Buitenbeentje?

Op 1 januari 1986 werd Spanje officieel lid van de Europese Unie. Dat is nu 40 jaar geleden en daarbij werd (wordt) stilgestaan in nationale en internationale media. Mijn thuisland (het land dat ik nu 'thuis' noem), sloot zich destijds aan bij het Europese project van vrede, samenwerking en gedeelde welvaart. (Ter vergelijking: Nederland is sinds 1958 lid van de EEG, de voorloper van de EU.) 

Er wordt teruggekeken op vier decennia van positieve impact: er ging meer dan €150 miljard aan cohesiefondsen voor infrastructuur, innovatie en regionale ontwikkeling richting Spanje. Miljoenen huishoudens kregen toegang tot breedbandinternet dankzij Europese investeringen. Meer dan 200.000 Spanjaarden studeerden via het Erasmus-programma aan universiteiten elders in de EU (2021-2024). Meer dan 500.000 boeren ontvingen jaarlijks financiële steun. De Spaanse export groeide sindsdien van € 12,6 miljard tot € 141,5 miljard (2024).

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, verwoordde de toetreding van Spanje tot de EU als volgt bij de herdenking: Spanje heeft Europa verrijkt met zijn cultuur, creativiteit en toewijding aan democratische waarden.

Die toetreding was relatief laat omdat de puinhopen van het Franco-regime eerst moesten worden opgeruimd. Het gewicht van de Spaanse Burgeroorlog drukte zwaar op het land. Vervolgens moest er een Grondwet worden geschreven en worden aangenomen via een publiek referendum (1978). Na vele jaren van onderhandelen werd Spanje’s lidmaatschap (tegelijkertijd met dat van Portugal) dan eindelijk een feit. In juni 1985 werd in het Koninklijk Paleis van Madrid het toetredingsverdrag ondertekend, met veel ceremonieel. Koning Juan Carlos was aanwezig bij de ondertekening. Dat was het einde van een jarenlang internationaal isolement. Spanje was definitief terug in democratisch Europa. 

In 1985 had Spanje een inkomen per hoofd van de bevolking van €7.300 en een exportquotum van 15% van het Bruto Binnenlands Product (BBP). De levensverwachting was 76 jaar, de bevolking telde ongeveer 38 miljoen inwoners en de overheidsuitgaven aan onderwijs en gezondheidszorg vertegenwoordigden respectievelijk 3,5% en 5,2% van het BBP. 

Het Spanje van nu vertoont een heel ander sociaaleconomisch landschap: het inkomen per hoofd van de bevolking steeg naar €31.000 dankzij een snel convergentieproces met andere Europese landen. De export vertegenwoordigt inmiddels 34% van het BBP, niet langer uitsluitend gedreven door toerisme. De levensverwachting steeg naar 84 jaar, de bevolking groeide naar ruim 49 miljoen (in een context waarin veel Europese landen te maken kregen met bevolkingskrimp). De uitgaven aan onderwijs en gezondheidszorg stegen naar respectievelijk 4,6% en 7,4% van het BBP. 

Bovendien verdrievoudigde het aantal universiteitsstudenten, zijn vrouwen volledig toegetreden tot de arbeidsmarkt, is de samenleving geseculariseerd en wordt de Spaanse democratie volgens alle belangrijke internationale ranglijsten (The Economist, Freedom House en V-Dem) gerekend tot de 20 meest geavanceerde democratieën ter wereld. 

Aldus een artikel op de website van het Koninklijk Instituut Elcano, een gerenommeerde Spaanse denktank. Dit instituut bestaat dit jaar 25 jaar en werd opgericht met als doel ‘de kennis van de internationale realiteit en de buitenlandse betrekkingen van Spanje in al haar aspecten te bevorderen in de samenleving’. De huidige Koning, Felipe VI, is erevoorzitter. Onlangs bracht Elcano ook het jaarrapport ‘España en el Mundo en 2026 – Perspectivas y Desafios’ uit; Spanje in de wereld, perspectieven en uitdagingen. Het gaat over de relatie van Spanje met de EU en de rest van der wereld. 

Illustratie: Chloé

Dit rapport viel ongeveer samen met een Volkskrant-artikel over de rol van Spanje, van buitenland redacteur Maartje Bakker. Het artikel is onderdeel van de reeks Zonder Amerika. Bakker was Spanje-correspondente van 2016 tot 2020. Ik vind haar goed, qua inhoud en stijl. Het artikel gaat over de eigen koers die president Pedro Sánchez in Europa vaart en de lof die hij ermee oogst. 

Volgens Bakker is Sánchez de énige echte centrum-linkse leider van Europa. Volgens het Amerikaanse tijdschrift ‘The Economist’ is hij leider van het Europese verzet tegen Trump. Het Italiaanse tijdschrift ‘L’Espresso’ riep Sánchez uit tot persoon van het jaar 2025. ‘Hij laat zien dat een andere politiek, eerlijker, moediger, Europeser, niet alleen mogelijk is, maar al een realiteit.’

Zijn linkse agenda (verhoging van pensioenen en uitkeringen, verhoging van het miminumloon, verkorten van de werkweek, enz.) gaat tot dusver niet ten koste van de economie. In 2025 bedroeg de economische groei 2,9%, hoger dan in bijna alle andere Europese landen. Sánchez gaat ook niet mee in de anti-immigratiepolitiek waarop conservatieve regeringen zich laten voorstaan. Er komt dit jaar weer een generaal pardon aan voor 500.000 migranten zonder verblijfsvergunning. 

Ook qua buitenlandse politiek vaart de premier een eigen koers in Europa. Als enige verklaarde hij tijdens de NAVO-top in Den Haag (juni 2025) niet bereid te zijn tot de voorgestelde verhoging tot 3,5% van het NAVO-budget. (De door Trump afgedwongen bijdrage.) Tegen 2035 moet dat percentage door alle bondgenoten zijn bereikt, volgens de NAVO-norm. (Dit is overigens een richtlijn, geen wet.) 

Desalniettemin is Spanje geen afvallige. Het land steunt gezamenlijke wapeninkopen voor Oekraïne en pleit voor het inzetten van Europees budget om de defensie-industrie te versterken. Het land is een van de grootste bijdragers aan het Europees Defensiefonds, dat investeert in onderzoek en ontwikkeling van geavanceerde militaire technologieën. Het fonds heeft tot doel de strategische autonomie, technologische voorsprong en concurrentiekracht van de Europese defensie-industrie te versterken door samenwerking tussen lidstaten en bedrijven te stimuleren. Spanje is ook al decennialang een loyale NAVO-partner (lid sinds 1988) en regionaal coördinator van het Zuid-Europese veiligheidsbeleid. (De Verenigde Staten maken gebruik van twee militaire bases op Spaans grondgebied, te weten Rota en Morón in Cádiz en omgeving Sevilla.)  

Spanje behoorde bij de eerste groep van Europese landen die zich uitsprak voor een onafhankelijke staat Palestina. Ook over Gaza was Sánchez vanaf het begin duidelijker dan menig Europese collega. Als een van de eersten stelde hij voor het Associatieverdrag tussen Israël en de EU op te schorten vanwege de vermeende genocide. 82% van alle Spanjaarden (van uiterst links tot uiterst rechts) steunde dat. Wat eerst geen officieel standpunt was, werd niet veel later een meerderheidsstandpunt binnen de Unie. 

Iets vergelijkbaars zie je ook weer na de aanval op Iran. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken wrong zich in bochten bij het beantwoorden van vragen. Het kabinet ‘had begrip’ voor de aanvallen van Israël en de VS op Iran. De vraag of deze aanvallen in strijd zijn met het internationaal recht, werd ontwijkend beantwoord. Bovendien antwoordde hij dat ‘het internationaal recht niet het enige kader is dat je op deze siutatie kunt leggen’. Huh?! Voor dit soort ingewikkelde internationale kwesties is het internationaal recht juist ontstaan! Tja. 

EU-president von der Leyen deed iets dergelijks door te beweren dat Europa niet langer kan vertrouwen op een regels gebaseerd systeem om de belangen van het continent te beschermen. Ook een wonderlijke uitspraak, wat mij betreft. Iets dat de Spaanse EU-commissaris (en vice-voorzitter) Teresa Ribera direct bekritiseerde. ‘Het is essentieel dat Europa met kracht de waarde van het internationaal recht verdedigt’. Zeker, dit wrede regime van de sjiitische moellahs van Iran moet weg, net als hun onmetelijk grote militaire apparaat. Maar vrijheid en respect voor mensenrechten kunnen niet worden bereikt met bommen. 

Spanje is ook in het geval van Iran overduidelijk: ‘No a la guerra’. Vier eenvoudige woorden maar daar is geen woord Spaans bij (😉). De regering-Sánchez steunt deze oorlog niet. ‘We zullen niet meewerken aan iets dat slecht is voor de wereld en indruist tegen onze waarden en belangen, enkel uit angst voor represailles van wie dan ook [..]’. Problemen los je op met diplomatie, niet met raketten.

De Spaanse premier pleitte dan ook voor respect voor het internationaal recht en het VN-Handvest. Volgens Trump weigerde de Spaanse regering Amerikaanse militaire bases beschikbaar te stellen voor de operatie tegen Iran. Daarop dreigde hij alle handel met Spanje te stoppen. 

Weigeren om bases beschikbaar te stellen, deed de (linkse) regering-Starmer van het Verenigd Koninkrijk eveneens. Daarop werd de premier door Trump uitgemaakt voor ‘geen Winston Churchill’. Dat is het enige wat deze man in dit soort situaties doet: zijn politieke tegenstanders bedreigen en kleineren. Principes heeft Trump niet. Deze gemankeerde vredesduif lijkt alleen maar oorlogen te beginnen en te willen ‘winnen’. Welnu Donald, oorlog kent geen winnaars, alleen maar verliezers! 

Spanje is altijd minder afhankelijk geweest van de Verenigde Staten dan andere Europese landen en dat is een cruciaal verschil. Mijn tweede vaderland heeft een negatieve handelsbalans, er wordt relatief weinig geëxporteerd naar de VS. Daar komt bij dat de relatie tussen Spanje en de VS nooit erg hecht is geweest. Het is hier niet zoals in bijvoorbeeld Letland en Polen, waar ze de VS vooral zien als de Atlantische bondgenoot die hun vrijheid garandeert. 

Wat in deze context niet moet worden vergeten (iets dat de huidige linkse regering ook niet doet) is dat de VS destijds de dictatuur van Franco steunden. Generaal Franco pleegde in 1936 een militaire staatsgreep om de democratisch gekozen Republikeinse (linkse) regering omver te werpen. Daarmee begon de driejarige Burgeroorlog die tot een zeer felle strijd leidde en het land tot op de dag van vandaag verdeelt. In 1939 nam Franco de macht. Dat militaire regime was weliswaar onwettig maar kreeg toch steun onder invloed van een toenemend anti-communisme (Koude Oorlog). Dat resulteerde in 1953 in het Pact van Madrid, waarmee Amerika aan het Spanje van Franco financiële steun en legitimiteit verleende in ruil voor militaire aanwezigheid in het land. 

‘The American Dream’ heeft als zodanig in Spanje nooit een rol van betekenis gespeeld. Spaanse migranten gingen eerder naar Midden- of Zuid-Amerika vanwege hun gedeelde taal en verleden, niet naar de VS. Bovendien voelt de dreiging van Rusland in Spanje verder weg. Hier heerst niet dezelfde nervositeit als bijvoorbeeld in de Baltische staten en Polen. 

Illustratie: Peter Schrank

Een van de conclusies in het eerder genoemde Elcano-rapport van 2026 is dat de invloed van Spanje in Europa in het afgelopen jaar afnam. Dat komt met name doordat de oostflank van het Europese continent dominanter werd vanwege de oorlog in Oekraïne en de verdere dreiging door Poetin. 

Het is echter mogelijk dat de waardering voor Spanje in de EU in de komende tijd toeneemt. Sánchez heeft zich immers niet vergist: de VS betoont zich geen betrouwbare bondgenoot meer van Europa. Door zich hierover uit te spreken, werd hij een referentiepunt in de EU. Ook de rest van Europa zoekt immers naar een manier om zich los te weken van de VS. Het is voor Europa niet verkeerd dat er iemand als Sánchez tegen de heersende consensus ingaat. ‘Het wapent de EU tegen group thinking. Er moet iemand zijn die vragen stelt.’ Aldus Maartje Bakker. 

Spanje wordt in het Elcano-rapport omschreven als een middelgrote macht waarvan de invloed grotendeels afhangt van allianties, met name binnen de Europese Unie, en van haar vermogen om consistent te handelen op het gebied van diplomatie, veiligheid, economie en multilaterale relaties met internationale partners. 

Doe alles om Europa ‘greater’ te maken maar vergeet de eigen waarden niet, dat lijkt 's lands devies. Helemaal mee eens. 

Brief aan Etty

Bijna twee maanden geleden schreef Volkskrant-columniste Gerda Blees over de Nederlands-Joodse schrijfster Etty Hillesum (1914-1943) die door de nazi’s werd vermoord in Auschwitz. Het was de geboortedag van Hillesum en Blees vond dat een goed moment om Hillesums werk af te stoffen. Ze ging zelfs een stap verder: ze riep een schrijfwedstrijd uit ter herinnering en nagedachtenis aan haar. 

Etty Hillesum kent tot op de dag van vandaag een trouwe schare fans. Liefhebbers van haar proza prijzen haar omdat ze -onder andere- prachtig reflecteerde op het kwaad in de mens. In de jaren voor haar dood formuleerde ze in haar dagboeken en brieven haar hoogstpersoonlijke, universeel aansprekende antwoorden op het kwaad. Antwoorden die nu wederom relevant zijn. Blees vond dat Etty Hillesum een naar haar vernoemde prijs verdiende. Ze vroeg zich in haar column af hoe we ons moeten verhouden tot alle rottigheid van vandaag de dag. Zouden Hillesums geschriften daarbij nu een richtsnoer kunnen zijn?

Met de Volkskrant-redactie en mensen van het Etty Hillesum Huis (in Middelburg, de geboorteplaats van de schrijfster) bedacht ze de Etty Hillesum Schrijfwedstrijd. 

Nu moet je weten dat ik voor mijn afstuderen aan de faculteit Algemene Literatuurwetenschap (Vrij Universiteit, Amsterdam) een doctoraalscriptie schreef met als titel ‘Ironie in kampliteratuur. Sauve qui peut..?’. (Sauve qui peut is het best vertaald met ‘redden wat er te redden valt’.) Mijn literaire onderzoek had betrekking op de vraag of er in de bizarre en barre wereld van concentratie- en vernietigingskampen een rol was weggelegd voor stijlfiguur ironie. Zo ja, welke functie vervulde dat dan? Er waren al wetenschappers die ironie hadden onderzocht maar ironie in combinatie met de Holocaust was nog nauwelijks tot geen onderzoeksobject. N.B. Pas later ontstond de voorkeur voor het begrip Holocaust-literatuur.

Zo stapte Etty Hillesum mijn leven binnen. Vandaag, 9 maart, sluit de inzendingstermijn van de schrijfwedstrijd. Dit is de datum waarop Etty Hillesum haar dagboek begon in 1941. Zittend voor het raam van haar kamer aan het Museumplein begon ze aan een indrukwekkend werk dat de tijd ruimschoots zou doorstaan en niets aan relevantie heeft ingeboet.

Ze wordt bekend met haar brieven en dagboeken en wordt de Nederlandse chroniquer van de Holocaust genoemd. Als ze in kamp Westerbork terechtkomt, wordt zij geconfronteerd met de verschrikking van de wekelijkse transporten naar ‘het Oosten’. Op haar laatste briefkaart, die ze uit de trein gooit die haar naar Polen vervoert, schrijft ze: ‘We hebben zingende dit kamp verlaten’.  

Haar ‘Brieven uit Westerbork’ werden in de Tweede Wereldoorlog illegaal gedrukt en verspreid, in oplages van slechts 100 exemplaren. In 1962 werd haar werk opnieuw uitgegeven bij uitgeverij Bert Bakker maar zonder al te veel echo. Pas vanaf de jaren '80 werd haar werk gretig gelezen. 

Het organiserend comité van de Etty Hillesum Schrijfwedstrijd riep lezers op om een literaire brief te schrijven, die: 

• getuigt van persoonlijke reflectie en visie op Hillesums teksten en gedachtegoed;
• een duidelijke verbinding maakt tussen haar tijd en onze tijd;
• een persoonlijke, maar ook universele boodschap uitdraagt;
• stilistisch krachtig en authentiek is.

Op de avond na de oproep in de krant kwam de eerste inzending al binnen, naar verluidt. Dat meldde Blees in haar column van een week later. Op dat moment had ze negen inzendingen ontvangen. 

Vanaf morgen gaat de jury, bestaande uit professionele schrijvers en Etty Hillesum-kenners Judith Koelemeijer (die in 2022 de biografie ‘Het verhaal van haar leven’ publiceerde), Marloes Matthijssen, Sheila Sitalsing en Klaas A.D. Smelik, aan de slag. 

Schoorvoetend begon ik aan mijn brief aan Etty. Schrijven kan ik maar hoe doe je dat ‘stilistisch krachtig’? Naast ironie ken ik andere stijlfiguren als herhaling, anafoor, metafoor, personificatie en tegenstelling. Daar weet ik wel raad mee. Maar wat houdt ‘authentiek’ precies in? In de 18 jaar dat ik blog, meen ik mijn stijl wel te hebben gevonden; die ging bij mij horen. Maar een literaire brief aan visionair Hillesum vraagt om meer en anders (sorry, bloglezers...). Als politiek geïnteresseerde vind ik het niet moeilijk verband te leggen tussen haar tijd en die van nu. Maar om je dan te moeten beperken tot 750 woorden? En nog zo wat bedenkingen. 

Ter opfrissing herlas ik mijn eigen vergeelde scriptie, Hillesums boeken ‘Dat onverwoestbare in mij’ en ‘Het verstoorde leven’, de biografie van Judith Koelemeijer ‘Etty Hillesum. Het verhaal van haar leven’ en delen van het boek ‘Reading Etty Hillesum in Context: Writings, Life, and Influences of a Visionary Author’, onder redactie van Klaas A.D. Smelik.

Klaas Smelik Sr, vader van jurylid Klaas (die directeur is van het Etty Hillesum Huis), was een goede vriend van Etty Hillesum. Hij kreeg haar dagboeken en brieven na de oorlog in bewaring. Haar brieven van augustus 1941 tot september 1942 zijn bewaard gebleven. De dagboeken uit Westerbork die Etty meenam toen ze in september 1943 in de trein naar Auschwitz stapte, gingen in vlammen op.

Het schrijven van mijn brief aan Etty vorderde goed. Het ging over lijden, haar Joodse lotsverbondenheid, de weigering te haten en bitter te zijn. Dat er nu wéér barbaren aan de poort staan, dat onze beschaving wederom onder druk staat. Zij wilde een pleister zijn op vele wonden. En ik? Niet volgzaamheid zijn, je persoonlijk verzetten. Niet zwijgen of wegkijken maar juist blijven zien en voelen. Het kwaad niet ontkennen maar wel hoop blijven koesteren. Het draait om durf en medemenselijkheid, wat mij betreft.

Mijn liefje, kritisch toehoorder, moedigde mij aan door te gaan. Het werd een intensief proces van nadenken, schrijven, bijlezen, veranderen, wegstrepen, toevoegen, overpeinzen, schrappen, teruglezen, schaven en bijschaven. Net als bloggen maar dan serieuzer. De twijfel over wel of niet inzenden hield nog wel even aan. Totdat die verdween en de tekst wegvloog... (niet vanwege luchtigheid).

Op 5 mei worden de winnende brieven (in de categorieën tot 18 jaar en vanaf 18 jaar) gepubliceerd in de Volkskrant. De beide prijzen worden die dag uitgereikt in het Etty Hillesum Huis in Middelburg.

GR92

Wandelroute GR92 werd door de Valenciaanse bergsport federatie officieel uitgeroepen tot het beste wandelpad van de autonome regio. Dat kwam tot stand door een publieksstemming onder 1.000 personen. Deze ‘Sendero del Mediterráneo’, die deels door onze woonplaats voert, is een langeafstandswandelpad dat langs vrijwel de gehele Middellandse Zeekust van Spanje loopt. De gehele route beslaat bijna 50 kilometer aan wandelpaden langs de Costa Blanca. Dankzij de samenwerking tussen gemeenten is deze route  voorzien van goede bewegwijzering. Langs de gehele route kun je een QR-code gebruiken waarmee je extra informatie over de omgeving ontvangt. 

Het volledige pad loopt van de Franse grens tot aan Tarifa, in het uiterste zuidwestpuntje van Spanje. Het onderdeel in de Vega Baja (de zuidelijke punt van de provincie Alicante) is het enige officieel erkende deel van deze route binnen de grenzen van de regio Valencia. Dat maakt deze prijs extra bijzonder.

Het gaat om etappe 22 van de GR92. Dat is het stuk dat onder andere door onze woonplaats loopt en ongeveer 22 kilometer lang is, vandaar de aanduiding. Wij lopen bijna dagelijks wel over (een deel van) dit pad. Over de kleine boulevard van El Mojón, over het vlonderpad langs onze duinrand (Las Higuericas), in de richting van Torre de la Horadada. De bekende 16^de eeuwse toren staat op Punta de la Horadada. Het woord ‘horadada’ verwijst naar kleine grotten die door het water zijn uitgeslepen op de landtong die in de Middellandse Zee uitsteekt. 

Etappe 22 is een langgerekt traject langs de Med, waar je kunt genieten van lokale flora en fauna. (Over die 22km doe je als wandelaar gemiddeld vier uur.) Langs die route ligt een klein beschermd natuurgebied van ruim zes hectare met veel mediterrane planten, bijzondere insecten en vogels. In de richting van Orihuela Costa kom je langs plekken als Cala Mosca, Cabo Roig en Punta de la Glea. Het traject van de 22 loopt door naar Torrevieja en loopt daar langs de haven, de Dique de Levante en natuurgebied Cala Lo Ferris. Onderweg wandel je langs indrukwekkende kliffen, kleine baaien en fraaie kuststroken. In de tegenovergestelde richting, naar Pilar de la Horadada, voert het pad langs oude Romeinse steengroeven en de rivierbedding van de Río Seco. 

Wie dit pad ook zeer waarschijnlijk heeft bewandeld, is Hannibal Barka, zoon uit een aristocratische familie, generaal en opperbevelhebber van Carthago ten tijde van de Tweede Punische Oorlog (218-201 voor onze jaartelling). Dat was een wandelaar van het type XL! 

In het najaar van 218 begon hij aan een van de meest gedurfde ondernemingen van de Klassieke Oudheid. Deze Hannibal besloot de Romeinse heersers te gaan bestrijden. Hij beraamde een verrassingsaanval, niet vanuit het zuiden maar juist vanuit het noorden. Hannibals plan was eenvoudig van opzet maar leek waanzinnig qua uitvoering. Met een zeer groot leger -inclusief oorlogsolifanten- wilde hij de Alpen oversteken en Italië binnenvallen. Zoals gezegd, niet via zee waar de Romeinse vloot de boventoon voerde, maar via bergpassen die zelfs door lokale herders werden gemeden. 

Hannibal vertrok uit het huidige Cartagena in Spanje. De Carthagers stichtten daar een eigen koninkrijk dat ze Carthago Nova noemden, nieuw Carthago. (Oorspronkelijk was dit een Fenicische nederzetting.) Hannibal groeide er op aan het hof. Zijn vader, veldheer en staatsman Hasdrubal, werd in het jaar 221 vermoord door een Keltische slaaf. Zijn zoon Hannibal volgde hem op. Enkele jaren na Hannibals aantreden brak de Tweede Punische Oorlog uit tussen Carthago Nova en het Romeinse Rijk.  

Hannibal vertrok richting Rome met een bont gezelschap: infanteristen, ruiters en olifanten. Zijn leger zou hebben bestaan uit 50.000 à 90.000 strijders. De eerste grote beproeving begon in de Alpen. (Waarom niet in de Pyreneeën? Daarover vond ik niets...)

De Alpen waren destijds bepaald niet goed gedocumenteerd en er is geen archeologisch bewijs voor alles wat hierna komt. Dus voor de details van dit legendarische verhaal doe ik een beroep op mijn fantasie. De 37 olifanten die Hannibals geheime wapen waren, waren waarschijnlijk ook een logistieke nachtmerrie. Ze waren bedoeld om de Romeinse legioenen angst aan te jagen maar in de bergen waren deze dieren kwetsbaar. Smalle paden brokkelden af onder hun gewicht, een misstap kon fataal zijn. Hannibal moest paden verbreden, steunconstructies bouwen en ijs en rotsen splijten. Konden de dieren eigenlijk wel tegen de kou? De Carthagers werden waarschijnlijk ook belaagd door bergstammen die rotsblokken tegen hen gebruikten en hinderlagen aanlegden. Dat de mars door de Alpen kon worden volbracht, was eerder een triomf van wilskracht dan van techniek. Na weken in het hooggebergte bereikte het leger eindelijk Italiaans grondgebied. De prijs die hiervoor werd betaald, was hoog. Veel manschappen stierven door kou en andere ontberingen. 

De Romeinen hadden Hannibal via zee of vanuit Zuid-Italië verwacht, niet komend vanuit het noorden. In de maanden die volgden, versloegen  dappere strijders de Romeinse legers bij Ticino en Trebia en later bij Trasimene. De olifanten moeten een grote rol hebben gespeeld, vooral als psychologisch wapen. Paarden sloegen op hol en soldaten schrokken zich wezenloos. 

Toch bleek het succes tijdelijk. Slechts enkele olifanten -mogelijk zelfs maar één– zouden de eerste winter in Italië hebben overleefd. In de Romeinse overlevering wordt één olifant officieel genoemd: Surus, een dier met een afgebroken slagtand dat in latere bronnen wordt beschreven als de laatste overgebleven oorlogsolifant van Hannibals leger. 

Ondanks alles bleef de Alpenmars het symbool van het genie van deze veldheer. Hij bewees dat de strijd niet altijd wordt gewonnen door het grootste leger maar door de partij die iets doet wat niemand anders kan of durft. De kracht van Hannibal was diens vermogen om van de gebruikelijke tactische kaders af te wijken. Uiteindelijk zou hij Italië jarenlang blijven teisteren zonder Rome ooit in te nemen. Na de verloren Slag bij Zama (in het jaar 202) keerde hij terug naar Carthago. De Romeinen sloten daarna vrede met Carthago Nova, zij het wel onder stricte voorwaarden.

Zo werd zijn tocht over de Alpen ook een mooi verhaal dat twee millennia later nog steeds tot de verbeelding spreekt. De recente vondst van een olifantenbot in de omgeving van de Zuid-Spaanse stad Córdoba (Andalusië) bracht bij velen weer het een en ander in herinnering. Ook bij mij. Daarover las ik een interessant National Geographic-artikel online. 

Er was tot dusver nauwelijks bewijs van de daadwerkelijke aanwezigheid van olifanten tijdens de tocht over de Alpen. Spaanse onderzoekers van de universiteit van Córdoba publiceerden een artikel waarin ze stellen dat ze een klein bot hebben gevonden. Het is ongeveer tien centimeter lang en beschadigd. (Het botje is hiernaast in rood omcirkeld.) 

Het bleek te gaan om het handwortelbeen van de rechtervoorpoot van een olifant. Aan de hand van een techniek van koolstofdatering ontdekte men dat het dier leefde in de late vierde eeuw tot vroege derde eeuw voor onze jaartelling. Sommige deskundigen betwijfelen die exactheid. Volgens hen kun je met deze techniek slechts de waarschijnlijkheid van een datering aantonen. (Andere critici menen dat de datering helemaal niet klopt.)

De onderzoekers vonden ter plekke meer bewijs, zoals keramiek, munten en stenen kogels uit dezelfde periode. Dat zou duiden op een militaire context. Het zou kunnen zijn dat het dier al dood was voordat Hannibal aan zijn tocht begon maar dat achten de Spaanse onderzoekers minder waarschijnlijk. (Over die vermeende onwaarschijnlijkheid las ik verder niets in het artikel...) De onderzoekers zijn er ook niet over uit of het een Aziatische of Afrikaanse olifant was, of het er een van de savanne of van het bos was. Wat mij overduidelijk is, is dat de olifant van dit botje niet over de Alpen trok! Dan wil echter niet zeggen dat het dier geen onderdeel uitmaakte van Hannibals leger. 

Critici, onder wie de Nederlandse historicus en oudheidkenner Jona Lendering, menen dat in het artikel een te snelle conclusie wordt getrokken. De vondst zegt waarschijnlijk meer over de aanwezigheid van olifanten in Carthaags Andalusië dan over de beroemde oversteek van de Alpen. De vondst van het bot op die plek suggereert eerder dat deze olifant in die tijd in Spanje leefde en op de uiterwaarden van de Guadalquivir (rivier) graasde. Maar ja, met die mededeling haal je de publiciteit niet. 

Love Story

Het was mij de week wel: de bordesscene, regeringsverklaring, kamerdebatten over twee dagen verspreid, een dealtje in het geniep over de AOW-leeftijd (bedacht door de gluiperige SGP), een motie van wantrouwen (jaarlijkse traditie van Wilders), het onsmakelijke social media-filmpje over Vijlbrief en Letschert (van het eigen D66-mediateam).

Voor de kersverse premier Jetten was dit zijn vuurdoop. Hij hield zich behoorlijk staande, al zag ik hem in de loop van de dag wel nederiger worden. Heeft de panda nu al kopzorgen? Een politiek commentator meende dat het nieuwe kabinet zich nog onvoldoende realiseert dat het een minderheidsregering is aan hun gedrag af te lezen... Tja.

Onze jeune premier is meer dan de primus inter pares van ministerieel Nederland. Hij is ook gewoon ‘Rob’, voor zijn familie, vrienden en kennissen. En ‘cariño’ voor zijn partner. 

Deze zomer hoopt Jetten te trouwen met zijn Argentijnse geliefde Nicolás. Als lid van de LGBTIQ-gemeenschap vind ik het leuk dat we een premier hebben die van de herenliefde is. Hij is tot over zijn oren verliefd. Die kant -toch werkelijk niet zijn ‘verkeerde kant’?!- mag ook weleens worden belicht (zij het eenmalig). Gisteren las ik dat hij elke week aangifte doet bij de politie van homohaat en bedreiging op sociale media. ¡Una vergüenza! 

Afgelopen woensdag stond onderstaand artikel op de voorpagina van Spaanse krant El País, de krant die dit jaar 50 jaar bestaat. Dat verbaasde mij. Zijn premierschap was voorpaginanieuws in Europa maar is zijn liefdesleven ook materiaal voor het voorblad van een serieuze krant? Dat past meer bij Story of Privé. Meer bij Spanje’s ‘prensa rosa’ (roddelpers): bij ¡Hola!, ‘Semana’ of ‘Diez Minutos’. Miste ik iets? Vandaag maak ik voor één keer een ‘Priveetje’ van mijn blog. De vertaling is van Google en van mij. De tekst is bijna integraal overgenomen. 

♫ Where do I begin? To tell the story of how great a love can be... 

Rob Jetten (Veghel, 38) is de nieuwe sociaal-liberale premier van Nederland en de eerste openlijk homoseksuele premier van het land. Hij is vanaf het begin van zijn carrière open geweest over zijn seksuele geaardheid. Sinds 2024 is hij verloofd met Nicolás Keenan (Buenos Aires, 28), een Argentijnse hockeyspeler die hij vier jaar geleden in een supermarkt in Den Haag ontmoette. Het was een toevallige ontmoeting maar Jetten legde uit dat “er oogcontact was”.

♫ With his first “Hello” he gave new meaning to this empty world of mine…

Kort daarna nam Keenan contact met hem op via Instagram en zo ontstond er een relatie. De jongeman speelt sinds 2017 voor hockeyclub Klein Zwitserland in dezelfde stad en wist wie de politicus was die in zijn buurt boodschappen deed. Hij had hem gezien in een aantal humoristische video's op TikTok, waarin Jetten werd gepresenteerd als de ideale partner voor Jesse Klaver, de leider van de Nederlandse Sociaal-Democratische Partij GL-PvdA. (Klaver is getrouwd en heeft kinderen.) 

Jetten, die zich sinds 2008 aan de politiek wijdt, trad in 2017 toe tot het Nederlandse parlement als afgevaardigde voor zijn partij D66. Drie jaar later beroerde hij het geweten met video's waarin hij de homofobe opmerkingen voorlas die hij op sociale media ontving –tegenwoordig heeft hij bijna 380.000 volgers op Instagram. Zijn relatie met Keenan begon later, maar zijn bezorgdheid over dit soort aanvallen lag ten grondslag aan de aanvankelijke terughoudendheid van de voormalig atleet om hun romantische relatie publiekelijk te bevestigen. 

Keenan speelt al hockey sinds zijn kindertijd, een sport die zijn hele familie verbindt. Zijn vader, Patricio, was coach van de Egara-club in Terrassa (Barcelona), waar zijn zoon als jongetje naartoe verhuisde. Aan moederskant, wier achternaam Capurro is, nam zijn oom Santiago deel aan de Olympische Spelen van 1996 en 2000. Hij was coach van het Argentijnse nationale vrouwenteam, Las Leonas. Hij speelde tot zijn achttiende voor Egara en kwam vervolgens in 2016 uit voor het Argentijnse jeugdteam op het wereldkampioenschap voor die leeftijdsgroep. Op 22-jarige leeftijd debuteerde hij in het seniorenteam en nam hij deel aan de Olympische Spelen van 2021 in Tokio en 2024 in Parijs.

De speler is de eerste in de Nederlandse Eredivisie die openlijk voor zijn seksuele geaardheid uitkomt maar aan het begin van zijn relatie met Jetten vermeed hij deze openbaar te maken. Hij was er niet zeker van of hij wel zou worden geaccepteerd in een topsportomgeving, waar discipline en zelfvertrouwen van het grootste belang zijn. 

In een interview met de Nederlandse krant Trouw (april 2024) gaf hij toe dat hij “al lange tijd worstelde” en dat hockey zijn “uitlaat” was. Hij ging van het verbergen van zijn seksualiteit naar er trots op zijn, en in hetzelfde interview merkte hij op: “Ik wil niet sentimenteel klinken, maar ik had nog nooit zo'n connectie gevoeld als met Rob. Dat gaf me het vertrouwen dat dit de juiste weg is; dat ik niet langer hoef te verbergen wie ik ben.” 

Velen hebben zijn verhaal vergeleken met de plot van ‘More Than Rivals’, de populaire serie waarin twee ijshockeyers hun relatie geheimhouden omdat ze denken dat ze niet zullen worden geaccepteerd, dat ze terechtkomen in een omgeving waarin ze worden afgewezen. Of neem bijvoorbeeld de romance in de serie ‘Red, White and Blue Blood’ (2023), waarin de zoon van een Amerikaanse president verliefd wordt op een Britse prins. 

♫ He fills my heart with very special things, with angels' songs, with wild imaginings… 

Voor de nieuwe premier is zijn relatie ook een reis van zelfontdekking geweest. “Ik wist niet eens dat het mogelijk was om zo verliefd te zijn”, gaf hij toe aan het mode- en celebritymagazine Beau Monde. “We houden elkaar goed in de gaten en hij helpt me dingen in perspectief te plaatsen”, zei hij over hun relatie. Hij onthulde ook enkele details over het aanzoek. Toen ze hun verloving op Instagram aankondigden, schreven ze bij drie foto's van zichzelf dat ze binnenkort “meneer en mevrouw” zouden zijn. Een beetje zelfspot doet altijd goed. 

Volgens Jetten had hij altijd gezegd dat hij niet zou trouwen. “Iedereen die ik kende was verrast dat ik degene was die Nicolás ten huwelijk vroeg”. In een televisieprogramma gaf hij meer details over hun trouwplannen. Hij zei dat het “ergens in Spanje” zal zijn en grapte vervolgens over de verschillende culturele tradities: “Ik vroeg een Argentijn ten huwelijk, en dan bel je je schoonmoeder om haar het nieuws te vertellen. Vanaf dat moment heb je geen controle meer over je eigen bruiloft.” 

Voordat hun relatie openbaar werd, merkten Keenans huisgenoten dat hij steeds vaker 's avonds uitging. Hij kwam erg laat thuis en gaf geen uitleg, alleen maar ontwijkende antwoorden. Toen, een jaar na zijn eerste ontmoeting met Jetten, stelde hij hem voor aan zijn vrienden. Nadat ze hun stilte hadden verbroken, verschijnt het stel vaak gelukkig en zelfverzekerd op Instagram en andere sociale media. En elk weekend –tenminste, tot nu toe– als zijn partner voor Klein Zwitserland speelt, is hij erbij om Nicolás vanaf de tribune aan te moedigen. Weer of geen weer. 

“We staan ​​allebei onder aanzienlijke druk en we helpen en motiveren elkaar”, erkende Keenan, die belangrijk advies kreeg van Koningin Máxima van Nederland. De vrouw van koning Willem-Alexander, die ook in Argentinië is geboren, vertelde hem: “Je moet goed Nederlands spreken, want zodra ze zien dat je een buitenlander bent, schakelen Nederlanders over op Engels.” Jetten kreeg dezelfde opdracht voor Spaans. “Nicolás corrigeert me altijd als ik het spreek”, gaf hij maandag toe tijdens de receptie. Na zijn inauguratie als premier. 

♫ How long does it last?
Can love be measured by the hours in a day?
I have no answers now, but this much I can say
I know I'll need him 'til the stars all burn away
And he'll be there…

De melodieuze intermezzo’s waren mijn eigen idee. Die teksten zijn van de song ‘Love Story’ (1970) uit de gelijknamige film. De Amerikaanse zanger -zeg maar gerust: crooner- Andy Williams maakte het beroemd.

Doorzetten is ook een vorm van liefde

Vandaag sta ik stil bij het feit dat mijn liefje en ik 37 jaar samen zijn. Zij kent mij haar halve leven... Dat bedenk je niet als je eraan begint. 

Door dik en dun, door weer en wind. Met vallen en opstaan. In goede en slechte tijden, met pieken en dalen. De lusten en de lasten. Doorzetters! Want ja, achter de wolken schijnt de zon áltijd. 

When dark clouds gather

When dark clouds gather, thick and slow,
And winds of doubt begin to blow,
I will not turn or run away,
But choose to love you, day by day. 

Though hands may tremble, hearts may ache,
And even breath feels hard to take,
I’ll hold you close, the storm we’ll weather,
We’ll keep our spirits bound together.  

For life is not a cloudless sky,
So trust it, let the tempest fly,
And in the quiet after rain,
We build up tenderly again. 

No matter distance, time, or pain,
My love for you will still remain  
A burning flame, a sincere vow,
I’ve loved you then, as I do now. 

 

Van: Mary Saint-Cloud (1989)

 

Op het bordes

Wat voor weer is het nu in Den Haag?*

Zijn de bomen nog kaal op het Voorhout

Wat voor weer is het daar nou vandaag

Is het miezerig, mistig en koud?

Zijn de wolken weer laag

Valt de regen gestaag

Is lijn negen er nog zo benauwd

Het is een vrij overbodige vraag

Wat voor weer is het nu in Den Haag?

Vandaag gaan de bewindslieden van kabinet-Jetten I op de foto. Met elkaar vormen ze de nieuwe regering van Nederland (D66, VVD en CDA) voor de komende vier jaar. Op het bordes van Paleis Huis ten Bosch is de stemming wisselvallig, net als het weer. 

De eerste rel ontstond reeds. Vorige week trok de beoogd D66-staatssecretaris van Financiën zich terug: ze sjoemelde met haar cv. Jokken is een zonde in politiek Den Haag. Dat schaadt het vertrouwen in de mens en het systeem. Van Berkel zag vervolgens ook af van haar kamerlidmaatschap. 

Rob Jetten, de jongste premier van Nederland ooit, heeft als progressieve democraat een ambitieuze droom: bouwen aan een beter (eerlijker) Nederland. Het coalitieakkoord kreeg de titel ‘Aan de slag’. Veel Nederlanders zijn blij dat er eindelijk iets lijkt te gaan gebeuren, dat er actie wordt ondernomen om de vele crises in het land te beteugelen. Na het desastreus verlopen kabinet-Schoof snakt het land naar constructieve politiek. Het oplossen van de woningnood is broodnodig, de energietransitie opstoten in de vaart der volkeren, is een goede zaak. En iedereen is gebaat bij een streng maar rechtvaardig asielbeleid. 

Dit akkoord is er een van moeilijke keuzes; niet allemaal even nobel, wat mij betreft. Kiezen is ook altijd verliezen. Veel burgers begrijpen dat huidige systemen niet houdbaar zijn en dat we dus (enig) verlies moeten nemen. De meeste mensen zijn daartoe bereid, mit die verliezen eerlijk worden verdeeld. Toon hen dat niet alles op de schop hoeft en dat de toekomst ook nog mooi kan zijn. Een beetje minder hoeft niet veel slechter te zijn... 

Het kabinet van sociale rechtvaardigheid (een ‘voormalige’ vrijzinnig-democratische droom) lijkt Jetten I echter niet te worden, op basis van dit akkoord. Men wil het eigen risico in de zorg verhogen, net als de AOW-leeftijd. Men gaat €19 miljard extra investeren -bovenop de standaard €26 miljard- voor ’s lands defensie maar ten koste van wat? De voorgenomen vrijheidsbijdrage (ideetje van CDA) wordt door insiders een ‘niet transparante truc’ genoemd. Die lastenverzwaring is onevenwichtig verdeeld. De rekening voor de extra weerbaarheid tegen de Russische agressor ligt bij de minst weerbaren. Die bijdrage valt hoger uit voor de vuilnisman dan voor de bankier, tweemaal zo hoog voor burgers dan voor het bedrijfsleven. De hoogste inkomens en vermogende Nederlanders blijven in dit akkoord sowieso buiten schot. Jetten verdedigde ooit de miljonairsbelasting maar die komt er niet. D66 won de verkiezingscampagne met de positieve boodschap 'Het kan wél' maar mijn liefje en ik zijn van mening dat dit beleid juist niet kan. 

Het accent in dit coalitieakkoord ligt op de individuele zelfredzaamheid van de burger en het aanjagen van de economie. Typisch liberale (VVD) principes. Jetten  en ook Bontenbal zetten sterk in op gemeenschapszin als voorwaarde voor een gezonde democratie. Maar die geest ademt dit akkoord zeker niet. Wij zijn zeer teleurgesteld. 

Er is één aspect dat evenmin over het hoofd mag worden gezien: dit kabinet heeft geen meerderheid; niet in de Eerste, noch in de Tweede Kamer. Samen heeft de coalitie slechts 66 zetels (van de 150). Voor elk plan of voorstel moeten ze met de pet rond. Voor het eerst in de politieke geschiedenis. Er traden eerder minderheidskabinetten aan maar die hadden bijna altijd vooraf toegezegde of zelfs vastgelegde gedoogsteun. 

Iedereen realiseert zich inmiddels dat je, zodra je zo’n minderheidskabinet vertegenwoordigt, over veel overtuigingskracht en wendbaarheid maar weinig ego moet beschikken. Jetten zelf heeft geen ego dat hem in de weg zal zitten maar desondanks worden er in de komende tijd heel veel kopjes koffie gedronken! Deze Nederlandse traditie wordt in de komende regeringsperiode tot officiële staatsaangelegenheid verheven. Met genoeg koffie is alles mogelijk, ofwel de boon of de politieke dood!  

Naar wat voor suite gaan we de komende tijd luisteren op het Binnenhof? Zal Jetten zich ontwikkelen tot kundig dirigent? Zijn bewindslieden zullen unisono moeten klinken en de kunst van eenstemmigheid (compromis) snel in de vingers moeten krijgen, wil het geen kakafonie van valse noten worden. Wie is de leeuw, wie de merel en wie de schildpad? 

Jetten, minister-president en minister van Algemene Zaken (D66, 38 jaar). De panda, vanwege de donkere kringen die om zijn ogen verschijnen als de werkdruk toeneemt (volgens de man zelf). Als klimaatminister (2020-2022) kreeg hij de bijnaam ‘klimaatdrammer’. Ik vond dat een geuzennaam, hij ook. Van dat drammerige lijkt weinig over. D66 kreeg de premierspost maar de VVD slaat de trom qua beleid. 

Een van Jettens grootste uitdagingen? Dilan Yeşilgöz in toom houden. Ik hoorde een politiek commentator zeggen dat zij op het ministerie van Defensie ‘niet veel kwaad kan’. We gaan het zien. 

Dilan Yeşilgöz, vice-premier en minister van Defensie (VVD, 48 jaar). De leeuw (die brult en scherpe klauwen heeft). Yeşilgöz betoonde zich tijdens de coalitie-onderhandelingen een gewiekste onderhandelaar. De vriendelijk uitgestoken hand van Jetten werd tot bloedens toe geschud. Ze verklaarde zichzelf kampioen van ‘de handwerkende Nederlander’ maar de voorgestelde lastenverzwaring komt vooral bij de middeninkomens terecht. Landsbelang of Dilansbelang? De 200 billboards die haar partij direct na het akkoord langs de snelwegen liet plaatsen, geven het antwoord. De Britse premier Starmer noemde ‘the collapse of ecosystems’ recent een ernstige bedreiging voor de nationale veiligheid maar die mening zal Yeşilgöz niet delen. Haar grootste uitdaging: hoe houdt zij ‘de mensen thuis’ veilig terwijl haar collega’s sloten koffie drinken? 

Eelco Heinen, minister van Financiën (VVD, 44 jaar). De havik, vanwege zijn stricte financiële discipline. Heinen is de man die de Nederlandse schatkist moet bewaken. Hij is groot voorstander van zuinig uitgavebeleid van de overheid, van snijden in overheidsuitgaven en in het ambtenarenapaparaat. Tijdens de coalitieonderhandelingen was hij er volledig van overtuigd dat kabinet-Jetten één groot risico met zich meedraagt: (te)veel geld uitgeven nog voordat de oppositie een ‘graai in de portemonnee’ doet (uitspraak van Rutte uit 2021). Blijft de hypotheekrenteaftrek overeind? Het stemde de VDD en menig kiezer vrolijk maar het plan doet economen fronsen. 

Hans Vijlbrief, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66, 62 jaar). De bever, de betrouwbare bouwer (en hersteller) van burchten. Deze gemoedelijke rot-in-het-vak werd als voormalig staatssecretaris van Mijnbouw (in Rutte IV) de grote hersteller van Gronings vertrouwen in de Nederlandse overheid. Zijn nieuwe missie is wellicht nóg zwaarder. Hij moet ervoor zorgen dat iedereen (!) hardwerkende Nederlander wordt. Daarom wordt ook de WW-duur korter en de WIA-uitkering soberder. Hij moet verdedigen dat de AOW-leeftijd stijgt om ’s lands welvaart op peil te houden. Die voornemens staan in het coalitie-akkoord maar kan hij ze door de Kamers loodsen? De tegenwind zal terecht stevig zijn. 

Rianne Letschert, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (D66, 49 jaar). De dolfijn, iedereen houdt van haar en ze bezit sterke communicatieve vaardigheden. Letschert was de jongste vrouw ooit die rector magnificus werd van een Nederlandse universiteit. Ze wordt door vriend en vijand geprezen om haar warme stijl van besturen. Er komt weer geld bij op Onderwijs. Ze belooft wetenschappelijk onderzoek terug in de schijnwerpers te plaatsen en de NPO van een 50 miljoen euro bezuiniging te ontlasten. Ik heb vertrouwen in haar. 

Jaimi van Essen, minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (D66, 34 jaar). De otter, vanwege zijn waterafstotende vacht. Hij is de jongste bewindspersoon van dit kabinet. Aan hem de schone (ha-ha) taak om Nederland van het vervuilende en schadelijke stikstofslot te halen. Deze capabele jongeman draagt al een bijnaam met zich mee, ruim vóór de bordesscene: ‘het teflonmannetje’. Van Essen is afkomstig uit de gemeentelijke politiek. Daar leerde hij het klappen van de zweep (de veeprikker) kennen op het boerenerf. Gaat hem dat helpen?

Tom Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken (CDA, 42 jaar). De nachtegaal, bekend om zijn krachtige, complexe en melodieuze zang. Deze vogels gebruiken  hun vocaal aanpassingsvermogen ook om rivalen duidelijk te maken: wat jij ook zingt, ik kan het beter! Deze man gaat ervoor zorgen dat de rest van de wereld weet dat Nederland internationaal weer een deun gaat meefluiten. Volwaardig. Niet om kortingen te bedingen, met de vuist op tafel te slaan of opt outs te eisen. Berendsen is misschien wel de opmerkelijkste keuze in dit kabinet. Hij is een nieuweling in de Haagse politiek. In Brussel leerde hij hoe je buitenlandse missies leidt met een goed verhaal en stroopwafels, ons beste exportproduct ter wereld. 

Berendsen gaat samenwerken met zijn nieuwe collega, minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking Sjoerd Sjoerdsma (D66, 44 jaar). Sjoerdsma staat op een sanctielijst van de Chinezen dus ik weet niet hoe effectief en verstandig deze benoeming is... Samen hebben ze de taak om Nederland weer op het wereldtoneel te positioneren als  capabele verdediger van internationaal recht en gerechtigheid. 

Sophie Hermans, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VVD, 44 jaar). De werkbij, een harde werker, loyaal aan de partijlijn. En ze steekt niet. Wat zal ik verder over haar zeggen? Ik was geen fan toen ze minister van Klimaat en Groene Groei was en dat zal ik ook nu niet worden, vrees ik. Haar nieuwe taak lijkt nóg ingewikkelder. Hoe houdt zij iedereen in het land gezond en de zorgkosten beheersbaar? Dat het eigen risico volgens het coalitieakkoord omhooggaat, zal op stevige weerstand stuiten. 

Dit zijn zeker niet alle ministers (er zijn er 18) maar mijn diervergelijkingen waren op! 

De grootste hete aardappel voor dit kabinet is dat er voor elk voorstel of plan steun moet worden gevraagd aan oppositie en sociale partners. Keer op keer, telkens weer. Een oppositie (op links of rechts) die erop is gebrand ook de eigen achterban tevreden te stellen. Ja, het land moet vooruit. Ja, we moeten weer flink aan de slag. (Liefst iedere Nederlander.) De grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, stak de hand aanvankelijk uit, het wil constructieve oppositie voeren. Maar ze weten inmiddels hoe werd omgegaan met de uitgestoken hand van Jetten... De kamerleden van deze fractie willen wel een handje meehelpen, maar alleen als het kabinet echt luistert. JA21 en andere rechtse fracties willen ook wel steun verlenen, in ruil voor een koekje bij de koffie.

De grote vraag is: blijft dit kabinet overeind tot het einde van de voorgenomen vier jaar? Mijn liefje en ik geven Jettens team het voordeel van de twijfel. Is kabinet-Jetten, met zijn mix van idealen, ambities, pragmatiek en dosis humor, wat Nederland nu nodig heeft? Een kabinet dat de komende politieke stormen doorstaat en werkelijk rechtvaardig aan de slag gaat, klinkt mij als muziek in de oren.

* Vrij naar Annie M.G. Schmidt

Agnes

De telefoon van mijn liefje rinkelde afgelopen week op een ochtend ongewoon vroeg. Dat maakt altijd indruk. De meeste mensen weten dat ‘we don’t do mornings’ dus voor tien uur moet je niet met ons in contact willen treden. Tenzij het niet anders kan.

Dit was zo’n telefoontje, een die ons lang zal heugen. Het was Karen, dochter van onze vrienden Piet & Agnes. De eerste gedachte was ‘foute boel’. De eerste uitgesproken zin van dat gesprek hoorde alleen mijn liefje. Ja, het wás helemaal fout: Agnes was overleden. Daarna riep ze mij naast zich en zette ze de speaker aan. Zo hoorde ook ik het treurige relaas van Agnes. Ze zakte ineen en stond niet meer op. Ze werd nog gereanimeerd maar dat mocht niet baten.

Groot was het ongeloof, mijn oren tuitten van het bericht. Agnes? Dood? 

Dat ongeloof is er, dagen later, nog steeds. Onze leuke, vrolijke, empathische en sociale vriendin is niet meer. We rouwen om haar heengaan, ieder op eigen wijze. Een betere partner, moeder, oma, zus, vriendin of buurvrouw kon je je niet wensen. Agnes stond altijd klaar voor de ander, bood een luisterend oor aan ieders verhalen en ervaringen. Ze had een aanstekelijke lach, waarbij haar stem dan even oversloeg. En ze had een duidelijke mening, die ze doorgaans met verve te berde bracht. Dan kleurden haar konen rood. Ze kon zich echt opwinden over zaken.

Ik herinner mij de vele koffiesessies met haar en Piet. Die liepen altijd uit in gezamenlijke lunches. We kwamen rond half 11 samen, er kwam een taartje op tafel, en uren uur later keken we op om te constateren dat de tijd -zoals altijd- was gevlogen. Als we elkaar een tijdje niet zagen, pakten we daarna de draad weer probleemloos op. Volgende maand zouden ze weer naar hun appartement aan de Costa Blanca afreizen. We keken naar hun komst uit. 

We praatten over de ervaringen met hun drie kleindochters die werden geadoreerd en door oma en opa kundig mee werden opgevoed. De kilometers die Agnes met het trio of slechts met eentje (een voorrecht) door haar geliefde stad Rotterdam liep, zijn ontelbaar. Van museum naar museum, van bieb naar boekhandel, af en toe een ijsje etend. De vele logeerpartijen met de kleinkinderen in Dwingeloo, een huisje midden in het bos. De verre reis die Agnes vorig jaar maakte met haar oudste kleindochter, net voordat die naar de middelbare school ging. Nummer twee meldde alvast wat haar favoriete bestemming zou zijn met ‘Superoma’. 

Agnes was de beste als het ging om down-to-earth adviezen over opvoeden. Als mijn liefje en ik weleens zaten te tobben over onze mannetjes in Bali (onze familie met opgroeiende pubers ver weg) was zij het die ons weer op het juiste spoor zette en geruststelde. Agnes toonde ALTIJD belangstelling voor hoe het die kereltjes verging. Wij gaan dat missen. 

Geen onderwerp bleef onbesproken tijdens ons samenzijn: politiek, boeken (Agnes was een boekenwurm en dat is niet vreemd: een groot deel van haar werkzame leven was ze bibliothecaresse aan de Erasmus Universiteit), de wereld van nu, reizen, familiegeschiedenissen (die van hen zijn rijk), gezondheid en zoveel meer. Dat gaan we erg missen. 

Agnes en mijn liefje zijn leeftijdgenoten. Agnes snoefde weleens (grapsgewijs) dat zij eerder die memorabele leeftijd van 75 jaar zou bereiken. De diamanten verjaardag, symbool van veerkracht en wijsheid. Die leeftijd zou ze volgende maand gaan aantikken maar het lot besliste anders. 

In mei van dit jaar zouden Piet en zij 50 jaar zijn gehuwd (ze kenden elkaar 55 jaar). De gouden bruiloft, bewijs van toewijding en diepe liefde. Die mijlpaal zouden ze met de kinderen en kleinkinderen gaan vieren op een cruiseschip. De reis was al geboekt. Ze keek ernaar uit. 

Nooit meer gezamenlijke uitjes (Sierra de Cazorla stond met stip op 1), nooit meer boerenkaas met stalgeur van ome Sjaak uit de Markthal, nooit meer haar gevulde eitjes, nooit meer een gigafotostroom als Agnes ergens enthousiast over was en dat met ons wilde delen. Vorig weekend ontvingen we nog zo’n fotoserie van hun bezoek aan het gloednieuwe Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Ze meldde dat ze zeker teruggingen voor een tweede bezoek. Ze stuurde nog een foto van een fotografische bloemenwand mee, speciaal voor mij. (Agnes was een goede en enthousiaste fotografe.) Wát gaan we dit mooie mens missen! 

De electronische rouwkaart hebben we inmiddels ontvangen. Met een lieve foto van haar op de voorzijde, inclusief eigenwijze losse haarlok. Dit is Agnes ten voeten uit. Maandag is de afscheidsdienst en haar begrafenis. Haar laatste rustplaats in Crooswijk kocht ze recent aan en reserveerde ze. Maar toch niet om daar zo snel terecht te komen?! Karen meldde ons dat Agnes er vredig uitziet in haar eeuwige slaap. Er is geen leed te ontwaren op haar gelaat. De dood moet pijnloos zijn geweest voor haar. Dat biedt troost maar die voelt erg schraal... 

Nu wacht ze in de kou op haar uitvaart, in de door haar verkozen kleding. In ieder geval met warme sokken en zachte pantoffels aan. Die kledingkeuze hadden moeder en dochter onlangs nog in detail besproken. Tja. 

Agnes werd weggerukt uit ons midden maar niet uit ons hart. We zullen haar niet vergeten. Rust zacht, lieve vriendin. 

Al twaalf jaar onvindbaar

Volgende maand is het twaalf jaar geleden dat Malaysia Airlines-vlucht MH370 van de radar verdween (2014). Het vermiste vliegtuig steeg op van hoofdstad Kuala Lumpur en ging op weg naar Beijing (China). Daar kwam het nooit aan. 

Mijn liefje en ik reisden destijds drie maanden door West-Australië in een kampeerwagen. Als we iets later een campervan zouden hebben willen huren, was dat lastig geworden. Elke zichzelf respecterende nieuwszender stuurde een team er op uit om ter plaatse verslag te doen. Iedereen reed daar rond in een camper. Wekenlang begon de ochtend Down Under met dit nieuwsitem. Die betrokkenheid en fascinatie onder Australiërs bestaat tot op de dag van vandaag. 

Ook ik herinner mij het bericht over deze mysterieuze verdwijning als de dag van gisteren. Wij vlogen een aantal keren met de Maleisische luchtvaartmaatschappij en dat was altijd een prettige ervaring; qua vliegen en service aan boord. Ik bedacht mij dat er misschien wel personeelsleden van toen aan boord van dit gedoemde vliegtuig werkten... 

Gedurende onze rondreis keek ik bijna elke dag uit over de zuidelijke Indische Oceaan en vroeg mij dan af wat er in hemelsnaam was gebeurd in de cockpit. Het liet mij niet los. In de jaren daarna blogde ik er regelmatig over, het zijn er minstens tien. Ik las boeken over het mysterie, keek met regelmaat naar nieuwsprogramma’s en documentaires (vaak van Australische origine) over dit grootste raadsel in de moderne luchtvaartgeschiedenis. 

Meermalen ging men in de oceaan op zoek naar het vliegtuig. Grote delen van het zeebed (in de immense oceaan) werden afgezocht. Tevergeefs. Dat moet altijd gebeuren in de zomerperiode van het Zuidelijke Halfrond. Na die periode wordt het weer te onvoorspelbaar en de golven te hoog om door te gaan. Een aantal jaren werd er helemaal niet gezocht, tot groot verdriet van de vele nabestaanden.

In december 2025 meldde de Maleisische regering dat er een derde zoektocht werd gestart aan het begin van dit nieuwe jaar. Ik veerde op toen ik dat las. Ging het dan eindelijk lukken? Inmiddels leek men tot de conclusie gekomen dat het zoekgebied tot behapbare proporties kon worden teruggebracht. Het Amerikaanse bedrijf ‘Ocean Infinity’ zou het werk weer gaan uitvoeren op basis van ‘no-find, no-fee’. Deze organisatie bouwt een vloot op die men ‘Armada’ doopte. Een schip hiervan, de Armada 8605, zou de zoekopdracht naar MH370 deze keer gaan uitvoeren. 

De onderwaterrobots die het daadwerkelijke zoekwerk uitvoeren, USD$ 8 miljoen per stuk, zijn Hugin AUV-systemen (Autonomous Underwater Vehicles, AUVs). Geavanceerde multifunctionele voertuigen die in staat zijn om data met hoge resolutie te verzamelen. Dat doen ze voor commerciële, wetenschappelijke en defensiedoeleinden. Het is de meest flexibele AUV die op de markt verkrijgbaar is en kan een breed scala aan sensoren meevoeren, waaronder synthetische apertuur sonars (SAS); akoestische beeldvormingssystemen die geluidsgolven gebruiken om extreem gedetailleerde, hogeresolutiekaarten en -beelden van de zeebodem te maken. Deze robots kunnen gedetailleerde voorwaartse èn zijwaartse opnamen maken. Ze kunnen vliegtuigmotoren ontdekken maar ook een koffiekopje ‘zien’. Zo wordt dus een zeer gedetailleerde 3D map van het zeebed gemaakt. 

Je moet beseffen dat de bodem van de Indische Oceaan niet vlak is. Er bevinden zich daar canyons van meer dan 300 meter diep, kliffen die plotseling duizenden meters boven de zeebodem uitrijzen en actieve vulkanen waar je voor moet oppassen. Bovendien is het zeer onherbergzaam water, de zee is er ruw. 

Je kunt de beste technologie ter wereld aan boord hebben, maar als je op de verkeerde plek zoekt, heb je er niets aan. De lastigste beslissing is dan ook kiezen waar je gaat zoeken. Een van de grootste uitdagingen voor Ocean Infinity is het risico om heel dicht bij het vliegtuigwrak te komen en het toch te missen vanwege moeilijk begaanbaar terrein of hiaten in de onderzoeksgegevens. 

Armada 8605 kwam begin januari 2026 aan in Fremantle voor de laatste technische revisie en voor brandstof. Daarna voer het uit. Er zou tenminste 55 dagen worden gezocht. Het schip voer op al op 8 februari de haven van Fremantle (West-Australië) weer binnen, tot ieders verbazing. Wat was hier aan de hand? 

Er werd gemeld dat de zoekactiviteiten op circa 4km diepte waren uitgevoerd (een Hugin kan tot 6km diepte gaan) in het zuidelijke deel van de Indische Oceaan, ten westen van Australië; ten zuidoosten van de 7de boog. Dat was in 2014 de laatste plek waar nog contact bestond tussen het vliegtuig en Inmarsat (international maritime satellite). Dat viel daar weg en men neemt aan dat het toestel daarna door brandstofuitputting in zee stortte. Op de kaart van Ocean Infinity werd het zoekgebied aangeduid als ‘IG Hotspot’, een locatie met hoge prioriteit die werd aangeduid door de Independent Group (IG). Die plek had men in 2025 met andere robots, de zogenaamde ROVs (‘Remotely Operated Vehicles’), niet goed genoeg in kaart kunnen brengen.  

Er werd deze keer gebruik gemaakt van drie geavanceerdere, autonome onderwaterrobots. De activiteiten verliepen grotendeels ononderbroken tussen 6 en 15 januari. De weersomstandigheden waren gunstig voor de onderzoekswerkzaamheden, waarna het werk op 15 januari plotseling werden gestaakt. Alledrie AUV's werden veilig aan boord van de Armada 8605 geborgen. 

Het Amerikaanse zoekbedrijf, de Maleisische overheid en andere betrokkenen bleven daarna muisstil. Iets later werd bevestigd dat er in die korte tijd een gebied van ongeveer 7.236km² werd afgezocht, volgens het voortgangsrapport van 6-15 januari 2026 dat werd gepubliceerd op de Facebookpagina van de ‘Association for Families of the Passengers and Crew on board MH370’. Verder niets... 

Als je iets niet moet doen, dan is het zwijgen over een situatie waarbij zovelen meekijken. Als er stilte heerst, beginnen complottheoristen -die in dit verhaal al zo vaak de kop opstaken- direct van alles en nog wat te beweren en rond te strooien. De eerste ongegronde uitspraak na de stop was dat men de zoektocht had afgebroken omdat het vliegtuigwrak was gevonden. Deskundigen betwijfelen dat (maar zijn niet 100% zeker). 

Er is een Amerikaan die ik met enige regelmaat online volg over dit onderwerp: onderzoeksjournalist Jeff Wise. Hij onderhoudt al jarenlang een blog (deepdivemh370.com), een podcast en een videoserie ‘Finding MH370’ over het lot van dit spooktoestel. Een man die nepnieuws vakkundig ontmantelt en zich bij voorkeur tot de feiten beperkt. Ik luisterde naar zijn laatste praatje op YouTube waarin hij wederom een lans brak voor het verstrekken van nieuws dat waar is. Het weer op zee verslechterde vroeger dan gedacht en Ocean Infinity moest de onderzeerobots uit het water halen. Dat was de ware reden voor terugkeer. Daarbij haalde Wise een uitspraak aan van de CEO van MIT AI die zei: ‘When no ideas seem right, the right one must be wrong.’

Wise stelt dat mensen die niet kunnen omgaan met de onzekerheid in deze kwestie, terugvallen op ongegronde uitspraken. Onder andere dat piloot Zaharie Ahmad Shah een gevaarlijke gek was die massamoord pleegde met voorbedachte rade. Hij had tijdig door zijn werkgever moeten worden ontmanteld. De journalist meent dat er niets is dat die uitspraak rechtvaardigt. Geen verklaring van betrokkenen, van artsen, in gevonden documenten of politie-onderzoek. 

Dat neemt niet weg dat het hartverscheurend is voor nabestaanden om nog steeds niet te weten wat er met de 12-koppige crew en de 227 passagiers aan boord van vlucht MH370 is gebeurd. Dat vind ik als geïnteresseerde buitenstaander ook onverteerbaar. Ik vind het ook vreemd dat er door de verantwoordelijke autoriteiten verder niets wordt gecommuniceerd over het hoe en waarom van de vroege stop en van de bevindingen. 

De grote vraag is of de zoektocht binnenkort zal worden hervat. Die hoop is nog niet opgegeven al vaart Armada 8605 sinds 23 januari in heel andere wateren. Volgende week maandag (23 februari) wordt het schip in Pago Pago verwacht, Amerikaans Samoa. Ocean Infinity besloot vorig jaar in april het zoeken te staken vanwege de naderende winter. We hebben deze keer dus nog even tijd, maar niet al te lang... Wordt zeker vervolgd.