Een levenslange liefde

In mijn woonplaats wordt vandaag ‘El Día Internacional del Libro’ gevierd, de internationale ‘Dag van het Boek’. Anders gezegd: Wereldboekendag. Gezien mijn status van boekenwurm mag een blog over de betekenis van deze dag en het belang van boeken niet ontbreken. De festiviteiten vinden plaats op het kerkplein in het centrum. Er zijn onder andere boekenstalletjes en schrijvers aanwezig, er is een spellingswedstrijd voor kinderen en er wordt voorgelezen door mensen van verschillende leeftijden. Ik denk dat ze daarvoor het werk van Cervantes gebruiken. Niks spectaculairs maar wel goed dat het gebeurt. 

Deze dag wordt vaak op een dag in de laatste week van april gevierd maar feitelijk valt de officiële Wereldboekendag op 23 april. Deze datum werd in 1995 uitgeroepen door UNESCO en dat is niet toevallig. Op 23 april 1616 overleden namelijk twee giganten van de wereldliteratuur: de Brit William Shakespeare en de Spanjaard Miguel de Cervantes. Hoewel de mannen niet exact op dezelfde dag overleden volgens de huidige kalender (verschillen tussen de Juliaanse en Gregoriaanse kalender), wordt deze datum wel herdacht als samensmelting van twee grote literaire erfenissen. Het is alsof wereldliteratuur zelf een verjaardag kreeg... Overigens was 23 april voor Shakespeare zowel zijn geboorte- als zijn sterfdag.

Shakespeare (1564-1616) was een veelschrijver. Tientallen toneelstukken, sonnetten en verhalende gedichten vloeiden uit zijn ganzenveer. Over het precieze aantal werken dat hij schreef, lopen de meningen uiteen. Hij wordt beschouwd als de grootste schrijver in de Engelse taal ter wereld. 

Die veelschrijverij geldt niet voor Cervantes (1547-1616). Hij schreef één boek, in twee delen, waarmee hij wereldberoemd werd. Hij wordt wel de belangrijkste schrijver in de Spaanse taal ter wereld genoemd. Met de kennis van nu zou ik dat durven betwisten... Dat zijn Don Quichote een apart en bijzonder verhaal is, is echter onbetwistbaar. Dit werk wordt door veel literatuurwetenschappers -gewaardeerde collega’s- beschouwd als de eerste moderne roman die verscheen op Europees grondgebied. 

Don Quichot (Quijote), de roemruchte edelman op zijn strijdros Rocinant, in werkelijkheid een uitgemergeld boerenpaard, met zijn ondermaatse schildknaap Sancho Panza, zag daar tenminste dertig kolossale reuzen opdoemen die hij van plan was te bestrijden en te doden. Met de oorlogsbuit zouden hij en zijn makker een begin kunnen maken met hun rijkdom. ‘Dit is een eerlijke oorlog en het is een grote dienst aan God zulk kwalijk gebroed van het aardoppervlak te vagen.’ Later in het boek maakt de hoofdpersonage nog een aantal vergelijkbare avonturen mee. (De enige hedendaagse gek die windmolens ziet als ‘kwalijk gebroed’, heet Donald Trump.) Twee weken geleden waren mijn liefje en ik in nog het land van de ‘Man van La Mancha’. Niet om te vechten tegen de vele windmolens die daar staan. Ik legde ze vreedzaam op de gevoelige plaat vast.

In sommige landen worden marathonsessies georganiseerd tijdens Wereldboekendag, waarbij dit boek hardop wordt voorgelezen; soms uren achtereen, door tientallen verschillende stemmen. Het is een ode aan de kracht van verhalen en aan de manier waarop literatuur mensen samenbrengt, ongeacht taal, cultuur of achtergrond. 

Over het boek dat door deskundigen wordt beschouwd als het oudste literaire werk ter wereld wordt geredetwist. Het ‘Gilgamesj-epos’ (2100 jaar voor onze jaartelling) wordt genoemd, net als ‘The Tale of Genji’, geschreven door een Japanse vrouw in de 11^de eeuw. Maar nu las ik afgelopen week dat archeologen papyrus ontdekten in een Romeins graf in Egypte, met een fragment uit de ‘Ilias’ van de Griekse dichter Homerus. Het is de eerste vondst van een literaire tekst die opzettelijk is verwerkt in een mummie. Deze tekst, geschreven in het jaar 762 voor onze jaartelling, beschrijft een deel van de scheepscatalogus uit boek II van de Ilias. Volgens de onderzoekers is het een van de meest iconische teksten in de wereldliteratuur. Wie het meent te weten, laat het mij weten!

Het enthousiasme voor internationale boekendag wordt wereldwijd gevoeld en elk land geeft er zijn eigen draai aan. In Spanje is de viering bijzonder levendig, vooral in Catalonië tijdens het feest van Sant Jordi, de patroonheilige van deze autonome regio. (De festiviteiten vinden daar plaats vanaf 23 april.) Mensen geven elkaar boeken én rozen cadeau. Zo wordt de liefde, cultuur en literatuur gevierd. Deze traditie gaat terug tot de Middeleeuwen maar kreeg pas in de 20ste eeuw een literaire component. De straten staan vol kraampjes, schrijvers signeren boeken, overal heerst een sfeer van intellectuele nieuwsgierigheid. Een aardige anekdote uit de Catalaanse traditie is dat boekverkopen op deze ene dag vaak goed zijn voor een aanzienlijk deel van de jaarlijkse omzet van regionale uitgevers. Het is een zeldzaam moment waarop literatuur letterlijk de straat op gaat en het grote publiek bereikt. 

In 2001 werd Madrid door UNESCO uitgeroepen tot allereerste ‘Wereldboekenhoofdstad’ ter wereld. Sindsdien krijgt elk jaar een andere stad deze titel, met als doel lezen, publiceren en auteurschap te promoten. Steden als Buenos Aires, New Dehli, Bogotá, Bangkok en Rio de Janeiro volgden, elk met hun eigen programma’s om boeken toegankelijker te maken voor een breed publiek. Dit jaar valt die eer te beurt aan Rabat (Marokko), gekozen vanwege haar inzet voor het bevorderen van geletterdheid, het versterken van de lokale boekindustrie en het vieren van haar rijke culturele erfgoed. Deze stad heeft tenminste 54 uitgeverijen en de op twee na grootste internationale boeken- en uitgeversbeurs van Afrika. 

De eretitel van grootste boekenbeurs ter wereld geldt voor die van Caïro (Egypte). De 57ste Internationale Boekenbeurs van de stad, gehouden van 21 januari tot en met 3 februari 2026, sloot af met een recordaantal van 6.200.849 bezoekers! Op dag 1 waren dat er al meer dan 800.000. 

Ter vergelijking: de Frankfurter Buchmesse, algemeen beschouwd als het belangrijkste evenement in de internationale uitgeverswereld, trekt gemiddeld circa 300.000 bezoekers. De London Book Fair verwelkomt zo'n 25.000 vakbroeders en -zusters. De naaste concurrent, ‘La Feria del Libro’, de boekenbeurs van Madrid, trok vorig jaar ongeveer de helft van het aantal bezoekers van Caïro. 

Wat veel minder positief nieuws is, is dat in 2025 5.668 boeken uit Amerikaanse bibliotheken werden verwijderd na een klacht. Dat stond in het rapport van de American Library Association dat uitkwam ten tijde van de recente jaarlijkse nationale Bibliotheekweek. Daar is al jarenlang censuur aan de orde van de dag. Bijna alle censuurpogingen die in 2025 werden geregistreerd, te weten 92%, werden geïnitieerd door pressiegroepen, overheidsfunctionarissen en beleidsmakers. Ze maakten vooral deel uit van gefinancierde, politiek gemotiveerde campagnes om de verhalen en ervaringen van LGBTI+-gemeenschap te weren en onderdrukken. ¡Madre mia! Laat boeken toch met rust, kom op voor de vrijheid van lezen! 

Wereldboekendag is dus meer dan een symbolische dag. Het is een uitnodiging aan eenieder om een nieuw boek ter hand te nemen, een oude klassieker te herontdekken, of simpelweg stil te staan bij de rol die ze spelen in ons leven. Boeken informeren, troosten, dagen uit, confronteren en inspireren. Ze vormen de brug tussen culturen en generaties, tussen droom en werkelijkheid.

Alhoewel wij deze dag hier vandaag vieren, ligt de officieel uitgeroepen dag dus enkele dagen eerder. Dat maakt mij niets uit. Elke dag is een goede dag om een boek ter hand te nemen en het lezen te vieren!