen in de toekomst. In Albarracín lag de nachttemperatuur rond 16 à 17 graden Celsius dus we konden slapen met open ramen. Dat kan thuis niet, daar ligt de nachtelijke temperatuur op 24 à 25 graden (soms hoger). Dus nog steeds tropisch. 

Op maandagavond barstte een flink onweer los. We keken ernaar vanaf ons balkon, met zicht op een groot deel van de citadel van Albarracín (bouw vanaf de 10^de eeuw); onder andere de typische Doña Blanca-toren. Ons hotel is het enige driesterrenhotel van het stadje. Goed maar niets bijzonders, eenvoudig maar heel goed gelegen, inclusief eigen parkeerplaats. Vooral de plek is goud waard! Voordat de donderwolken openbraken, hadden we zicht op een grote groep zwaluwen die zich vermaakten in de lucht, plus een kleine groep gieren die hoog boven de vesting cirkelden. De verrekijker maakte overuren. We zouden nog meer wolken gaan zien maar daarvan waren we ons op dat moment niet bewust. Gelukkig maar... 

Ondanks de wereldfaam is Albarracín een bescheiden plaatsje... Het leeft zijn eigen leven, laat zich niet gek maken door toerisme - in welke vorm dan ook (zoals astrotoerisme). In het dorp (ruim 1.000 inwoners) vond ik deze dagen geen enkele winkel met eclips-souvenirs. Geen t-shirts met de maanbedekte zon erop, geen magneten, kaarten of anderszin. Dat typeert het, denk ik. Doe maar gewoon, dan is het al gek genoeg. 

We houden ook van Aragón, met bijna 1,5 miljoen bewoners. Van de uitgestrektheid, de natuur, de vele tradities (onder andere de culinaire), de down-to-earth mensen en de bijzonderheden van wereldklasse in deze streek, zoals de Levantijnse kunst die daar eeuwen geleden in grotten werd ontdekt. Dit is een picturale expressievorm die zich in de openlucht ontwikkelde, in rotsschuilplaatsen in de belangrijkste bergketens van het Middellandse Zeegebied van het Iberisch schiereiland. Van de uitlopers van de Sierra de Guara tot de Pyreneeën bij Huesca. 

In Aragón is deze vorm van rotskunst verspreid over de belangrijkste bergketens, alhoewel de belangrijkste vondsten zijn geconcentreerd langs de rivier de Vero, nabij de Sierra de Guara in Huesca, in de regio Neder-Aragón in Zaragoza en Teruel, in het midden van de rivier de Martín, in de bovenloop van de Guadalope en in de Sierra de Albarracín, onze omgeving. 

De kunstuitingen waren soms moeilijk te onderscheiden. We vonden de wandeling door het beschermde natuurgebied en de rondgang door dit culturele park zeer de moeite waard. Prachtige oude bomen met eikels met de afmeting van een flinke schoenmaat. Rotsblokken, ooit vóór de Bronstijd door rivieren naar dit gebied getransporteerd, die zich voor eeuwig tegen bomen hebben genesteld. En dier- en primitieve mensfiguren. Tot nu toe zijn 63 vindplaatsen met Levantijnse kunst in deze gebieden gedetecteerd.

Maar we waren daar -zoals gezegd- vooral om de totale zonsverduistering tijdens zonsondergang te zien in de Sierra, inclusief de ring van diamanten en de corona (de zonnekroon). Daarvoor reden we bijna 1.000km in totaal. Op de avond van het verschijnsel werden we op het aangekondigde tijdstip met openbaar vervoer naar de uitgestrekte vlakte vervoerd van waaruit we de eclips zouden gaan aanschouwen.

We namen in Bus 1 plaats op de achterste rij, de laatste twee plekken waren voor ons. Er ging wel een typisch Spaans gedoetje aan vooraf. Alhoewel wij wachtenden al min of meer een rij vormden, moest er toch een soort toegang met dranghekken en een Eclips-lint worden neergezet die ons naar de busdeur voerden. Alles begeleid door iemand van de Policía Local. Ik zag het gelaten aan. Ik denk dat er uiteindelijk ongeveer circa 500 passagiers werden vervoerd naar het observatiepunt, dus massaal was het niet.

Op Monteagudo was genoeg ruimte voor iedereen om een geschikte kijkplek te vinden. Mijn liefje zat op een picknick-klapstoel, zelf had ik bedacht dat ik op de grond zou gaan zitten. Dat bleek geen goed plan, de ondergrond was stekelig, met kleine stenen. We keken pal richting het westen, net als alle anderen om ons heen. Slechts één wolk hing in de lucht. Wij waren er klaar voor!

Met opzet had ik mijn camera met telelens in het hotel gelaten. Om de sensor van het apparaat niet te ruïneren, moest er een solarfilter op die ik niet had aangeschaft noch vervaardigd (met karton en speciale folie). Het ging mij die avond om kijken door een eclipsbril, niet door de cameralens. Dat zou teveel afleiden. Achteraf bleek dat 500 mensen in Spanje oogschade opliepen omdat ze zonder bescherming naar de zonsverduistering keken. Deze zon functioneert als een laser dus dan weet je het wel. De sufferds! 

Een Fransman schuin achter ons besloot anders dan ik. Hij was twee uur bezig om zijn grote Canon met zonnefilter op de juiste manier op een driepoot te plaatsen. Hij had daarnaast ook nog kartonnen uitknipsels bij zich die in een bepaalde hoek moesten worden geplaatst. Het zag er indrukwekkend (maar niet professioneel) uit. Ook had hij een verrekijker en een telefoon met zelfgemaakte filters. Het kon niet op! Zijn echtgenote vermaakte zichzelf twee uur lang onder een parasol met haar mobieltje. Af en toe vroeg ze hem hoe het ging met de voorbereidingen. Dan klonk gemompel. Op enig moment leek hij er klaar voor te zijn. Toch niet. Uiteindelijk keek hij op het ‘Uur U’ door een gewone zonnebril -zonder filter- naar het evenement. Zijn wegwerpgebaar landde op mijn netvlies. Ja, iedereen raakte die avond in meer of mindere mate teleurgesteld.  

Toen de zonsverduistering begon, klapten en joelden mensen om ons heen. Met de eclipsbrillen op was het proces van verduisteren goed te zien. De maan hapte als een pacman stukjes uit de oranjekleurige zon. Totdat er niets meer was te zien. We checkten even bij elkaar of het gemeenschappelijk was. Ja. O,o, problema... dat leek mij te vroeg in het proces?!  Jawel, de lage wolk die daar al hing sinds onze aankomst, had zich in het spel gemengd. Foute boel. 

Begrijp mij niet verkeerd: als professioneel wolkenstaarder en officieel lid van de Cloud Appreciation Society ben ik dolgelukkig als er iets wolkerigs is te zien aan het firmament. Maar niet nu, please?!

Toch wel. Een deel van het spektakel speelde zich af achter die ene, weerbarstige wolk. Mijn liefje en ik keken elkaar aan. Nee, toch?! We boekten het hotel ruim een jaar van te voren, we kochten de brillen ruim een jaar van te voren, we schreven het hotelmanagement aan ruim een jaar van te voren. Was dat alles voor niets? Totdat de maan zich kort daarna weer zichtbaar voor de zon bewoog en het daglicht dimde. 

En daar verscheen ineens de diamanten ring voor onze neuzen. De beide hemellichamen waren groot, zó groot! En zo 'dichtbij' had ik ze nog nooit waargenomen. Ik heb de zon nog nooit in mijn leven zo laag zien staan. De beide hemellichamen leken bijna op de aarde te rusten... (Later bleek dat die rond de 3 à 4° stond.) Fantastisch! Bij ons was er sprake van 100% zonsverduistering, daarom waren we daar.... 

Ik kreeg natte ogen toen ik langzaam de corona voor driekwart tevoorschijn zag komen. In de rechterbovenhoek hing een restje wolk. In mijn enthousiaste riep ik naar mijn liefje, die naast mij stond “bril af, bril. Nu!”. (Zij had haar eclipsbril nog op, ikzelf niet meer.) 

Nog nooit heb ik zo’n mooi beeld gezien aan de hemel. Het was werkelijk prachtig. Dat kan ik niet goed omschrijven. Het resterende zonlicht rondom was in werkelijkheid veel feller dan op deze foto, de diamanten ring fonkelde veel meer. Ook de corona was onvergetelijk verlicht en fraai. De natuur valt niet te verslaan, zeker niet in journalistieke zin van het woord. Er werd wederom geklapt en gejoeld door mijn collega's en deze keer deed ik mee, vol overtuiging.

Op de terugreis waren wij de laatste passagiers in Bus 2. (Er zouden nog minstens vier volle bussen volgen.) Degenen die niet op een bus wilden wachten, liepen langs de weg terug naar het centrum. In duisternis zonder al te veel licht en zonder wegverlichting was dat niet aan te bevelen. Mijn liefje kreeg de zitplaats aangeboden van een aardige jonge Spanjaard, ik ging -na toestemming van de chauffeur- in het trapgat zitten. Op mijn eigen (gevoelige) gat. 

Samen uit, samen thuis. We kijken positief terug op deze ervaring. 

Op weg naar de Lobetanos

De datum nadert met rasse schreden, de spanning stijgt in Huize Barefoot. Ik blogde er eerder over: mijn liefje en ik gaan de totale zonsverduistering in de autonome regio Aragón meemaken. Net als, naar verluidt, vier miljoen andere astrotoeristen. Op 12 augustus aanstaande bedekt de maan gedurende enkele minuten de zonneschijf volledig, waardoor het landschap verandert: het licht dimt, de temperatuur daalt, de vogels stoppen met fluiten. Terwijl sterren en planeten zichtbaar worden, wordt de normaal onzichtbare zonnecorona in al zijn pracht onthuld. Ik verheug mij erop! 

Vorige week werden nog onweersbuien in het gebied gemeld, specifiek voor die dag. Die voorspelling lijkt te zijn verdwenen. Afgelopen week was het noodweer in het binnenland van Aragón: wind van 80 à 90km per uur, regen tot wel 40 liter per vierkante meter en hier en daar zelfs hagelstenen. Tot op heden werden er in dat gebied geen bosbranden gemeld. Ook die zouden -letterlijk- roet in het eten kunnen gooien. Na de regenval is dat risico afgenomen. Op de dag zelf wordt het zonnig en heet (rond 35 graden Celsius), volgens de recentste voorspelling. 

Wij vertrekken binnenkort naar Albarracín, een klein roze middeleeuws stadje op bijna 1.200m hoogte, dat op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat. Het behoort tot de mooiste plekken van Spanje en daarom bezochten we het eerder. Er wordt zelfs gemeend dat het een van de mooiste middeleeuwse plekken op aarde is. Nu hebben we maar één doel: de zeldzame zonsverduistering bij ondergaande zon zien. Op dit verschijnsel moesten bewoners van Spanje meer dan 100 jaar wachten. De volgende eclips gaan we niet meemaken; dat is ook goed om te beseffen. Dit stadje zelf ligt op een unieke locatie, verscholen tussen de bergen aan de voet van de kloof van de rivier de Guadalaviar, hetgeen het tot de perfecte achtergrond voor deze ervaring maakt.

Het stadje Albarracín zelf is geen goede plek om de eclips met eigen ogen te zien. Het wordt omringd door heuvels met oude vestingen. Daar wij alles van deze eclips willen zien, inclusief corona, moeten we naar elders. Dus het oog viel op de omliggende hoogvlakte, de Sierra de Albarracín (1.600m hoogte). Deze Sierra beschikt over een zogenaamde 'Starlight Reserve'-certificering dankzij de hoogte, het gebrek aan lichtvervuiling en de overzichtelijke hemel. Dit biedt een goede kans op een geslaagde ervaring onder een van de meest spectaculaire sterrenhemels van het land. Op 12 augustus is ook de jaarlijkse meteorenregen van de Perseïden te zien. Dat kan weleens de perfecte afsluiting van de avond worden. 

Voor deze bijzondere gelegenheid ontwierp de Spaanse overheid een speciale postzegel (€4 per velletje van één zegel). Er is slechts een oplage van 65.000 gedrukt, niet groot genoeg. Ik whatsappte met postbode Carlos om te vragen of ze verkrijgbaar waren. Hij meldde dat er op het lokale Correos-kantoor niets meer te krijgen is.

De manager van ons hotel hield zich aan zijn woord. Hij antwoordde op een eerdere mail van onze kant dat ze kort voor het evenement hun gasten zouden informeren over de activiteiten die plaatselijk worden georganiseerd.

De hoteldirectie kwam inderdaad met een uitgebreid en mooi verzorgd document (zwarte achtergrond met hier een daar een gouden randje, net als het moment van de kroon) waarin enkele aanbevelingen staan voor locaties in de Sierra de Albarracín en daarbuiten waar we optimaal van de zonsverduistering kunnen gaan genieten. Wij, hun klanten, moesten alleen nog een optie kiezen. Ik zette het een en ander schematisch op papier voor onszelluf, ouwe sokken. We bekeken de kaart, lazen de beschrijvingen, bespraken de opties. Uiteindelijk werd de keuze voor ons gemaakt.

Albaraccín heeft een eigen website waarop afgelopen woensdag een uiterst informatief artikel stond dat mijn liefje ontdekte. Daarin was te lezen dat de lokale wegen naar de hoogvlakte (Sierra) zijn afgesloten en dat men vanaf 17:30 uur met grote en kleine bussen naar een goed gelegen observatiepunt gaat rijden. In de strook land waar dit fenomeen in Spanje is te zien, liggen 360 van die ‘veilige’ observatiepunten. Bussen rijden af en aan tot een half uur voordat de eclips begint. Boeken is niet nodig, gewoon op tijd bij het busstation staan, voldoet. (Dat station ligt op korte afstand van ons hotel.)

Onze hotelreceptie zal op 12 augustus vanaf 19:00 uur onbemand zijn. Dan is het hotelpersoneel onderweg naar hun eigen piekervaring. Het restaurant is ’s avonds eveneens gesloten. Je zult begrijpen dat we niet in een internationaal hotel verblijven. Het is een klein hotel (40 kamers) dat al vier generaties wordt gerund door een Spaanse familie.

Het hotel stelt gasten voor een ​​rugzak mee te nemen: met zaklamp, water, eten, volledig opgeladen telefoons, picknickstoel of -kleed voor extra comfort en een plastic zak voor het afval. Men is zuinig op de eigen natuurgebieden! We volgen dit advies braaf op. Er gaat sowieso ook een truitje mee voor als het wereldlicht tijdelijk dimt. Tevens nemen we twee piccolos (cava) mee om samen te toosten op wat we -hopelijk- gaan zien. Gecertificeerde eclipsbrillen worden door het hotel verstrekt. Al een jaar geleden kocht ik twee geschikte exemplaren. Op dit moment is er geen bril meer te krijgen in Europa. Jawel, er is sprake van een zekere vorm van gekte in dit deel van de wereld. 

Arcos de las Salinas, een dorp van 80 inwoners in buurprovincie Teruel (ook Aragón), wordt op 12 augustus het middelpunt van de wereldwijde belangstelling. Daar is een hotel, geen restaurant maar wel veel parkeerplekken. Vanuit het naburige observatorium zendt men de totale zonsverduistering live uit naar de rest van de wereld. Ik zal naar je zwaaien! 

De cartoon van Jip van den Toorn maakte mij aan het lachen. Ik realiseerde mij wat een ophef er over deze zonsverduistering ontstond! Wij doen er tot op zekere hoogte aan mee. Het klopt echter niet wat ze schetst. Het zal op het ‘moment suprême’ niet pikzwart zijn. Zelf kijk ik juist uit naar het beeld van de corona, de gouden kroon van de zon rondom de maan. Voor echte eclipsjagers is deze verduistering zeker niet zomaar een natuurverschijnsel maar een belevenis waarvoor ze met alle plezier een complete vakantie plannen. In het Spaans heet het dat 'la luna tapa el sol', de maan zet een dekseltje op de zon. Zo poëtisch, die Spanjaarden... De Spaanse krant El País had een toepasselijke foto met de zon en een tapasschoteltje op de voorpagina staan. De hele zondagkrant staat vandaag vol met verhalen over de eclips! 

De speciale eclipsvluchten uit België waren bijvoorbeeld al snel volgeboekt. Er zullen ook cruiseschepen rondvaren bij Coruña en op de Middellandse Zee om dit astro-evenement vanaf het water te zien. Ik denk dat onze Deense vrienden Jan & Bente de eclips aan boord van zo'n schip gaan meemaken. De volgende totale zonsverduistering zal plaatsvinden in 2081. 

Wij gaan getuigen zijn van de ontmoeting tussen de maan en de zon boven de geliefden van Teruel, ‘Los Amantes’ -een 13^de eeuws liefdesverhaal in marmer gegoten- en de rijke geschiedenis en cultuur van Albarracín en omgeving, een streek vol heksenlegendes. Misschien zien we ze zelfs vliegen op hun bezemsteel?! Lokalo’s noemen zichzelf ‘Lobetanos’ (‘lobo’ is wolf in het Spaans) een verwijzing naar de oude Iberiërs, een pre-Romeinse bevolkingsgroep, die ooit vanuit deze bergen naar de maan keken, te midden van huilende wolven.

Dwangneurose

In mijn straat klinken de vertrouwde geluiden van een hete augustusdag aan de Spaanse Costa: cicaden die met hun trommelorganen het alom bekende geluid maken, jengelende peuters die de hitte zat zijn, opgewonden kids in het zwembad van hun grootouders, een reclamevliegtuigje boven zee en zoemende airco’s. Dat went allemaal. 

Hoogzomers is het hier voor bewoners doorgaans lastig een parkeerplek in eigen straat te vinden. Nu vinden mijn liefje en ik dat niet zo erg voor het eigen transportmiddel. Die tamelijk luchtige houding is niet van toepassing op de meerderheid van de mannelijke buren. Ze halen de vreemdste fratsen uit om hun auto tóch voor de deur te krijgen; soms tot in het absurde. Buurman Juan doet het, net als buurman en vriend Guillermo. Onze voormalige Deense buurman en vriend Jan deed het en nieuwe buurman Vladimir valt ook in deze categorie. 

Nu ik erover nadenk: er is één Spaanse vrouw die het eveneens doet: buurvrouw Isabel. Van haar vind ik het kwalijker omdat zij een vergunning heeft voor parkeren op eigen patio, inclusief op- en afrit waar niemand mag staan; dat is al een plek minder. (Als je dat toch doet, riskeer je een boete van maximaal €200.) Vaak parkeert ze haar vehikel langs de toch al volle straat. Ik vind daar zeker wat van...

Er bestaat een ongeschreven regel waarover nooit is gestemd, die nergens in de Spaanse Wegenverkeerswet voorkomt maar die in talloze woonstraten met religieuze overtuiging wordt nageleefd: de eigen auto moet vóór de eigen voordeur staan. Niet om de hoek, niet elders in de eigen straat; nee, exact op de plek die men in gedachten als persoonlijk eigendom annexeert: voor de poort.

Zodra een bestuurder vertrekt, begint de operatie. Mijn liefje liep laatst naar vriendin Liselotte toen ze getuige was van een fanatiek staaltje 'car shuffle'. Het Geitje zat op zijn terras te typen toen hij zag dat er een vreemde auto voor zijn deur vertrok. Hij wist niet hoe gauw hij zijn autosleutels moest pakken en in actie moest komen. Zijn auto stond aan het einde van de verlengde straat. Hij haastte zich naar zijn coche, stapte in en reed in zijn haast om voor de eigen deur te komen bijna fietsende buurman Jésus van de sokken. Het gaat ver, deze neurose... 

Het zijn vaak mannen die zich aan deze rituele stoelendans overgeven. Zij spreken over “mijn plekje” terwijl dat plekje juridisch evenveel van hen is als het bankje in het park of het grasveld bij de kinderspeelplaats. De parkeerplaats langs de openbare weg wordt mentaal omgebouwd tot privébezit. Wie er staat, heeft een geluksgevoel. Wie elders moet parkeren, voelt zich beroofd van iets waarop hij geen recht heeft (en in Spanje ook nooit zal krijgen).

De redeneringen waarmee dit gedrag wordt verdedigd, zijn zowel saai als ongeloofwaardig. “Dan kan ik de auto beter in de gaten houden.” Alsof een voertuig op afstand ineens ten prooi valt aan een internationale dievenbende. Of: “Dat is gewoon handig”. Natuurlijk is het handig! Zeker na het boodschappen doen, dat weet ik echt wel. Net zoals het handig zou zijn als een supermarkt parkeerplaatsen reserveert voor vaste klanten. Maar ja, gemak is in dit soort gevallen geen argument. 

De heilige parkeerplaats pal voor de deur lijkt voor veel mannen niet zomaar een stukje asfalt maar een strategisch veroverd land(je). Dit diepgewortelde verlangen komt waarschijnlijk voort uit een mix van oerinstinct, luiheid en een milde (of sterke) bezitsdrang. Er wordt ook weleens gerefereerd aan het zogenaamde ‘huisvadersyndroom’: geen man wil drie straten lopen met twee kratten bier. Nu zijn de mannen die ik beschrijf in deze blog geen van allen huisvaders en boodschappen doen laten ze bij voorkeur aan hun wederhelft over. 

Het merkwaardige is dat de inspanning vaak groter is dan de opbrengst. De buitenschoenen moeten aan, de autosleutel worden gepakt, men moet de poort uit, er wordt een stukje gewandeld; soms zelfs gehold, dat heb ik ooit echt iemand zien doen. Vervolgens moet er worden gebeden dat het plekje er nog is als je je noodzakelijke rondje hebt gereden (door eenrichtingsstraten). Er zijn brutalen die tijdelijk een groot voorwerp plaatsen op de opengevallen plek voor de deur. Daar tijdelijk een familielid stallen als officieuze parkeerwachter, gebeurt ook. Stressvol, toch?! Niets is de asfaltjager te dol... of beter gezegd: de asfaltjager is nogal een dolle. Tja. 

De CO₂-uitstoot van zo’n mini-expeditie zal de planeet niet doen kantelen maar dubieus gedrag is het wel. Het is de efficiëntie van iemand die de lift neemt op de tweede verdieping om daarna de flat te verlaten en naar de sportschool te rijden. 

Het kan niet anders dan dat de auto voor sommige mannen een verlengstuk van zichzelf is. Dat dat parkeergedrag bij hen in de genen zit als gewezen jager-verzamelaar. Dat ze dit gedrag vertonen uit een soort territoriumdrift. Zoals een kater zijn erf markeert of een hond ‘zijn’ boom, zo markeert de automobilist zijn stukje stoeprand. 

Deze heilige koe, hun ‘gevelglimmer’ moet bij voorkeur zichtbaar zijn vanuit de woonkamer. Wellicht dat er personen zijn die na het avondeten tevreden uit het voorraam kijken en constateren: hij staat er nog. Het bezit is pas compleet wanneer het binnen hun gezichtsveld ligt. 

Het is ironisch dat dezelfde mannen zich vaak ergeren aan mensen die “niet kunnen rijden”. Zij mopperen over medeweggebruikers, op verkeersdrukte, op parkeerproblemen en klimaatmaatregelen maar starten de motor van hun eigen bolide zonder blikken of blozen om te parkeren op een plek die tien meter dichter bij de voordeur ligt. Tja. 

Natuurlijk, niet iedere man maakt zich hieraan schuldig maar de parkeerplaats vóór de deur kreeg in menig mannenleven een bijna mythische status. Die vertegenwoordigt controle, overzicht en de geruststellende illusie dat een stukje openbare ruimte toch een beetje van hem is.

Dat mijn ECO Slide Out fietscaravan van Zwitserse makelij momenteel niet in de straat past, vind ik wel een deceptie. Nog even geduld... Dan is de straat weer van ons.

 

Donderbroek

Oeps... wat gênant! En wat ongemanierd bovendien! Een scheet is een van de ongemakkelijkste en meest afgekeurde geluiden die het menselijk lichaam produceert. Daarop rust een taboe. Dat geldt zowel in de privésfeer als, eigenlijk nóg erger, in het openbaar. De dader laat zich gemakkelijk raden vanwege de rode kop. Niet van inspanning maar van schaamte. Ik denk dat Homer Simpson, met zijn luidruchtige aanwezigheid op de bank en in de fabriek, een van de weinigen is die daaraan lak heeft. Zelfs Pulitzer-prijswinnaars doen het kennelijk! Ik herinner mij dat een ballorig klasgenootje op de lage school een keer een scheetkussen meebracht waarmee je het geluid kunt simuleren. We lagen dubbel in de klas. Wat je noemt onderbroekenlol. In het Engels heet dit een ‘whoopee cushion’, dat klinkt grappiger en beschaafder, wat mij betreft... Maar we moeten af van dit taboe.  

Er kwam recent een artikel voorbij in de Spaanse krant ‘La Verdad’ over dit verschijnsel. Een bloedserieus artikel, welteverstaan. Met wetenschappelijk onderbouwde uitspraken en een geïnterviewde Spaanse expert. Het was in eerste instantie goed voor mijn taalvaardigheid want ik wist nog niet dat een scheet in het Spaans ‘un pedo’ is. ‘Een scheet laten’ is ‘tirarse un pedo’. Geen idee of ik de uitdrukking ooit in een Spaanstalige conversatie zal gebruiken dus ik vermoed dat het woord zal worden opgeborgen in het inmiddels overvolle lEraatje van zinloze trivia. Nettere synoniemen zijn ‘flatulencia’ en ‘ventosidad’ (van ‘viento’ wind, winderigheid).

Iets eerder las ik een artikel over het woord ‘schaamlip’. Nee, niks schaamte! Onze labia zijn geen lichaamsdelen waarvoor we ons moeten schamen. Mannen hebben toch ook geen schaamballen?! De Nederlandse kunstenares Esther van der Valk startte met collega-Dolle Mina’s een actie om dat vrouwonvriendelijke woord voortaan in de ban te doen en een beter alternatief in de Van Dale te krijgen: vulvalip. Ik heb nog geen petitie voorbij zien komen maar dit woord bevalt mij veel beter. 

Van der Valk is overigens niet de eerste. In de jaren '80 van de vorige eeuw kwamen feministen in universitaire kring, in samenwerking met de stichting Schaamteloos, met een actie om het woord te vervangen door ‘pretlip’.  Maaike Meijer, feministisch literatuurwetenschapper uit Amsterdam en emeritus hoogleraar Genderstudies, pleitte laatst nog voor dit alternatief. 

De Belgische seksuologe Goedele Liekens deed tien jaar geleden een poging met ‘trotslip’. Dit vind ik zelf een minder goed gekozen alternatief. Schaamte is het andere uiterste maar waarom zou je trots zijn op een lichaamsdeel? 

De illustratie bij deze alinea is een schilderij van de wereldberoemde Amerikaanse kunstenares Georgia O’Keeffe. Zelf bleef ze volhouden dat het geen vulva was maar een bloemschildering. Ze maakte er tenminste 200. Ze haatte de seksualisering van haar werk. Ik beperk mij ertoe te verklaren dat bloemharten op heel veel meer kunnen lijken... 

Maar goed, scheten dus. Komkommertijd-onderwerp Numéro Uno!

Een scheet die knettert, valt vanzelfsprekend meer op dan een zachte wind. Deze harde scheten bestaan grotendeels uit doorgeslikte, geurloze lucht en ruiken daarom meestal minder sterk. Het geknetter hangt af van de natuurkundige en anatomische factoren rond je anale sluitspier. Het is vergelijkbaar met hoe een trompet werkt: lucht verlaat onder druk een nauwe opening en brengt omringend weefsel in trilling. Dat is het geluid dat je dan (soms maar niet altijd) hoort. Je sfincter (anale sluitspier) fungeert als een ventiel. Als je sluitspier strak is aangespannen of dichtgedrukt, is de opening klein. Wanneer het gas daar met kracht doorheen wordt geperst, gaat het weefsel trillen. Dat veroorzaakt dat typisch harde geluid uit de onderste regionen. Bij een heel ontspannen sluitspier kan de lucht er in alle rust geluidloos langsstromen. 

Het is goed om te weten dat winderigheid een gezonde en noodzakelijke lichaamsfunctie is: het afvoeren van gas is een van de duidelijkste tekenen dat het spijsverteringsstelsel en andere organen, goed functioneren. Sterker nog, experts zeggen dat het goed is om tussen de 12 en 25 scheten per dag te laten.  Verschillende wetenschappelijke studies bevestigen dit.

Een onderzoek van de Australische Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO) heeft aangetoond dat mensen die minder dan twaalf keer per dag een scheet laten, een verstoord darmpatroon hebben. Deze barrière moet worden overwonnen, mensen!  

“Een scheet laten, wijst erop dat je een grote diversiteit aan gezonde bacteriën in je dikke darm hebt, en dat is heel gezond voor ons zenuwstelsel, immuunsysteem en endocriene systeem, voor de stofwisseling en energievoorziening, en zelfs voor de bestrijding van depressie en het verbeteren van de slaap”, aldus de Spaanse fysiotherapeut, voedseldeskundige, immunoloog en wetenschapscommunicator Xevi Verdaguer. Hij kan het weten. Hij doceert aan een Spaanse universiteit en heeft klinieken in Barcelona, ​​Madrid en Olot.

Deze specialist legt uit dat als de darmflora -de levende micro-organismen of bacteriën in de darmen en het spijsverteringskanaal- gezond is, vezels fermenteren door de werking van deze gunstige micro-organismen, waardoor zeer gezonde stoffen ontstaan. Dit zijn kortketenige vetzuurgassen zoals butyraat, acetaat en lactaat, die verantwoordelijk zijn voor de regulering van de energiehuishouding in ons lichaam. 

Daarom is het belangrijk om vezelrijk te eten. Voedingsmiddelen die je kunnen helpen je vezelinname te verhogen, zijn appels, bessen, peulvruchten, spruitjes, broccoli. Hoe meer vezels je eet, hoe meer kortketenige vetzuren en gas je produceert. Beide komen in de dikke darm terecht als je voldoende vezels eet. In ieder geval genoeg om tussen de 12 en 25 scheten per dag te laten. 

Heb je ooit gedacht dat stank een teken is dat je van binnen 'rot' bent? De geur van winderigheid hangt direct samen met je dieet en de bacteriën die in je darmen leven. Als ze stinken  als een stinkbom of een rot ei wijst dat erop dat iemand meer proteolytische bacteriën heeft, de bacteriën die dierlijke eiwitten fermenteren.

Het euvel dat aan een stinkscheet ten gronde ligt is, in extreme gevallen, schadelijk voor het lichaam en veroorzaakt een toename aan waterstofsulfide, hetgeen de onaangename geur veroorzaakt. “Als het altijd stinkt, vermoed ik dat er iets mis is”, legt Verdaguer verder uit. Want deze stank kan verband houden met de chronische aandoening fibromyalgie (wekedelenreuma), prikkelbaredarmsyndroom (spastische darm), vermoeidheid of depressie. “Wanneer de darmbacteriën uit balans zijn, raakt ook het type gas dat ze produceren uit balans.”

Aan de andere kant zijn er bacteriën die zich voeden met vezels of resistent zetmeel. Wanneer deze koolhydraten fermenteren, ontstaan ​​gassen zoals waterstof, methaan (van de koe) of CO2, die sneller vrijkomen en niet stinken. Vergeet dus niet om vezelrijk te eten en dit te combineren met lichaamsbeweging, aangezien dit de productie van geurloze gassen bevordert en daardoor grotere gezondheidsvoordelen biedt.

Verdaguer, die ook psychoneuroimmunoloog is -een discipline die de interactie tussen mentale processen, het zenuwstelsel, het immuunsysteem en het endocriene systeem bestudeert- onthult dat minder dan een dozijn scheten per dag zorgwekkend kan zijn, omdat het erop kan wijzen dat er iets mis is. “Je kunt een gebrek aan energie hebben, menstruatie- of spijsverteringsproblemen, angstgevoelens of slaapproblemen”. Hij moedigt mensen dan ook aan om het taboe te doorbreken: “We moeten scheten laten!”

Binnen de wereld van scatologische anekdotes over het menselijk lichaam is het ook belangrijk om te weten hoe je ontlasting eruitziet en wat dat aangeeft. Darmpassage is een ander, fundamenteel aspect van een gezonde spijsvertering. Het is normaal om je één of twee keer per dag te ontlasten. Minder dan één keer per twee of drie dagen ontlasten wordt beschouwd als constipatie en een teken dat er iets mis is in de darmen. Te dunne ontlasting is eveneens een probleem. 

Om de ontlasting te analyseren, bestaat er de zogenaamde Bristol Stool Scale, die het resultaat van de stoelgang classificeert op basis van vorm en grootte. 

Er zijn zeven typen, variërend van het hardst –een klein, gefragmenteerd bolletje, als een bitterbal die varieert in grootte– tot het zachtst (brijachtig); beide worden dus niet goed bevonden. Het eerste duidt op constipatie en het laatste op diarree. Idealiter zou je ontlasting langwerpig moeten zijn en gemakkelijk, met minimale inspanning, moeten worden uitgescheiden. Kijk eens wat vaker om, zou ik zeggen. 

Kortom: met het doorbreken van dit taboe zijn we gezond bezig. Winderigheid is een dagelijks mechanisch en biologisch proces dat aantoont dat de darmen hun functie vervullen en voedsel goed verwerken, zolang het geen pijn of ongemak veroorzaakt.

Sinds dit artikel staan we heel anders tegenover dit verschijnsel in Huize Barefoot... En ik heb er een dagtaak bij: tellen!

40 jaar op eigen benen

Vandaag wordt in mijn woonplaats aan de Costa Blanca het 40-jarig bestaan als zelfstandige gemeente gevierd. Een tentoonstelling in de open lucht belicht de 50 jaar van gezamenlijke inspanningen (1936-1986) die hebben geleid tot de oprichting van Pilar de la Horadada als onafhankelijke gemeente. Het huidige gemeentebestuur opende op 17 juli de tentoonstelling ‘Pilar de la Horadada. Een halve eeuw strijd om een ​​gemeente te worden’, een tentoonstelling die het publiek uitnodigt kennis te nemen van een van de significantste episodes in de lokale geschiedenis.  

Mijn liefje en ik bezochten de tentoonstelling recent en leerden interessante nieuwe dingen over de geschiedenis van ons stadje. Aan de hand van een selectie afbeeldingen belicht de tentoonstelling de collectieve inspanning die dit historische proces in gang zette en tot een goed einde bracht. Ik zie het als een ode aan de gemeenschap van weleer. De tentoonstelling is te bezichtigen tot en met 17 september van dit jaar. Aanrader!

Maar eerst, om meer te weten over de verre geschiedenis van Pilar de la Horadada en haar bewoners, moeten we teruggaan naar de Romeinse tijd. Uit archeologische vondsten blijkt dat deze hoek van de Middellandse Zee veel eerder werd bewoond door de Iberiërs. Dat was een verzameling volkeren die tijdens de ijzertijd (vanaf ongeveer de 6e eeuw voor onze jaartelling) het oostelijke en zuidelijke deel van het Iberisch Schiereiland bewoonden. 

Pilar de la Horadada, door de Romeinen Thiar genoemd, was een enclave aan de ‘Via Augusta’ tussen de steden Ilici (Elche) en Carthago Nova (Cartagena). Reizigers op deze route gebruikten de plek als rustoord om op krachten te komen tijdens hun lange reis langs de Middellandse Zeekust, op weg naar Rome. De overblijfselen van scheepswrakken voor de kust van Pilar getuigen van de maritieme handel in Romeinse tijd.

Door de eeuwen heen, en vanwege de strategische ligging, kreeg Pilar de la Horadada verschillende piratenovervallen te verduren. Dit leidde tot de bouw van uitkijktorens om naderende schepen te spotten. Een prominent voorbeeld hiervan is ‘Torre Horadada’, genoemd naar de poorten die de verdiepingen in de torenstructuur met elkaar verbonden en die dienden als rudimentair communicatiesysteem tussen de wachters. Deze toren werd in 1591 gebouwd, in opdracht van koning Filips II. Ik kijk elke dag naar het gebouw in de verte als ik in zee zwem. Later gaf deze toren zijn naam aan het zomerresort dat nu Torre de la Horadada heet, een deelgemeente van Pilar de la Horadada. 

Met de verdrijving van de moslims (1492) onder leiding van katholieke vorsten werd Pilar de la Horadada een grensgebied tussen de koninkrijken Castilië en Aragón. Net als in andere delen van het huidige Spanje begon toen een van de meest glorieuze periodes uit de Spaanse geschiedenis. 

Net als in de rest van Spanje liet de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) zijn sporen na in het sociale landschap van Pilar de la Horadada, destijds Republikeins grondgebied. Het was een vergeten hoek die onder jurisdictie van de stadsraad van Orihuela viel als onderdeel van een groter gemeentelijk gebied dat men het gewest ‘Vega Baja’ noemde; daarvan is Orihuela de hoofdstad. Het dorp was gelegen op 36 kilometer afstand van politici die weigerden te luisteren naar de stemmen uit Pilar. De inwoners werden aan hun lot overgelaten, zonder enige sociale of economische steun. Een Spaanse oudere dame die wij ontmoetten bij de tentoonstelling verwoordde het gevoel van toen goed: ‘voor Orihuela waren wij maar een straatje’. Tja. De arrogantie van de macht...

De eerste tekenen van de strijd voor segregatie waren al in 1936 zichtbaar. Een toenmalige ‘alcalde pedaneo’ José Albaladejo Moya ondernam de eerste  afscheidingsactie. Hij stond aan het hoofd van een lokale entiteit die niet de hele gemeente van Pilar vertegenwoordigde. Door de Burgeroorlog liep zijn actie op niets uit maar zijn portret figureert wel op foto 1 van deze tentoonstelling.

Wat later werd een verzoekschrift ingediend bij de stadsraad van Orihuela dat was ondertekend door de toenmalige burgemeester van Pilar: Ginés de Gea Sánchez. Hij was wèl de vertegenwoordiger van alle inwoners. Het was het begin van een strijd die pas vijf decennia later door provinciale en regionale autoriteiten zou worden beslecht.

Zo begon dus een lange strijd voor onafhankelijkheid van Pilar de la Horadada. De inwoners, zich bewust van hun economisch potentieel -eerst in de landbouw en later in binnenlands toerisme- waren het beu om exorbitante belastingen te betalen aan Orihuela en daarvoor niets terug te krijgen. De infrastructuur was destijds minimaal, zo niet praktisch onbestaand: er was geen riolering, geen straatverlichting, en waren geen andere basisvoorzieningen. Bovendien was de communicatie met Orihuela vrijwel onmogelijk, wat het contact tussen burgers en het stadhuis stremde en de economische ontwikkeling afremde.

In 1957 werd wederom een verzoekschrift voor gemeentelijke onafhankelijkheid ingediend bij de raad van Orihuela. Op dat verzoekschrift kwam pas in 1963 een reactie toen de stadsraad weigerde de authenticiteit van de handtekeningen van de Pilareense burgers te erkennen. Orihuela eiste dat elke ondertekenaar persoonlijk op het stadhuis zou verschijnen om zijn of haar handtekening te laten verifiëren en certificeren; een vrijwel onmogelijke voorwaarde. Orihuela traineerde de voortgang al jarenlang en op deze manier wederom.

Tijdens bijeenkomsten presenteerden de commissies van Pilar aan Orihuela hun territoriale voorstellen voor de afscheiding. Omdat het onmogelijk bleek om tot een akkoord te komen tussen beide partijen, besloot een ministerie van regio Valencia een voorstel te doen. Dit werd op 25 juli 1985 aan de Raad van State (adviesorgaan van de Valenciaanse regering) voorgelegd maar door de toenmalige regering verworpen.

Het was deze beslissing die leidde tot een grote volksopstand die culmineerde in een algemene staking op 25 maart 1986, het in brand steken van gemeentelijke eigendommen, herhaalde blokkades van nationale snelweg N332 en andere demonstraties. Van al deze eisen van de bevolking was het dichtmetselen van het lokale gemeentehuis wellicht de meest symbolische, de actie die de grootste opschudding veroorzaakte. Het lijkt mij bijna onmogelijk om jezelluf te herkennen op deze foto. De inwoners van Pilar verzochten de politieagenten die de demonstraties in goede banen moesten leiden om geen uniformen te dragen met het wapen van Orihuela erop.

Met als doel de volksopstanden te onderdrukken, beloofde de stadsraad van Orihuela op 3 april 1986 750 miljoen peseta's (omgerekend 4,5 miljoen euro) te investeren in de riolering- en drinkwaterinfrastructuur. Dit besluit viel niet in goede aarde bij de vrouwengroep van Pilar de la Horadada. Die besloot daarop te gaan samenspannen met de marktkooplui van de vrijdagmarkt (die we hedentendage nog steeds hebben). De vrouwen overtuigden hen om de gemeentelijke belasting niet meer te betalen uit protest tegen de maatregelen die door Orihuela waren bedoeld om de wil van de inwoners van Pilar te breken.

De demonstraties werden ongekend fel toen de politie op 5 april 1986 traangas tegen de demonstranten gebruikte. De toenmalige gouverneur van (provincie) Alicante belde de toenmalige President van de Generalitat van Valencia, Joan Lerma, om zich aan te bieden als bemiddelaar in het conflict tussen het Pilareense actiecomité en de regionale minister van Openbaar Bestuur (Vicent Soler), met als doel het geschil te beëindigen.

Op 26 juli 1986 verzekerde de voorzitter van de Provinciale Raad de media nog dat Pilar de la Horadada zich nooit zou mogen afscheiden. Slechts vier dagen later, op 30 juli, ontving de Pilareen Emilio Sánchez Serra, een van de voorvechters van afscheiding en een van de oprichters van het lokale actiecomité, echter een telefoontje dat de onafhankelijkheid van Pilar de la Horadada een feit was. Hij was een van de drie mannen die later het officiële decreet in Valencia ondertekenden. 

De Pilareñas van destijds waren eveneens heldinnen. Er hangt een plakaat in het centrum waarin de bijdrage van de ‘Chicas’ uitvoerig wordt beschreven. In 1988 werd het lokale fontein aan deze vrouwen opgedragen. 

En tegenover het lokale  gezondheidscentrum staat een standbeeld van ‘La Pilareña’ (zo wordt de vrouwelijke inwoner van Pilar genoemd) die daarmee wordt geeërd vanwege haar rol tijdens de segregatiestrijd. Het standbeeld werd op 8 maart 2015 onthuld.

Mooi verhaal van strijdlust, kameraadschap en doorzettingsvermogen, vind je niet?!

Mijn liefje vroeg een vrouw op leeftijd die met haar kleinkind in de kinderwagen wandelde op het plein van de tentoonstelling of ze op een van de foto’s staat. Dat wist ze niet, ze had nog niet in detail gekeken maar natuurlijk kende ze de geschiedenis van haar (en onze) woonplaats. Zij meldde dat ze zelf geen lid was van het toenmalige 13-koppige actiecomité maar een vrouw in haar straat wel.

Zij zei het mooi “je moet strijden als je iets wilt bereiken”. En zo is het.

Jaren geleden was ik vice-president van de Vereniging van Huiseigenaren van Lomas de Campoamor, mijn vorige woonplaats aan de Costa Blanca en een andere deelgemeente van Orihuela Costa. Destijds werd er door het bestuur van deze sterk groeiende gemeente (nu ruim 25.000 bewoners) geageerd tegen het discriminerende beleid van het stadsbestuur van Orihuela. Er wordt heel veel belasting betaald maar dat geld wordt uitsluitend geïnvesteerd in de stad, niet in de kustgemeenten. 

Destijds werd het bestuur van Orihuela Costa gevormd door de Groenen. Wij van Lomas de Campoamor vormden een delegatie om met het OC-bestuur te praten over verbeteringen in de publieke dienstverlening: reparatie van achterstallig onderhoud aan veel wegen, betere vuilophaal en afvalverwerking, betere straatreiniging, beter onderhoud van groenvoorziening en heel veel meer. Tijdens die vergadering werd al over afscheiding van Orihuela gesproken. Op de Facebook website van ‘Plataforma Orihuela Costa’ last ik dat het arrogante bestuur van Orihuela vindt dat ze moesten zwijgen. Ze moeten blij zijn in dit ‘paradijs’ te mogen leven. Kennelijk is het Orihuela-bestuur nog net zo arrogant als in de jaren '40... De belastinginkomsten uit Orihuela Costa maken een fundamenteel deel uit van het BBP van Orihuela. Imiddels weet ik ook hoeveel strijdlust, inzet en volharding een formele afscheidingsprocedure vraagt. 

Het verhaal gaat rond dat Dehesa de Campoamor (een buur-kustgemeente met veel villa's) eveneens weg wil onder het juk van Orihuela en zich zou willen aansluiten bij Pilar de la Horadada. Er zijn nog veel meer gemeenten van Orihuela Costa (alle kustgemeenten op één hoop) die dat erg graag zouden willen!

Er viel mij nog iets op aan deze tentoonstelling. Kijkend naar de vele historische foto’s constateerde ik hoe weinig ontwikkeld het er toentertijd (midden jaren '80) uitzag in deze contreien. De infrastructuur, de oude auto’s, de kleding van de mensen. Ronduit armoedig. Wat een verschil met Nederland in diezelfde jaren, bedacht ik mij. Dat doet een 35 jaar durende (rechtse) dictatuur kennelijk met mensen... Dictator Franco regeerde met harde hand tot 1975. Burgerlijke vrijheden waren ver te zoeken. Het huidige Spanje is in relatief korte tijd van ver gekomen!

Sinds de afscheiding in 1986 heeft onze gemeente een proces van langzame -inmiddels wat  snelle- groei doorgemaakt, met een gemeenschap die nu bestaat uit meer dan 70 nationaliteiten en diensten die de levenskwaliteit van de ruim 24.000 inwoners dagelijks verbeteren. In de zomermaanden groeit Pilar uit tot een woonoord voor 80.000 bewoners.

De nieuwgevormde gemeenteraad van Pilar met de eerste ‘eigen’ burgermeester Francisco Sáez Hernández (PSOE), besloot in 1986 dat 30 juli voortaan een feestdag zal zijn. Hij overleed vorig jaar op 81-jarige leeftijd. Vandaag dus weer een feestje, voor de 40^ste keer.

De broek aan

WorldPride, het grootste wereldwijde evenement van de LGBTIQ-gemeenschap, wordt elke twee jaar gehouden in een hoofdstad ergens in de wereld. Deze keer is Amsterdam de gastvrouw, omdat het 25 jaar geleden is dat daar het allereerste huwelijk wereldwijd tussen mensen van hetzelfde geslacht werd gesloten. De feestelijkheden duren tot 8 augustus. 

Recent las ik het hiernavolgende verhaal in Spaanse media. Het leek mij wel toepasselijk in deze Regenboog-komkommertijd. De een trekt de broek uit, de ander juist aan. Een verhaal over hem, haar en hen. Deze blog is geen vertaling. Ik heb er mijn eigen verhaal van gemaakt, gebaseerd op feiten uit diverse Spaanse bronnen (El País, El Mundo, een geschiedenissite). 

Stap in mijn tijdmachine. Het is het jaar 1600 in de Baskische stad San Sebastián. De 15-jarige Catalina de Erauso (1585) zit in een klooster met Dominicaanse nonnen. Niet per se omdat ze vroom is maar omdat haar ouders vinden dat een driftig, vechtlustig meisje beter achter slot en grendel kon worden gezet. Ze maken een grote fout. 

Terwijl de nonnen bidden, is Catalina bezig met het voorbereiden van haar snode plan. Na te zijn mishandeld door een oudere novice pikt ze de sleutels van moederoverste, knipt haar haar af en  naait van haar habijt een modieus herenpak. Catalina-de-non verandert zo in de mannelijke persoon Alonso Díaz de Guzmán. 

Alonso reist naar Sevilla, destijds dé plek voor stoere mannen met grote dromen. In 1603 monstert hij/zij daar aan op een schip naar Spaans-Amerika, het huidige Zuid-Amerika. De Oude Wereld heeft veel stoere kerels die staan te popelen om landen in de Nieuwe Wereld te veroveren. Ze plunderen het land en onderwerpen de lokale bevolking bruut. Alonso blijkt een angstaanjagend efficiënte conquistador te zijn!

Het schip dat Alonso vervoert, komt eerst aan in Punta de Araya (nu Venezuela), waar de Spanjaarden in conflict raken met een Nederlandse piratenvloot, die wordt verslagen. Daarna vertrekken ze naar Cartagena (Colombia). In Lima (Peru) krijgt hij/zij een relatie met de nicht van de toenmalige werkgever.

In Chili vecht hij mee in bloederige veldslagen, richt onder andere een bloedbad aan onder de Mapuche, de inheemse bevolking van Chili. Alonso blinkt uit in zwaardvechten en blijkt helaas ook getalenteerd in het neersteken van mensen tijdens illegale gokspelletjes in louche taveernes. Hij heeft namelijk een heel kort lontje. Als iemand vals speelt met kaarten, trekt hij sneller de degen dan de medespeler om hulp kan roepen.

De ironie druipt er vanaf: terwijl de Spaanse machocultuur gebaseerd is op puur testosteron, worden de mannen voorbijgestreefd door een vrouw. Dat verhaal zullen de Gebroeders Tate vast hebben overgeslagen! Hoewel testorsteron vaak wordt gezien als 'mannelijk' hormoon, is het bij vrouwen zeker ook aanwezig, zij het in mindere mate (ongeveer een tiende van de hoeveelheid bij mannen).

De omgetoverde Catalina doet het zó goed op het slagveld dat ze officieel wordt gepromoveerd tot ‘alférez’ (vaandrig of vaandeldrager). Girl power in 17^de eeuwse stijl: als je niet mag meedoen als vrouw, word je ‘gewoon’ een man en probeer je  zo de beste te worden van de groep. 

Alonso’s liefdesleven is zo mogelijk nóg chaotischer. Omdat hij een mysterieuze man is, vallen lokale adellijke dames bij bosjes voor hem. Alonso-Catalina flirt er lustig op los, accepteert verlovingsringen, incasseert royale bruidsschatten van hoopvolle schoonvaders maar neemt telkens de benen vlak voordat de huwelijksnacht aanbreekt. De smoesjes die hij moet hebben bedacht om onder een fysieke inspectie uit te komen, zijn helaas niet bewaard gebleven maar ze waren ongetwijfeld onnavolgbaar.  

Zijn geluk droogt echter op. Na de zoveelste dodelijke confrontatie in een donkere steeg, wordt Alonso ter dood veroordeeld. De strop hangt voor hem klaar. In een ultieme poging zijn hachje te redden, vraagt de vaandrig-non om een audiëntie bij bisschop Guamanga. “Monseigneur, ik moet u iets opbiechten. Ik ben geen vaandrig. Ik ben een vrouw, een ex-non." 

De bisschop gelooft er niets van. Er wordt een team van vroedvrouwen opgetrommeld voor een nogal ongemakkelijke intieme controle. De uitslag  toont aan dat Alonso de waarheid spreekt. Hij is een vrouw en nog maagd ook! De shock in de Spaanse koloniën is groot. Het meest gevreesde drankorgel, de doorgewinterde outlaw, de moorddadigste zwaardvechter van het continent blijkt een non uit San Sebastián te zijn?!

In plaats van op de brandstapel te belanden, krijgt Catalina een heldinnenstatus. Het toenmalige Spanje blijkt bij nader inzien wel van een verhaal met een twist te houden. Zeventiende eeuwse tolerantie, kom er eens om?! Ze mag op audiëntie komen bij koning Filips IV van Spanje, die haar inzet voor de Spaanse Kroon dermate waardeert dat hij haar een officieel militair pensioen schenkt. Zelfs paus Urbanus VIII ontvangt haar in Rome en geeft haar officieel én exclusief toestemming om de rest van haar leven in mannenkleren te blijven rondlopen. Ze moet hem wel een belofte doen. “Zorg ervoor dat je niemand meer vermoordt.” Tja.

Wat doet een legendarische vaandrig-non met zoveel vrijheden? Ze vaart naar Nieuw-Spanje (het huidige Mexico), koopt daar een kudde muildieren en begint een transportbedrijf in de regio Veracruz onder de naam Antonio de Erauso. Die naam stelde haar in staat om te erven via het testament van haar familie. Tot haar dood (rond 1650) leeft ze daar precies zoals ze wil: als onafhankelijke vrouw, gevreesd en gerespecteerd vanwege haar verleden maar wél met de broek aan! 

Catalina brak niet alleen met het vrouwelijke stereotype, haar betrokkenheid bij diverse conflicten en haar geweldadigheid stonden in die tijd haaks op de heersende opvattingen over vrouwelijkheid.

Deze non, soldaat en veroveraar schreef een autobiografie, waarschijnlijk rond 1625, aan boord van het galjoen San José waarmee ze terugkeerde naar Spanje. Catalina bleek bedrevener met het zwaard dan met de pen... Ze verveelde zich aan boord en begon haar vroegere avonturen te beschrijven om ze te kunnen herbeleven: de paardenraces over de Andes, de ruzies, de veldslagen, de ontsnappingen, de fortuinen, het zwervende en vrije leven. Ik las ergens dat ze schreef in bondige, mannelijke taal. (Ik weet niet wat dit precies betekent.) Ze bezigde zelden of nooit het vrouwelijk voornaamwoord voor zichzelf. Alleen in haar wanhoop, op momenten van angst, als ze de dood voelde naderen en bang was voor de hel, viel ze terug op haar biologische gender.

Een kopie van haar gedenkschrift zou uiteindelijk via omwegen bij de Spaanse Koninklijke Academie voor Geschiedenis belanden. Tegenwoordig wordt de figuur van Catalina/Alonso/Antonio uitgebreid bestudeerd, zowel als onderdeel van de Spaanstalige barokliteratuur als voor haar rol als pionier en historisch icoon van een genderdiverse identiteit.

Er zijn deskundigen die menen dat Catalina het best kan worden omschreven als transgender. Anderen menen dat zij lesbisch was. Dat zou ze ook in haar autobiografie hebben geschreven toen ze een relatie had met een vrouw in Lima. Weer anderen menen dat ze queer was. Hoe deze persoon zich ook identificeerde, mij maakt dat niets uit. Dit levensverhaal is bizar en bijzonder genoeg om te worden verteld. Niet alleen tijdens WorldPride.

De laffe aanslag van een jonge islamist in Berlijn op vierende LGBTI-ers geeft aan dat het hoognodig blijft aandacht te blijven vragen voor het bestaan en de rechten van de Regenbooggemeenschap.