Dwangneurose

In mijn straat klinken de vertrouwde geluiden van een hete augustusdag aan de Spaanse Costa: cicaden die met hun trommelorganen het alom bekende geluid maken, jengelende peuters die de hitte zat zijn, opgewonden kids in het zwembad van hun grootouders, een reclamevliegtuigje boven zee en zoemende airco’s. Dat went allemaal. 

Hoogzomers is het hier voor bewoners doorgaans lastig een parkeerplek in eigen straat te vinden. Nu vinden mijn liefje en ik dat niet zo erg voor het eigen transportmiddel. Die tamelijk luchtige houding is niet van toepassing op de meerderheid van de mannelijke buren. Ze halen de vreemdste fratsen uit om hun auto tóch voor de deur te krijgen; soms tot in het absurde. Buurman Juan doet het, net als onze voormalige Deense buurman en vriend Jan. Buurman en vriend Guillermo doet het, net als nieuwe buurman Vladimir. Nu ik erover nadenk: er is één Spaanse vrouw die het eveneens doet: buurvrouw Isabel. Van haar vind ik het kwalijker omdat zij een vergunning heeft voor parkeren op eigen patio, inclusief op- en afrit waar niemand mag staan; dat is al een plek minder. (Als je dat toch doet, riskeer je een boete van maximaal €200.) Vaak parkeert ze haar vehikel langs de toch al volle straat. Ik vind daar zeker wat van...

Er bestaat een ongeschreven regel waarover nooit is gestemd, die nergens in de Spaanse Wegenverkeerswet voorkomt maar die in talloze woonstraten met religieuze overtuiging wordt nageleefd: de eigen auto moet vóór de eigen voordeur staan. Niet om de hoek, niet elders in de eigen straat; nee, exact op de plek die men in gedachten als persoonlijk eigendom annexeert: voor de poort.

Zodra een bestuurder vertrekt, begint de operatie. Mijn liefje liep laatst naar vriendin Liselotte toen ze getuige was van een fanatiek staaltje 'car shuffle'. Het Geitje zat op zijn terras te typen toen hij zag dat er een vreemde auto voor zijn deur vertrok. Hij wist niet hoe gauw hij zijn autosleutels moest pakken en in actie moest komen. Zijn auto stond aan het einde van de verlengde straat. Hij haastte zich naar zijn auto, stapte in en reed in zijn haast om voor de eigen deur te komen bijna de fietsende buurman Jésus van de sokken. Het gaat ver, deze verslaving... 

Het zijn vaak mannen die zich aan deze rituele stoelendans overgeven. Zij spreken over “mijn plekje” terwijl dat plekje juridisch evenveel van hen is als het bankje in het park of het grasveld bij de kinderspeelplaats. De parkeerplaats langs de openbare weg wordt mentaal omgebouwd tot privébezit. Wie er staat, heeft een geluksgevoel. Wie elders moet parkeren, voelt zich beroofd van iets waarop hij geen recht heeft (en in Spanje ook nooit zal krijgen).

De redeneringen waarmee dit gedrag wordt verdedigd, zijn zowel saai als ongeloofwaardig. “Dan kan ik de auto beter in de gaten houden.” Alsof een voertuig op afstand ineens ten prooi valt aan een internationale dievenbende. Of: “Dat is gewoon handig”. Natuurlijk is het handig! Zeker na het boodschappen doen, dat weet ik echt wel. Net zoals het handig zou zijn als een supermarkt parkeerplaatsen reserveert voor vaste klanten. Maar ja, gemak is in dit soort gevallen geen argument. 

De heilige parkeerplaats pal voor de deur lijkt voor veel mannen niet zomaar een stukje asfalt maar een strategisch veroverd land(je). Dit diepgewortelde verlangen komt waarschijnlijk voort uit een mix van oerinstinct, luiheid en een milde (of sterke) bezitsdrang. Er wordt ook weleens gerefereerd aan het zogenaamde ‘huisvadersyndroom’: geen man wil drie straten lopen met twee kratten bier. Nu zijn de mannen die ik beschrijf in deze blog geen van allen huisvaders en boodschappen doen laten ze bij voorkeur aan hun wederhelft over. 

Het merkwaardige is dat de inspanning vaak groter is dan de opbrengst. De buitenschoenen moeten aan, de autosleutel worden gepakt, men moet de poort uit, er wordt een stukje gewandeld; soms zelfs gehold, dat heb ik ooit echt iemand zien doen. Vervolgens moet er worden gebeden dat het plekje er nog is als je je noodzakelijke rondje hebt gereden (door eenrichtingsstraten). Er zijn brutalen die tijdelijk een groot voorwerp plaatsen op de opengevallen plek voor de deur. Daar tijdelijk een familielid stallen als officieuze parkeerwachter, gebeurt ook. Stressvol, toch?! Niets is de asfaltjager te dol... of beter gezegd: de asfaltjager is nogal een dolle. Tja. 

De CO₂-uitstoot van zo’n mini-expeditie zal de planeet niet doen kantelen maar dubieus gedrag is het wel. Het is de efficiëntie van iemand die de lift neemt op de tweede verdieping om daarna de flat te verlaten en naar de sportschool te rijden. 

Het kan niet anders dan dat de auto voor sommige mannen een verlengstuk van zichzelf is. Dat dat parkeergedrag bij hen in de genen zit als gewezen jager-verzamelaar. Dat ze dit gedrag vertonen uit een soort territoriumdrift. Zoals een kater zijn erf markeert of een hond ‘zijn’ boom, zo markeert de automobilist zijn stukje stoeprand. 

Deze heilige koe, hun ‘gevelglimmer’ moet bij voorkeur zichtbaar zijn vanuit de woonkamer. Wellicht dat er personen zijn die na het avondeten tevreden uit het voorraam kijken en constateren: hij staat er nog. Het bezit is pas compleet wanneer het binnen hun gezichtsveld ligt. 

Het is ironisch dat dezelfde mannen zich vaak ergeren aan mensen die “niet kunnen rijden”. Zij mopperen over medeweggebruikers, op verkeersdrukte, op parkeerproblemen en klimaatmaatregelen maar starten de motor van hun eigen bolide zonder blikken of blozen om te parkeren op een plek die tien meter dichter bij de voordeur ligt. Tja. 

Natuurlijk, niet iedere man maakt zich hieraan schuldig maar de parkeerplaats vóór de deur kreeg in menig mannenleven een bijna mythische status. Die vertegenwoordigt controle, overzicht en de geruststellende illusie dat een stukje openbare ruimte toch een beetje van hem is.

Dat mijn ECO Slide Out fietscaravan van Zwitserse makelij momenteel niet in de straat past, vind ik wel een deceptie. Nog even geduld... Dan is de straat weer van ons.

 

Donderbroek

Oeps... wat gênant! En wat ongemanierd bovendien! Een scheet is een van de ongemakkelijkste en meest afgekeurde geluiden die het menselijk lichaam produceert. Daarop rust een taboe. Dat geldt zowel in de privésfeer als, eigenlijk nóg erger, in het openbaar. De dader laat zich gemakkelijk raden vanwege de rode kop. Niet van inspanning maar van schaamte. Ik denk dat Homer Simpsons, met zijn luidruchtige aanwezigheid op de bank en in de fabriek, een van de weinigen is die daaraan lak heeft. Ik herinner mij dat een ballorig klasgenootje op de lage school een keer een scheetkussen meebracht waarmee je het geluid kunt simuleren. We lagen dubbel in de klas. Wat je noemt onderbroekenlol. In het Engels heet dit een ‘whoopee cushion’, dat klinkt veel grappiger en ook beschaafder... Maar we moeten af van dat taboe.  

Er kwam recent een artikel voorbij in de Spaanse krant ‘La Verdad’ over dit verschijnsel. Een bloedserieus artikel, welteverstaan. Met wetenschappelijk onderbouwde uitspraken en een geïnterviewde Spaanse expert. Het was in eerste instantie goed voor mijn taalvaardigheid want ik wist nog niet dat een scheet in het Spaans ‘un pedo’ is. ‘Een scheet laten’ is ‘tirarse un pedo’. Geen idee of ik de uitdrukking ooit in een Spaanstalige conversatie zal gebruiken dus ik vermoed dat het woord zal worden opgeborgen in het inmiddels overvolle lEraatje van zinloze trivia. Nettere synoniemen zijn ‘flatulencia’ en ‘ventosidad’ (van ‘viento’ wind, winderigheid).

Iets eerder las ik een artikel over het woord ‘schaamlip’. Nee, niks schaamte! Onze labia zijn geen lichaamsdelen waarvoor we ons moeten schamen. Mannen hebben toch ook geen schaamballen?! De Nederlandse kunstenares Esther van der Valk startte met collega-Dolle Mina’s een actie om dat vrouwonvriendelijke woord voortaan in de ban te doen en een beter alternatief in de Van Dale te krijgen: vulvalip. Ik heb nog geen petitie voorbij zien komen. 

Van der Valk is overigens niet de eerste. In de jaren '80 van de vorige eeuw kwamen feministen in universitaire kring met het woord ‘pretlip’. Maaike Meijer, feministisch literatuurwetenschapper uit Amsterdam en emeritus hoogleraar Genderstudies, pleitte laatst nog voor dit alternatief. 

De Belgische seksuologe Goedele Liekens deed tien jaar geleden een poging met ‘trotslip’. Dit vind ik zelf minder goed gekozen. Schaamte is het andere uiterste maar waarom zou je trots zijn op een lichaamsdeel? De illustratie bij deze alinea is een schilderij van de wereldberoemde Amerikaanse kunstenares Georgia O’Keeffe. Zelf bleef ze volhouden dat het geen vulva was maar een bloemschildering. Ze maakte er tenminste 200. Ze haatte de seksualisering van haar werk. Ik beperk mij ertoe te verklaren dat bloemharten op heel veel meer kunnen lijken... 

Maar goed, scheten dus. Komkommertijd-onderwerp Numéro Uno!

Een scheet die knettert, valt vanzelfsprekend meer op dan een zachte wind. Deze harde scheten bestaan grotendeels uit doorgeslikte, geurloze lucht en ruiken daarom meestal minder sterk. Het geknetter hangt af van de natuurkundige en anatomische factoren rond je anale sluitspier. Het is vergelijkbaar met hoe een trompet werkt: lucht verlaat onder druk een nauwe opening en brengt omringend weefsel in trilling. Dat is het geluid dat je dan (soms maar niet altijd) hoort. Je sfincter (anale sluitspier) fungeert als een ventiel. Als je sluitspier strak is aangespannen of dichtgedrukt, is de opening klein. Wanneer het gas daar met kracht doorheen wordt geperst, gaat het weefsel trillen. Dat veroorzaakt dat typisch harde geluid uit de onderste regionen. Bij een heel ontspannen sluitspier kan de lucht er in alle rust geluidloos langsstromen. 

Het is goed om te weten dat winderigheid een gezonde en noodzakelijke lichaamsfunctie is: het afvoeren van gas is een van de duidelijkste tekenen dat het spijsverteringsstelsel en andere organen, goed functioneren. Sterker nog, experts zeggen dat het goed is om tussen de 12 en 25 scheten per dag te laten.  Verschillende wetenschappelijke studies bevestigen dit.

Een onderzoek van de Australische Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation (CSIRO) heeft aangetoond dat mensen die minder dan twaalf keer per dag een scheet laten, een verstoord darmpatroon hebben. Deze barrière moet worden overwonnen, mensen!  

“Een scheet laten, wijst erop dat je een grote diversiteit aan gezonde bacteriën in je dikke darm hebt, en dat is heel gezond voor ons zenuwstelsel, immuunsysteem en endocriene systeem, voor de stofwisseling en energievoorziening, en zelfs voor de bestrijding van depressie en het verbeteren van de slaap”, aldus de Spaanse fysiotherapeut, voedseldeskundige, immunoloog en wetenschapscommunicator Xevi Verdaguer. Hij kan het weten. Hij doceert aan een Spaanse universiteit en heeft klinieken in Barcelona, ​​Madrid en Olot.

Deze specialist legt uit dat als de darmflora -de levende micro-organismen of bacteriën in de darmen en het spijsverteringskanaal- gezond is, vezels fermenteren door de werking van deze gunstige micro-organismen, waardoor zeer gezonde stoffen ontstaan. Dit zijn kortketenige vetzuurgassen zoals butyraat, acetaat en lactaat, die verantwoordelijk zijn voor de regulering van de energiehuishouding in ons lichaam. 

Daarom is het belangrijk om vezelrijk te eten. Voedingsmiddelen die je kunnen helpen je vezelinname te verhogen, zijn appels, bessen, peulvruchten, spruitjes, broccoli. Hoe meer vezels je eet, hoe meer kortketenige vetzuren en gas je produceert. Beide komen in de dikke darm terecht als je voldoende vezels eet. In ieder geval genoeg om tussen de 12 en 25 scheten per dag te laten. 

Heb je ooit gedacht dat stank een teken is dat je van binnen 'rot' bent? De geur van winderigheid hangt direct samen met je dieet en de bacteriën die in je darmen leven. Als ze stinken  als een stinkbom of een rot ei wijst dat erop dat iemand meer proteolytische bacteriën heeft, de bacteriën die dierlijke eiwitten fermenteren.

Het euvel dat aan een stinkscheet ten gronde ligt is, in extreme gevallen, schadelijk voor het lichaam en veroorzaakt een toename aan waterstofsulfide, hetgeen de onaangename geur veroorzaakt. “Als het altijd stinkt, vermoed ik dat er iets mis is”, legt Verdaguer verder uit. Want deze stank kan verband houden met de chronische aandoening fibromyalgie (wekedelenreuma), prikkelbaredarmsyndroom (spastische darm), vermoeidheid of depressie. “Wanneer de darmbacteriën uit balans zijn, raakt ook het type gas dat ze produceren uit balans.”

Aan de andere kant zijn er bacteriën die zich voeden met vezels of resistent zetmeel. Wanneer deze koolhydraten fermenteren, ontstaan ​​gassen zoals waterstof, methaan (van de koe) of CO2, die sneller vrijkomen en niet stinken. Vergeet dus niet om vezelrijk te eten en dit te combineren met lichaamsbeweging, aangezien dit de productie van geurloze gassen bevordert en daardoor grotere gezondheidsvoordelen biedt.

Verdaguer, die ook psychoneuroimmunoloog is -een discipline die de interactie tussen mentale processen, het zenuwstelsel, het immuunsysteem en het endocriene systeem bestudeert- onthult dat minder dan een dozijn scheten per dag zorgwekkend kan zijn, omdat het erop kan wijzen dat er iets mis is. “Je kunt een gebrek aan energie hebben, menstruatie- of spijsverteringsproblemen, angstgevoelens of slaapproblemen”. Hij moedigt mensen dan ook aan om het taboe te doorbreken: “We moeten scheten laten!”

Binnen de wereld van scatologische anekdotes over het menselijk lichaam is het ook belangrijk om te weten hoe je ontlasting eruitziet en wat dat aangeeft. Darmpassage is een ander, fundamenteel aspect van een gezonde spijsvertering. Het is normaal om je één of twee keer per dag te ontlasten. Minder dan één keer per twee of drie dagen ontlasten wordt beschouwd als constipatie en een teken dat er iets mis is in de darmen. Te dunne ontlasting is eveneens een probleem. 

Om de ontlasting te analyseren, bestaat er de zogenaamde Bristol Stool Scale, die het resultaat van de stoelgang classificeert op basis van vorm en grootte. 

Er zijn zeven typen, variërend van het hardst –een klein, gefragmenteerd bolletje, als een bitterbal die varieert in grootte– tot het zachtst (brijachtig); beide worden dus niet goed bevonden. Het eerste duidt op constipatie en het laatste op diarree. Idealiter zou je ontlasting langwerpig moeten zijn en gemakkelijk, met minimale inspanning, moeten worden uitgescheiden. Kijk eens wat vaker om, zou ik zeggen. 

Kortom: met het doorbreken van dit taboe zijn we gezond bezig. Winderigheid is een dagelijks mechanisch en biologisch proces dat aantoont dat de darmen hun functie vervullen en voedsel goed verwerken, zolang het geen pijn of ongemak veroorzaakt.

Sinds dit artikel staan we heel anders tegenover dit verschijnsel in Huize Barefoot... En ik heb er een dagtaak bij: tellen!

40 jaar op eigen benen

Vandaag wordt in mijn woonplaats aan de Costa Blanca het 40-jarig bestaan als zelfstandige gemeente gevierd. Een tentoonstelling in de open lucht belicht de 50 jaar van gezamenlijke inspanningen (1936-1986) die hebben geleid tot de oprichting van Pilar de la Horadada als onafhankelijke gemeente. Het huidige gemeentebestuur opende op 17 juli de tentoonstelling ‘Pilar de la Horadada. Een halve eeuw strijd om een ​​gemeente te worden’, een tentoonstelling die het publiek uitnodigt kennis te nemen van een van de significantste episodes in de lokale geschiedenis.  

Mijn liefje en ik bezochten de tentoonstelling recent en leerden interessante nieuwe dingen over de geschiedenis van ons stadje. Aan de hand van een selectie afbeeldingen belicht de tentoonstelling de collectieve inspanning die dit historische proces in gang zette en tot een goed einde bracht. Ik zie het als een ode aan de gemeenschap van weleer. De tentoonstelling is te bezichtigen tot en met 17 september van dit jaar. Aanrader!

Maar eerst, om meer te weten over de verre geschiedenis van Pilar de la Horadada en haar bewoners, moeten we teruggaan naar de Romeinse tijd. Uit archeologische vondsten blijkt dat deze hoek van de Middellandse Zee veel eerder werd bewoond door de Iberiërs. Dat was een verzameling volkeren die tijdens de ijzertijd (vanaf ongeveer de 6e eeuw voor onze jaartelling) het oostelijke en zuidelijke deel van het Iberisch Schiereiland bewoonden. 

Pilar de la Horadada, door de Romeinen Thiar genoemd, was een enclave aan de ‘Via Augusta’ tussen de steden Ilici (Elche) en Carthago Nova (Cartagena). Reizigers op deze route gebruikten de plek als rustoord om op krachten te komen tijdens hun lange reis langs de Middellandse Zeekust, op weg naar Rome. De overblijfselen van scheepswrakken voor de kust van Pilar getuigen van de maritieme handel in Romeinse tijd.

Door de eeuwen heen, en vanwege de strategische ligging, kreeg Pilar de la Horadada verschillende piratenovervallen te verduren. Dit leidde tot de bouw van uitkijktorens om naderende schepen te spotten. Een prominent voorbeeld hiervan is ‘Torre Horadada’, genoemd naar de poorten die de verdiepingen in de torenstructuur met elkaar verbonden en die dienden als rudimentair communicatiesysteem tussen de wachters. Deze toren werd in 1591 gebouwd, in opdracht van koning Filips II. Ik kijk elke dag naar het gebouw in de verte als ik in zee zwem. Later gaf deze toren zijn naam aan het zomerresort dat nu Torre de la Horadada heet, een deelgemeente van Pilar de la Horadada. 

Met de verdrijving van de moslims (1492) onder leiding van katholieke vorsten werd Pilar de la Horadada een grensgebied tussen de koninkrijken Castilië en Aragón. Net als in andere delen van het huidige Spanje begon toen een van de meest glorieuze periodes uit de Spaanse geschiedenis. 

Net als in de rest van Spanje liet de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) zijn sporen na in het sociale landschap van Pilar de la Horadada, destijds Republikeins grondgebied. Het was een vergeten hoek die onder jurisdictie van de stadsraad van Orihuela viel als onderdeel van een groter gemeentelijk gebied dat men het gewest ‘Vega Baja’ noemde; daarvan is Orihuela de hoofdstad. Het dorp was gelegen op 36 kilometer afstand van politici die weigerden te luisteren naar de stemmen uit Pilar. De inwoners werden aan hun lot overgelaten, zonder enige sociale of economische steun. Een Spaanse oudere dame die wij ontmoetten bij de tentoonstelling verwoordde het gevoel van toen goed: ‘voor Orihuela waren wij maar een straatje’. Tja. De arrogantie van de macht...

De eerste tekenen van de strijd voor segregatie waren al in 1936 zichtbaar. Een toenmalige ‘alcalde pedaneo’ José Albaladejo Moya ondernam de eerste  afscheidingsactie. Hij stond aan het hoofd van een lokale entiteit die niet de hele gemeente van Pilar vertegenwoordigde. Door de Burgeroorlog liep zijn actie op niets uit maar zijn portret figureert wel op foto 1 van deze tentoonstelling.

Wat later werd een verzoekschrift ingediend bij de stadsraad van Orihuela dat was ondertekend door de toenmalige burgemeester van Pilar: Ginés de Gea Sánchez. Hij was wèl de vertegenwoordiger van alle inwoners. Het was het begin van een strijd die pas vijf decennia later door provinciale en regionale autoriteiten zou worden beslecht.

Zo begon dus een lange strijd voor onafhankelijkheid van Pilar de la Horadada. De inwoners, zich bewust van hun economisch potentieel -eerst in de landbouw en later in binnenlands toerisme- waren het beu om exorbitante belastingen te betalen aan Orihuela en daarvoor niets terug te krijgen. De infrastructuur was destijds minimaal, zo niet praktisch onbestaand: er was geen riolering, geen straatverlichting, en waren geen andere basisvoorzieningen. Bovendien was de communicatie met Orihuela vrijwel onmogelijk, wat het contact tussen burgers en het stadhuis stremde en de economische ontwikkeling afremde.

In 1957 werd wederom een verzoekschrift voor gemeentelijke onafhankelijkheid ingediend bij de raad van Orihuela. Op dat verzoekschrift kwam pas in 1963 een reactie toen de stadsraad weigerde de authenticiteit van de handtekeningen van de Pilareense burgers te erkennen. Orihuela eiste dat elke ondertekenaar persoonlijk op het stadhuis zou verschijnen om zijn of haar handtekening te laten verifiëren en certificeren; een vrijwel onmogelijke voorwaarde. Orihuela traineerde de voortgang al jarenlang en op deze manier wederom.

Tijdens bijeenkomsten presenteerden de commissies van Pilar aan Orihuela hun territoriale voorstellen voor de afscheiding. Omdat het onmogelijk bleek om tot een akkoord te komen tussen beide partijen, besloot een ministerie van regio Valencia een voorstel te doen. Dit werd op 25 juli 1985 aan de Raad van State (adviesorgaan van de Valenciaanse regering) voorgelegd maar door de toenmalige regering verworpen.

Het was deze beslissing die leidde tot een grote volksopstand die culmineerde in een algemene staking op 25 maart 1986, het in brand steken van gemeentelijke eigendommen, herhaalde blokkades van nationale snelweg N332 en andere demonstraties. Van al deze eisen van de bevolking was het dichtmetselen van het lokale gemeentehuis wellicht de meest symbolische, de actie die de grootste opschudding veroorzaakte. Het lijkt mij bijna onmogelijk om jezelluf te herkennen op deze foto. De inwoners van Pilar verzochten de politieagenten die de demonstraties in goede banen moesten leiden om geen uniformen te dragen met het wapen van Orihuela erop.

Met als doel de volksopstanden te onderdrukken, beloofde de stadsraad van Orihuela op 3 april 1986 750 miljoen peseta's (omgerekend 4,5 miljoen euro) te investeren in de riolering- en drinkwaterinfrastructuur. Dit besluit viel niet in goede aarde bij de vrouwengroep van Pilar de la Horadada. Die besloot daarop te gaan samenspannen met de marktkooplui van de vrijdagmarkt (die we hedentendage nog steeds hebben). De vrouwen overtuigden hen om de gemeentelijke belasting niet meer te betalen uit protest tegen de maatregelen die door Orihuela waren bedoeld om de wil van de inwoners van Pilar te breken.

De demonstraties werden ongekend fel toen de politie op 5 april 1986 traangas tegen de demonstranten gebruikte. De toenmalige gouverneur van (provincie) Alicante belde de toenmalige President van de Generalitat van Valencia, Joan Lerma, om zich aan te bieden als bemiddelaar in het conflict tussen het Pilareense actiecomité en de regionale minister van Openbaar Bestuur (Vicent Soler), met als doel het geschil te beëindigen.

Op 26 juli 1986 verzekerde de voorzitter van de Provinciale Raad de media nog dat Pilar de la Horadada zich nooit zou mogen afscheiden. Slechts vier dagen later, op 30 juli, ontving de Pilareen Emilio Sánchez Serra, een van de voorvechters van afscheiding en een van de oprichters van het lokale actiecomité, echter een telefoontje dat de onafhankelijkheid van Pilar de la Horadada een feit was. Hij was een van de drie mannen die later het officiële decreet in Valencia ondertekenden. 

De Pilareñas van destijds waren eveneens heldinnen. Er hangt een plakaat in het centrum waarin de bijdrage van de ‘Chicas’ uitvoerig wordt beschreven. In 1988 werd het lokale fontein aan deze vrouwen opgedragen. 

En tegenover het lokale  gezondheidscentrum staat een standbeeld van ‘La Pilareña’ (zo wordt de vrouwelijke inwoner van Pilar genoemd) die daarmee wordt geeërd vanwege haar rol tijdens de segregatiestrijd. Het standbeeld werd op 8 maart 2015 onthuld.

Mooi verhaal van strijdlust, kameraadschap en doorzettingsvermogen, vind je niet?!

Mijn liefje vroeg een vrouw op leeftijd die met haar kleinkind in de kinderwagen wandelde op het plein van de tentoonstelling of ze op een van de foto’s staat. Dat wist ze niet, ze had nog niet in detail gekeken maar natuurlijk kende ze de geschiedenis van haar (en onze) woonplaats. Zij meldde dat ze zelf geen lid was van het toenmalige 13-koppige actiecomité maar een vrouw in haar straat wel.

Zij zei het mooi “je moet strijden als je iets wilt bereiken”. En zo is het.

Jaren geleden was ik vice-president van de Vereniging van Huiseigenaren van Lomas de Campoamor, mijn vorige woonplaats aan de Costa Blanca en een andere deelgemeente van Orihuela Costa. Destijds werd er door het bestuur van deze sterk groeiende gemeente (nu ruim 25.000 bewoners) geageerd tegen het discriminerende beleid van het stadsbestuur van Orihuela. Er wordt heel veel belasting betaald maar dat geld wordt uitsluitend geïnvesteerd in de stad, niet in de kustgemeenten. 

Destijds werd het bestuur van Orihuela Costa gevormd door de Groenen. Wij van Lomas de Campoamor vormden een delegatie om met het OC-bestuur te praten over verbeteringen in de publieke dienstverlening: reparatie van achterstallig onderhoud aan veel wegen, betere vuilophaal en afvalverwerking, betere straatreiniging, beter onderhoud van groenvoorziening en heel veel meer. Tijdens die vergadering werd al over afscheiding van Orihuela gesproken. Op de Facebook website van ‘Plataforma Orihuela Costa’ last ik dat het arrogante bestuur van Orihuela vindt dat ze moesten zwijgen. Ze moeten blij zijn in dit ‘paradijs’ te mogen leven. Kennelijk is het Orihuela-bestuur nog net zo arrogant als in de jaren '40... De belastinginkomsten uit Orihuela Costa maken een fundamenteel deel uit van het BBP van Orihuela. Imiddels weet ik ook hoeveel strijdlust, inzet en volharding een formele afscheidingsprocedure vraagt. 

Het verhaal gaat rond dat Dehesa de Campoamor (een buur-kustgemeente met veel villa's) eveneens weg wil onder het juk van Orihuela en zich zou willen aansluiten bij Pilar de la Horadada. Er zijn nog veel meer gemeenten van Orihuela Costa (alle kustgemeenten op één hoop) die dat erg graag zouden willen!

Er viel mij nog iets op aan deze tentoonstelling. Kijkend naar de vele historische foto’s constateerde ik hoe weinig ontwikkeld het er toentertijd (midden jaren '80) uitzag in deze contreien. De infrastructuur, de oude auto’s, de kleding van de mensen. Ronduit armoedig. Wat een verschil met Nederland in diezelfde jaren, bedacht ik mij. Dat doet een 35 jaar durende (rechtse) dictatuur kennelijk met mensen... Dictator Franco regeerde met harde hand tot 1975. Burgerlijke vrijheden waren ver te zoeken. Het huidige Spanje is in relatief korte tijd van ver gekomen!

Sinds de afscheiding in 1986 heeft onze gemeente een proces van langzame -inmiddels wat  snelle- groei doorgemaakt, met een gemeenschap die nu bestaat uit meer dan 70 nationaliteiten en diensten die de levenskwaliteit van de ruim 24.000 inwoners dagelijks verbeteren. In de zomermaanden groeit Pilar uit tot een woonoord voor 80.000 bewoners.

De nieuwgevormde gemeenteraad van Pilar met de eerste ‘eigen’ burgermeester Francisco Sáez Hernández (PSOE), besloot in 1986 dat 30 juli voortaan een feestdag zal zijn. Hij overleed vorig jaar op 81-jarige leeftijd. Vandaag dus weer een feestje, voor de 40^ste keer.

De broek aan

WorldPride, het grootste wereldwijde evenement van de LGBTIQ-gemeenschap, wordt elke twee jaar gehouden in een hoofdstad ergens in de wereld. Deze keer is Amsterdam de gastvrouw, omdat het 25 jaar geleden is dat daar het allereerste huwelijk wereldwijd tussen mensen van hetzelfde geslacht werd gesloten. De feestelijkheden duren tot 8 augustus. 

Recent las ik het hiernavolgende verhaal in Spaanse media. Het leek mij wel toepasselijk in deze Regenboog-komkommertijd. De een trekt de broek uit, de ander juist aan. Een verhaal over hem, haar en hen. Deze blog is geen vertaling. Ik heb er mijn eigen verhaal van gemaakt, gebaseerd op feiten uit diverse Spaanse bronnen (El País, El Mundo, een geschiedenissite). 

Stap in mijn tijdmachine. Het is het jaar 1600 in de Baskische stad San Sebastián. De 15-jarige Catalina de Erauso (1585) zit in een klooster met Dominicaanse nonnen. Niet per se omdat ze vroom is maar omdat haar ouders vinden dat een driftig, vechtlustig meisje beter achter slot en grendel kon worden gezet. Ze maken een grote fout. 

Terwijl de nonnen bidden, is Catalina bezig met het voorbereiden van haar snode plan. Na te zijn mishandeld door een oudere novice pikt ze de sleutels van moederoverste, knipt haar haar af en  naait van haar habijt een modieus herenpak. Catalina-de-non verandert zo in de mannelijke persoon Alonso Díaz de Guzmán. 

Alonso reist naar Sevilla, destijds dé plek voor stoere mannen met grote dromen. In 1603 monstert hij/zij daar aan op een schip naar Spaans-Amerika, het huidige Zuid-Amerika. De Oude Wereld heeft veel stoere kerels die staan te popelen om landen in de Nieuwe Wereld te veroveren. Ze plunderen het land en onderwerpen de lokale bevolking bruut. Alonso blijkt een angstaanjagend efficiënte conquistador te zijn!

Het schip dat Alonso vervoert, komt eerst aan in Punta de Araya (nu Venezuela), waar de Spanjaarden in conflict raken met een Nederlandse piratenvloot, die wordt verslagen. Daarna vertrekken ze naar Cartagena (Colombia). In Lima (Peru) krijgt hij/zij een relatie met de nicht van de toenmalige werkgever.

In Chili vecht hij mee in bloederige veldslagen, richt onder andere een bloedbad aan onder de Mapuche, de inheemse bevolking van Chili. Alonso blinkt uit in zwaardvechten en blijkt helaas ook getalenteerd in het neersteken van mensen tijdens illegale gokspelletjes in louche taveernes. Hij heeft namelijk een heel kort lontje. Als iemand vals speelt met kaarten, trekt hij sneller de degen dan de medespeler om hulp kan roepen.

De ironie druipt er vanaf: terwijl de Spaanse machocultuur gebaseerd is op puur testosteron, worden de mannen voorbijgestreefd door een vrouw. Dat verhaal zullen de Gebroeders Tate vast hebben overgeslagen! Hoewel testorsteron vaak wordt gezien als 'mannelijk' hormoon, is het bij vrouwen zeker ook aanwezig, zij het in mindere mate (ongeveer een tiende van de hoeveelheid bij mannen).

De omgetoverde Catalina doet het zó goed op het slagveld dat ze officieel wordt gepromoveerd tot ‘alférez’ (vaandrig of vaandeldrager). Girl power in 17^de eeuwse stijl: als je niet mag meedoen als vrouw, word je ‘gewoon’ een man en probeer je  zo de beste te worden van de groep. 

Alonso’s liefdesleven is zo mogelijk nóg chaotischer. Omdat hij een mysterieuze man is, vallen lokale adellijke dames bij bosjes voor hem. Alonso-Catalina flirt er lustig op los, accepteert verlovingsringen, incasseert royale bruidsschatten van hoopvolle schoonvaders maar neemt telkens de benen vlak voordat de huwelijksnacht aanbreekt. De smoesjes die hij moet hebben bedacht om onder een fysieke inspectie uit te komen, zijn helaas niet bewaard gebleven maar ze waren ongetwijfeld onnavolgbaar.  

Zijn geluk droogt echter op. Na de zoveelste dodelijke confrontatie in een donkere steeg, wordt Alonso ter dood veroordeeld. De strop hangt voor hem klaar. In een ultieme poging zijn hachje te redden, vraagt de vaandrig-non om een audiëntie bij bisschop Guamanga. “Monseigneur, ik moet u iets opbiechten. Ik ben geen vaandrig. Ik ben een vrouw, een ex-non." 

De bisschop gelooft er niets van. Er wordt een team van vroedvrouwen opgetrommeld voor een nogal ongemakkelijke intieme controle. De uitslag  toont aan dat Alonso de waarheid spreekt. Hij is een vrouw en nog maagd ook! De shock in de Spaanse koloniën is groot. Het meest gevreesde drankorgel, de doorgewinterde outlaw, de moorddadigste zwaardvechter van het continent blijkt een non uit San Sebastián te zijn?!

In plaats van op de brandstapel te belanden, krijgt Catalina een heldinnenstatus. Het toenmalige Spanje blijkt bij nader inzien wel van een verhaal met een twist te houden. Zeventiende eeuwse tolerantie, kom er eens om?! Ze mag op audiëntie komen bij koning Filips IV van Spanje, die haar inzet voor de Spaanse Kroon dermate waardeert dat hij haar een officieel militair pensioen schenkt. Zelfs paus Urbanus VIII ontvangt haar in Rome en geeft haar officieel én exclusief toestemming om de rest van haar leven in mannenkleren te blijven rondlopen. Ze moet hem wel een belofte doen. “Zorg ervoor dat je niemand meer vermoordt.” Tja.

Wat doet een legendarische vaandrig-non met zoveel vrijheden? Ze vaart naar Nieuw-Spanje (het huidige Mexico), koopt daar een kudde muildieren en begint een transportbedrijf in de regio Veracruz onder de naam Antonio de Erauso. Die naam stelde haar in staat om te erven via het testament van haar familie. Tot haar dood (rond 1650) leeft ze daar precies zoals ze wil: als onafhankelijke vrouw, gevreesd en gerespecteerd vanwege haar verleden maar wél met de broek aan! 

Catalina brak niet alleen met het vrouwelijke stereotype, haar betrokkenheid bij diverse conflicten en haar geweldadigheid stonden in die tijd haaks op de heersende opvattingen over vrouwelijkheid.

Deze non, soldaat en veroveraar schreef een autobiografie, waarschijnlijk rond 1625, aan boord van het galjoen San José waarmee ze terugkeerde naar Spanje. Catalina bleek bedrevener met het zwaard dan met de pen... Ze verveelde zich aan boord en begon haar vroegere avonturen te beschrijven om ze te kunnen herbeleven: de paardenraces over de Andes, de ruzies, de veldslagen, de ontsnappingen, de fortuinen, het zwervende en vrije leven. Ik las ergens dat ze schreef in bondige, mannelijke taal. (Ik weet niet wat dit precies betekent.) Ze bezigde zelden of nooit het vrouwelijk voornaamwoord voor zichzelf. Alleen in haar wanhoop, op momenten van angst, als ze de dood voelde naderen en bang was voor de hel, viel ze terug op haar biologische gender.

Een kopie van haar gedenkschrift zou uiteindelijk via omwegen bij de Spaanse Koninklijke Academie voor Geschiedenis belanden. Tegenwoordig wordt de figuur van Catalina/Alonso/Antonio uitgebreid bestudeerd, zowel als onderdeel van de Spaanstalige barokliteratuur als voor haar rol als pionier en historisch icoon van een genderdiverse identiteit.

Er zijn deskundigen die menen dat Catalina het best kan worden omschreven als transgender. Anderen menen dat zij lesbisch was. Dat zou ze ook in haar autobiografie hebben geschreven toen ze een relatie had met een vrouw in Lima. Weer anderen menen dat ze queer was. Hoe deze persoon zich ook identificeerde, mij maakt dat niets uit. Dit levensverhaal is bizar en bijzonder genoeg om te worden verteld. Niet alleen tijdens WorldPride.

De laffe aanslag van een jonge islamist in Berlijn op vierende LGBTI-ers geeft aan dat het hoognodig blijft aandacht te blijven vragen voor het bestaan en de rechten van de Regenbooggemeenschap. 

Een muur vol gevederde vriendjes

Sommige jubilea worden gevierd met een receptie, een speciale munt, een tentoonstelling of een boek. Het Cornell Lab of Ornithology koos voor iets dat veel beter past bij de missie van deze organisatie: een monument voor vogels. Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan gaf het gerenommeerde onderzoeksinstituut het Amerikaanse kunstenaarscollectief Ink Dwell -onder andere opgericht door Jane Kim (1981)- de opdracht een gigantische muurschildering te maken waarin álle 243 vogelfamilies ter wereld een plaats kregen. Beeldend kunstenares Kim was er ruim 2,5 jaar mee bezig. Het resultaat kreeg de veelzeggende titel From So Simple A Beginning.

Die titel verwijst naar de beroemde slotzin uit Charles Darwins boek ‘On the Origin of Species’ (1859): “From so simple a beginning endless forms most beautiful and most wonderful have been, and are being, evolved.” Een toepasselijker eerbetoon is niet denkbaar. Uit een verre evolutionaire oorsprong ontstonden ooit naar schatting meer dan 10.000 vogelsoorten, verdeeld over circa 500 families. Van de piepkleine kolibrie tot de imposante reuzenalbatros, van de nieuwsgierige kraai tot de schuwe kiwi: iedere soort vertelt een eigen verhaal over schoonheid, aanpassing en  overleven. 

Het Cornell Lab of Ornithology begon 100 jaar geleden bescheiden, met een handvol onderzoekers die vogels wilden bestuderen om ze beter te begrijpen én  ze daardoor beter te kunnen beschermen. Gedurende die eeuw groeide het lab uit tot een wereldwijd kenniscentrum waar wetenschap, technologie en burgerparticipatie samenkomen. Miljoenen vogelliefhebbers leveren tegenwoordig waarnemingen aan projecten als eBird, waardoor wetenschappers de verspreiding en veranderingen van vogelpopulaties nauwlettend kunnen volgen. Het laat zien dat natuuronderzoek niet alleen thuishoort in laboratoria en onderzoekscentra maar ook in tuinen, bossen en wetlands, overal waar mensen hun ogen en oren openhouden. Al jarenlang ontvang ik hun wekelijkse nieuwsbrief met info over vogels, vogeltellingen en allerlei cursussen. 

De muurschildering vormt een visuele samenvatting van deze honderdjarige missie. Kim en haar collectief brachten alle vogelfamilies samen in één kunstwerk van meer dan 280m2. De vogels, allemaal op schaal getekend, lijken zich over de muur te bewegen alsof ze deelnemen aan één groot familie-uitje. Wie langer naar het kunstwerk kijkt, ontdekt steeds nieuwe details: subtiele kleuraccenten, karakteristieke snavels, opvallende veren en onverwachte verwantschappen tussen soorten die soms duizenden kilometers van elkaar leven.

Het kunstwerk is meer dan een indrukwekkende verzameling afbeeldingen. Het laat zien dat biodiversiteit geen abstract begrip is maar een levend ecosysteem waarin iedere vogel een onmisbare schakel vormt. Juist in een tijd waarin veel soorten in meer of mindere mate worden bedreigd door klimaatverandering, verlies van leefgebied en vervuiling door de mens, herinnert de muurschildering ons eraan hoeveel er op het spel staat.

De Amerikaanse natuurbeschermingsorganisatie National Audubon Society schreef een recensie op de website van het kunstenaarscollectief. ‘Nu heeft dit vogelachtige Vaticaan zijn eigen Michelangelo.’

Verwondering is vaak de eerste stap op weg naar bescherming. Het kunstwerk spreekt niet alleen de wetenschapper aan die de evolutionaire verbanden onderzoek maar ook het kind dat vol bewondering naar een sierlijke ijsvogel of bonte papegaai kijkt. Kunst en wetenschap ontmoeten elkaar hier op een manier die beide disciplines sterker maakt. De een roept vragen op, de ander zoekt naar antwoorden. 

Na 100 jaar kijkt het Cornell Lab of Ornithology niet alleen terug op een indrukwekkende geschiedenis, het instituut kijkt ook vooruit. De uitdagingen voor vogels zijn groot maar de mogelijkheden om ze te bestuderen en te beschermen groeien eveneens. Nieuwe technieken, internationale samenwerking en miljoenen betrokken natuurliefhebbers bieden hoop.

Deze muurschildering is een uitnodiging om omhoog te blijven kijken waar verschillende soorten zwaluwen door de lucht scheren, om aandachtig te luisteren naar het gezang van een merel of nachtegaal in je achtertuin en om te beseffen dat achter elke vogel een miljoenen jaren oud verhaal schuilgaat. 

Lang voordat de eerste vogel -zoals we die nu kennen- zijn vlucht maakte, werden de kenmerkende eigenschappen van een vogel gevormd door een groep tweebenige, vleesetende dinosaurussen (theropoden). Die groeiden uit tot een van de mooiste verschijnselen van het leven op aarde, wat mij (vogelaar) betreft. 375 miljoen jaar van evolutie... Ik word er stil van. 

Ter ere van deze feestelijke viering werd tevens een boek samengesteld. De  vogelwand is met eigen ogen te zien in het kantoor van het Cornell Lab in Ithaca, nabij New York. Op de website van het kunstenaarscollectief vind je de Vogelmuur in interactieve vorm. Als je klikt op een vogel krijg je een uitgebreide toelichting over het gevederde vriendje in kwestie. Mooi en ook nog leerzaam! 

De illustratie in de header is van het Nederlandse creatieve duo Van Santen en Bolleurs. 

Toevluchtsoord van onwetendheid

Vandaag geen voetbalverslag van mijn hand, al was de finale van Spanje tegen Argentinië gisteravond zinderend. Spanje is de zeer terechte winnaar! 

Deze blog gaat maar heel even over een bijzondere foto die in 2007 werd gemaakt in het kader van een UNICEF-avond voor goede doelen bij FC Barcelona. Daar speelde toen een piepjonge Lionel Messi (20). Hij kwam in 2013 met zijn familie uit Rosario (Argentinië) naar Barcelona om daar een topvoetballer te worden. Er was een loterij georganiseerd en het toeval wil (?) dat de ouders van de nóg piepjongere Lamine Yamal het winnende lot in handen hadden. De hoofdprijs was dat de baby, die eerder dat jaar werd geboren, op de foto mocht met de veelbelovende Argentijnse voetballer. De rest is geschiedenis.

Is het toeval dat de beide mannen, beschouwd als de beste voetballers van hun generatie en dit jaar tegen elkaar strijdend in de WK-finale, bijna 20 jaar geleden op dezelfde foto figureerden? Ik denk het wel. 

‘Toeval bestaat niet’ is een populaire uitdrukking. Of de strekking klopt, hangt af van de definitie die je hanteert. Wetenschappelijk gezien is toeval een onvoorspelbare gebeurtenis zonder doel, terwijl filosofen beargumenteren dat toeval louter een gevolg is van onzichtbare oorzaken.

Wanneer we worden geconfronteerd met twee schijnbaar losstaande gebeurtenissen die samenkomen, zoeken wij als mens instinctief naar betekenis. Het is een bekend concept in de filosofie: mensen hebben een sterke behoefte aan causaliteit (direct verband tussen oorzaak en gevolg). Als we de oorzaak van een gebeurtenis niet direct kunnen traceren, bestempelen we het gemakshalve als ‘toeval’ of ‘lot’. De beroemde filosoof Baruch Spinoza noemde toeval 'het toevluchtsoord van de onwetendheid'.

Wat wij toeval noemen, is voor veel wetenschappers niets anders dan een samenloop van omstandigheden die wiskundig gezien onvermijdelijk is over een voldoende lange tijdlijn. De beroemde natuurkundige Albert Einstein uitte zijn scepsis over toeval met de intrigerende uitspraak “God dobbelt niet”. Hij geloofde in een geordend universum waarin alles strikt volgens wetmatigheden verloopt. Toeval paste volgens hem niet in de natuur. 

De werkelijkheid is complexer. Wie de uitdrukking 'toeval bestaat niet' letterlijk neemt, impliceert dat alles in het universum vantevoren vaststaat. Dat strookt niet met de moderne kwantummechanica, waar fundamentele onvoorspelbaarheid en probabiliteit wél een aantoonbare rol spelen. Volgens ethicus, filosoof en universitair docent Jeroen Hopster (Universiteit van Utrecht) is Vrouwe Fortuna -de Romeinse godin van het lot, het toeval en het geluk- een bode van geluk maar zij kan ook grillig en genadeloos zijn. (Hij schreef een boek over het verschijnsel). Kan de mens het toeval beheersen? En zouden we dat moeten willen? Volgens hem is toeval een alomtegenwoordig onderdeel van ons leven, dat we moeten omarmen.

De reden dat we hardnekkig vasthouden aan het idee dat toeval niet bestaat, is onze psychologische behoefte aan zingeving. Als iets een bijzondere wending in ons leven teweegbrengt, ervaren we dit vaak als een vorm van synchroniciteit – een term van psycholoog Carl Jung over zinvolle samenhangen die niet causaal verklaarbaar zijn. We maken er een verhaal van of kennen daaraan een ‘hogere bedoeling’ toe. Dit ‘magisch denken’ is menselijk en kan heel troostend en inspirerend werken maar het maakt het toeval objectief gezien niet minder willekeurig.

De uitdrukking 'toeval bestaat niet' zegt veel meer over de menselijke psychologie dan over de werkelijkheid. Het getuigt van het menselijke onvermogen om de miljoenen parallelle variabelen in het universum te overzien, gecombineerd met een diepgeworteld verlangen om voor onszelf structuur aan te brengen in de chaos.

De uitdrukking suggereert dat achter iedere ontmoeting, iedere tegenslag en ieder onverwacht geluk een verborgen logica schuilgaat. Wie zijn huissleutels vergeet en daardoor nét niet in een verkeersongeluk belandt, noemt dat doorgaans geen toeval. Wie zijn of haar levenspartner ontmoet doordat een trein vertraging had, ziet daarin wellicht de werking van het lot. 

Zelf kan ik er niet omheen dat toeval wèl bestaat. Neem genetische mutatie, een onderwerp waarover ik ‘toevallig’ het een en ander weet: een grillige loop in ons bestaan. Op een dag blijkt dat één lid van een gezin drager is van een mogelijk dodelijke genmutatie maar de biologische zus niet. Dat is een combinatie van willekeur (toeval) en een zekere biologische wetmatigheid. 

Vanuit wetenschappelijk perspectief is het bestaan van toeval bewezen. Het opgooien van een munt, het verval van een radioactief atoom of de genetische variant waarmee een mens wordt geboren: het zijn processen waarvan de uitkomst niet met zekerheid is te voorspellen. Dat wil echter niet zeggen dat de natuur chaotisch is. Veel gebeurtenissen verlopen volgens vaste natuurwetten, maar onze kennis is beperkt. Soms spreken we van toeval omdat we de oorzaken niet volledig kennen; soms omdat de uitkomst fundamenteel onvoorspelbaar is.

Maar de gemiddelde mens ervaart de wereld anders dan een natuurkundige. Ons brein is geëvolueerd om patronen te herkennen. Dat vermogen heeft ons geholpen roofdieren te ontwijken en voedsel te vinden maar het heeft ook een keerzijde. We verbinden losse gebeurtenissen met elkaar en construeren verhalen waarin sprake is van oorzaak en gevolg. Achteraf lijken gebeurtenissen dan vaak onvermijdelijk terwijl zij vooraf hoogst onzeker waren. Psychologen noemen dat hindsight bias: de neiging om achteraf te geloven dat iets voorspelbaar was.

Twee mensen kunnen exact dezelfde ervaring meemaken en daaruit een totaal andere conclusie trekken. De een noemt het een statistische samenloop van omstandigheden, de ander een teken van een hogere macht. Beide geven betekenis aan dezelfde gebeurtenis vanuit een verschillend wereldbeeld. 

Filosofisch gezien is de vraag nóg ingewikkelder. Als alles volledig wordt bepaald door oorzaken die teruggaan tot het ontstaan van het heelal, dan lijkt er inderdaad geen ruimte voor toeval. Alles gebeurt dan noodzakelijk. Maar zelfs in zo'n deterministische wereld zou toeval voor ons blijven bestaan, omdat niemand alle oorzaken kan overzien. Toeval is dan geen eigenschap van de werkelijkheid, maar zegt iets over onze eigen beperkingen.

Aan de andere kant biedt het bestaan van toeval juist een zekere vrijheid. Een wereld waarin alles vastligt, laat weinig ruimte voor verrassing, creativiteit en keuze. Dat onverwachte kansen zich aandienen, dat mensen elkaar ontmoeten zonder vooropgezet plan en dat levens onverwachte wendingen nemen, maakt ons bestaan rijker. 

Wie zegt dat toeval niet bestaat, spreekt doorgaans de hoop uit dat het leven samenhang heeft, dat pech of verdriet niet zinloos is en voorspoed meer is dan een gelukkige worp met dobbelstenen. Dat menselijke verlangen is begrijpelijk maar het bewijst de uitspraak niet, wat mij betreft. 

De wetenschap laat zien dat onvoorspelbaarheid een reëel onderdeel is van de werkelijkheid. De psychologie toont aan dat mensen betekenis zoeken in toevallige gebeurtenissen. De filosofie leert dat beide perspectieven (wel/geen toeval) naast elkaar kunnen bestaan. Daarom gaat het niet echt om de vraag of toeval wel of niet bestaat maar waarom wij zo graag geloven dat het niet bestaat. Juist in een onzekere wereld biedt de gedachte aan een verborgen orde houvast aan de angstige mens. 

Was het toeval toen de jongste de Grote Kleine troostte om zijn verlies? Ik denk het niet! 

Hitteberoerte?

We videobelden onlangs met onze vriend Piet in Nederland. Hij vertelde bij die gelegenheid dat de bosbrand in Almería en de buitenlandse slachtoffers (Britten en Belgen) die daarbij zouden zijn gevallen, de gemoederen in het land flink bezighouden. In die provincie ging ruim 60.000 hectare in vlammen op. Er zijn ook veel Nederlanders die een vakantiehuis hebben in landelijke gebieden van Spanje dus het is niet zo moeilijk voor te stellen hoe akelig zo’n natuurramp op mensen overkomt. Levend verbranden is een van de gruwelijkste, pijnlijkste manieren van doodgaan, denk ik...   

Wij waren uitgenodigd voor de lunch bij onze vrienden Simone en Han-Dick. Simone, met Indonesische roots, zou voor ons koken. Ze is een heel goede kok en we houden allemaal van Indonesische gerechten dus we keken ernaar uit. Normaliter lunchen of dineren we op hun dakterras maar vanwege de oplopende temperatuur (het zou die middag 35 à 36 graden worden) hadden ze besloten niet te BBQ’en (saté) en niet in de openlucht te eten maar binnen met de koeling aan. 

Zij wonen in dezelfde woonplaats als wij maar dan aan de andere kant van de AP-7, op steenworp afstand van het centrum. Wij wonen iets buiten, in een wijk aan zee, zij kijken er in de verte op uit. Het uitzicht vanaf hun dakterras rijkt ver en is fraai. 

We gingen aan tafel en begonnen met een glaasje water voor de broodnodige hydratatie. Simone bereidde een uiterst smakelijke rijsttafel met babi ketjap, boontjes, ‘hete frietjes’ (gemarineerde, flinterdunne tempeh), sambaleieren en atjar. Een maaltijd met pit. Na enige tijd begonnen mijn liefje en ik flink te transpireren. De eerste gedachte bij derden is dan wellicht dat het komt door het pittige eten. Dat was in mijn geval niet zo want ik kan best pittig eten (in tegenstelling tot mijn liefje). 

Op een bepaald moment begon ook Simone haar gezicht te deppen met een servet. Mijn liefje en ik zaten toen al te soppen op onze stoelen. Onze haren kregen steeds meer een zwembadcoupe. Wat was hier aan de hand?

Het huis van Simone en Han-Dick is recent gebouwd, met alle moderne snufjes. Zo hebben zij een ingebouwd klimaatbeheersingssysteem dat kan verwarmen, ventileren en afkoelen. Simone keek op de display om te zien of er wellicht iets niet in orde was met de stand. Dat was niet het geval, volgens haar. Maar wij smolten steeds verder weg. Han-Dick vroeg of hij even moest kijken op het beeldscherm maar Simone had geen zin om te worden gecontroleerd door haar man. (Dat gevoel herkennen we -bijna- allemaal als vrouw...)

We praatten en aten door. Totdat mijn liefje zich echt ongemakkelijk ging voelen. Ze vroeg Simone om enkele ijsklontjes in een doek zodat ze die in haar nek kon leggen. Han-Dick besloot daarop alsnog op de display te kijken en constateerde daar een zonnetje, in plaats van het symbool van een ijskristal. Bleken we al ruim anderhalf uur met de verwarming aan te zitten. Tja.

Toen de airco aanging, koelde het vrij snel af in huis. Probleem opgelost. Vanzelfsprekend vlogen er rake opmerkingen en grappen door de afkoelende lucht. Simone is een slimme vrouw maar qua techniek mag ze nog een cursus of twee volgen, wat mij betreft. Een slimme meid is op de hitte voorbereid. Maar zij en Han-Dick zijn ware zonaanbidders en houden intens van de warmte. Wel meldde ik (alvast) dat er binnenkort een blog zou verschijnen over deze ervaring. (Bij dezen.) Een bordje atjar past bij komkommertijd! Na de lunch liepen mijn liefje en ik in Sahara-temperatuur terug naar de auto om daar op de display te constateren dat het 44 graden in de cabine was. Eenmaal thuis stond de thermometer op 36 graden, zoals voorspeld voor die middag. Extreme hitte!

Op weg naar huis lichtte mijn liefje uitgebreider toe wat ze die middag had gevoeld. Dat ze serieus dacht een hitteberoerte te krijgen. Haar hoofd begon raar te doen -dat is niet voor het eerst- en ze voelde zich onwel worden. Een mens kan rare dingen gaan zien en zeggen in zo'n situatie... Ik vertelde haar dat een hitteberoerte niet aan de orde was want in die (nood)toestand kan het lichaam helemaal niet meer zweten en dat deed ze deze middag nog overvloedig. Hitte-uitputting was het wellicht wel. Het duurde uren voordat zij zich weer de oude voelde. 

De afgelopen dagen moest ik denken aan de Tour de France-renners die nu bij temperaturen boven 30 graden Celsius honderden kilometers bergen op- en af moeten rijden. Kasian. In de wielersport wordt al gebruik gemaakt van hittetraining om het lichaam voor te bereiden. Bij sommige wielrenners loopt de interne lichaamstemperatuur tijdens het coursen in extreme hitte op tot 39, bij een enkeling zelfs tot 40 graden Celsius. Bij een hogere temperatuur kan er minder spierkracht worden geleverd.

Wielrenners zweten vooral om stijging van de lichaamstemperatuur te beperken. Er wordt gigaveel water gedronken, tot wel drie liter per uur (ofwel vier bidons). Nederlandse renner Mathieu van der Poel, recente etappewinnaar, doet zijn voorbereidingen aan de Costa Blanca en dat zegt genoeg. De grote winst van hittetraining is de toename in bloedvolume in het lichaam. Met een groter bloedvolume kun je per hartslag meer bloed rondpompen en zo kun je hard fietsen met een lagere hartslag.

In mei van dit jaar waren er in Spanje meer hittegerelateerde sterfgevallen dan in de vijf voorgaande jaren tesamen. 

Juni was hier de dodelijkste maand van het jaar sinds 2017. In de eerste negen dagen van juli werden 622 aan hittegerelateerde sterfgevallen geregistreerd. Volgens de recentste gegevens van het Dagelijks Sterftecijfer Registratiesysteem (MoMo) zijn er sinds 1 mei 1.682 sterfgevallen vastgesteld als gevolg van de hitte. De derde hittegolf van deze zomer eiste in slechts vijf dagen 622 doden. Men weet echter niet of deze personen zijn overleden aan een hitteberoerte. Wel staat vast dat ouderen tot de kwetsbaarste groep behoren.

De verwachting is dat we in dit land steeds vaker hittegolven zullen meemaken, met meer hete en tropische nachten die funest zijn voor een goede nachtrust. Bij ons zoemt ’s nachts een airco. We hebben er slechts één (in de logeerslaapkamer boven) maar die is van dermate goede kwaliteit dat het apparaat het grootste gedeelte van onze casita koelt, als dat nodig is. Dat is nu aan de orde. 

We leven nog. Ondanks alles zijn we nog steeds goede vrienden met Simone en Han-Dick (😉).

Aan de bar

Laatst bereidden we een lunch voor onze Spaanse overbuur-vrienden Guillermo en María Victoria voor. Dat werd weer eens tijd. Elk jaar komen zij uit Madrid de zomermaanden doorbrengen in hun vakantiehuis aan zee. Zij behoorden tot de eerste Spanjaarden in de straat die contact met ons zochten. Guillermo sprak toen behoorlijk goed Engels want hij had lang in de toeristenindustrie gewerkt. Ze waren niet bang voor buitenlanders! Zelf sprak ik hem altijd in het Spaans aan, al ging dat niet foutloos. Zij wisten dat ze mijn taalgebruik moesten corrigeren maar dat deden ze sporadisch. Van hen leerde ik paëlla maken, met de ingrediënten en merken waaraan zij de voorkeur geven.

We sleepten elkaar tijdens de coronapandemie door de strenge lockdown. Van achter onze poorten zwaaiden we dagelijks naar elkaar, vertelden hoeveel kilometers we al hadden afgelegd op onze patio’s. We stuurden elkaar foto’s van gerechten die we bereidden, zonden memes en grapjes door die we zelf hadden ontvangen (inclusief vertaling). Af en toe stak ik de straat even over voor een praatje op minder afstand. Dat is ook iets dat ik nooit zal vergeten.

Guillermo kreeg in corontijd een hersenbloeding. Een van de buurmeisjes, Cristina, was destijds nog thuis. Ze was net afgestudeerd als arts en deed wat ze moest doen. De ambulance liet destijds ellenlang op zich wachten. Er kwam zelfs lokale politie of guardia civil aan te pas. Moest de ambulance uit buurprovincie Murcia komen of uit eigen provincie Alicante? Lag het adres in Torre de la Horadada of in El Mojón? Die verwarring was er toen en is er nog steeds af en toe. (Alleen niet toen ik de ambulance belde voor mijn liefje die met een gat in haar hoofd onder aan de trap lag... Toen stond de ziekenauto in 5 minuten met zwaailichten en sirene voor onze poort.) 

Uitendelijk kwam Guillermo er goed vanaf. Toen hij terugkeerde uit het ziekenhuis kon hij nauwelijks praten. Terug in Madrid nam hij deel aan allerlei therapieën. Zijn Engelse taalbeheersing bleek hij geheel te hebben verloren. Het spijt hem maar het is zoals het is. Hij praat weer en maakt grapjes, al zegt hij zelf dat zijn hoofd niet meer is wat het was. Wel rijdt hij nog steeds auto.

Ja, het is hier momenteel warm (tweede hittegolf van deze zomer) maar op ons terras voor het huis is het gedurende het grootste deel van de dag goed toeven. Dat komt omdat we een ruime overstek hebben, een overkapping door het bovenbalkon die voor schaduw beneden zorgt. Daarnaast hebben we veel groen in de tuin dat eveneens voor schaduw en afkoeling zorgt. Een goede kwaliteit ventilator aan het plafond en een zonnescherm van degelijk materiaal doen de rest. Daar kunnen we ontbijten, lunchen en dineren als we willen. Zo komen we deze zomer wel door, zolang er een beetje wind blaast uit een andere richting dan de Afrikaanse Sahara. Of dat ook lukt in augustus, gaan we zien. Vorig jaar aten we vaak binnen. 

Onze Madrileense vrienden kwamen voor de lunch. Als kadootje kregen wij (onder andere) een grote bak kersen; groot, dieprood en vlezig. Uit Extremadura, de geboortegrond van María Victoria. Dat was een van de eerste dingen die ze jaren geleden met ons deelde: haar herkomst. Spanjaarden voelen een diepe band met hun geboortegrond, waar ze later in het leven ook terechtkomen. We horen dat ook van andere Spaanse buren. 

De regelmatige lezer weet dat Spanjaarden in deze contreien hun belangrijkste maaltijd van de dag eten rond 15:00 uur. Voor-hoofd-nagerecht. Ik kookte geen typisch Spaanse lunch, dat kunnen ze zelf beter. Na een rondje tapas werd het een driegangenmenu met een klein voorgerecht (met ricotta en van alles meer gevulde Murcia-tomaat), ravioli gevuld met wangetjes en Pedro Ximenez-saus, een dessert met Aziatisch tintje: gepureerde papaya/mango met kokosroom. Zij weten dat we in Bali woonden en daar mannetjes mee hielpen opvoeden. Ik had aandacht besteed aan de aankleding en legde uit dat wij een uitdrukking kennen die zegt dat mensen niet alleen met hun smaakpapillen eten maar ook ‘met de ogen’. De complimenten vlogen over het terras. 

Voordat we aan tafel gingen, gaf mijn liefje-de-tuinkabouter een rondleiding. Daarover lieten onze gasten zich evenzeer waarderend uit en dat is heel terecht. Onze tuin is klein maar fijn. Mijn liefje besteedt er veel tijd en energie aan, je kunt het haar grootste hobby noemen. 

Voor onze komst naar deze woonplek plantten de vorige eigenaren een subtropische struik in de tuin (die we kennen uit Bali). Het groeide uit tot een metershoge boom die een groot deel van het jaar in bloei staat met fijne paars-blauwe bloemtrossen en oranje-rode bessen die net als aalbessen aan een tros hangen. De bessen van deze stoutejongensstruik zijn giftig. In 2018 werd de boom bezocht door een kolibrievlinder, een soort uit de familie van de pijlstaarten. Dit insect is niet heel zeldzaam maar voor ons was het de eerste keer dat we het dier zagen op eigen terrein. 

Daarnaast staan er twee olijfbomen, een citroen- en een limoenboom, twee laurierbomen, een variatie hibiscussen, enkele ficussen, twee Japanse schijnanjers, twee soorten jasmijn, vele soorten inheemse vetplanten, diverse soorten kleine en middelgrote palmen en enkele soorten cacti. Rondom de zitjes in de tuin staan talloze citronella's. Een groene en natuurlijke manier om muggen op afstand te houden. Even met de hand langs de bladeren en de beschermende citrusgeur komt vrij. Het zoemt, kleurt en geurt in onze tuin!  

Tijdens die excursie viel Guillermo’s oog op een staander met glas in het midden van de tuin. Hij vroeg aan mijn liefje waartoe dat diende. Dat was onze vogelbar, zei ze enthousiast. Wij een borrel, zij een borrel. 

Er is momenteel veel te doen over alcoholgebruik in Nederland. Nieuw onderzoek toont aan dat zelfs 1 glas alcohol schadelijk is voor de gezondheid. De overheid moet alcoholgebruik dan ook ontmoedigen en denormaliseren, volgens het nieuwe advies van de Gezondheidsraad. Ruim driekwart van de Nederlanders ouder dan 18 jaar drinkt weleens alcohol, aldus de cijfers van het Trimbos-instituut. Organen lijden onder iedere druppel alcohol.

Hoe maak je iets ongewoon wat voor zoveel mensen nu gewoon is? Reclames spelen volgens verslavingsdeskundigen een belangrijke rol in het gebruik. Een algeheel reclameverbod zou volgens deskundigen de enige oplossing zijn. De prijs van alcoholvrije drankjes moet dalen, de prijsverschillen tussen alcoholisch en niet-alcoholisch moet omlaag. Alcoholverkoop zou moeten worden beperkt tot gespecialiseerde staatswinkels, naar Zweeds model. Organiseer feestjes zonder alcohol, op het werk en in privé. Zien drinken, doet immers drinken. Dat zijn enkele van de ideeën voor inperking. 

Ondanks alles vroeg ik mij af welk signaal werd gegeven toen Jezus eeuwen geleden -volgens de overlevering- water in wijn veranderde? Was dat dan bedoeld als kado aan de mensheid of juist als een beker vol gif?

Mijn liefje en ik maken ons schuldig aan alcohol drinken. In de zomer drinken we af en toe een cocktail als er iets speciaal is te vieren, bij de maaltijd drinken we wijn. Elke dag. In de zomer een jonge, frisse & fruitige rosé (huiswijn uit Rioja,  genaamd Marqués de Cáceres), in de winter is rode wijn favoriet. Mijn liefje en ik zijn voorlopig niet van plan te stoppen met deze slechte maar smakelijke gewoonte. Ik herinner mij dat de Spaanse oncoloog van mijn liefje jaren geleden zei dat twee glazen wijn per persoon per dag geen probleem mag zijn. Tja.

Onze vogelbar wordt momenteel meermalen per dag intensief gebruikt; het water wordt regelmatig verschoond en de glazen gaan in de vaatwasser. We zorgen goed voor onze gevederde vriendjes! Het gaat met name om leden van de residente groep Spaanse huismussen in onze tuin, onze stamgasten. Die komen al jaren dagelijks drinken. Recent kregen we echter nieuwe barbezoekers: insecten. Zoemende vriendjes, zal ik maar zeggen. Die zijn van essentieel belang voor een gezonde (bloeiende) tuin. Dat bezoek was nieuw voor ons. Fascinerend. 

Voor hen is het belangrijk dat het waterbakje tot de rand toe is gevuld. Dan kunnen ze op de rand landen en met hun monddelen druppels oplikken. Insecten verdrinken snel dus het is een hachelijk karweitje... Sommige insecten, zoals de kolibrievlinder, hebben een roltong maar daarover beschikt niet ieder insect. Het verschijnsel van drinkende insecten legde ik afgelopen week een aantal keren vast met mijn zoomlens. 

Het werd een genoeglijke middag voor alle aanwezigen.