Over rouw en touw

Precies vier weken geleden overleed onze vriendin Agnes plotseling en onverwacht. Er hangt nog steeds een zweem van ongeloof in de lucht als ik aan haar dood denk. Vandaag zou zij 75 jaar zijn geworden en dat zou ze met partner Piet in Spanje hebben gevierd. 

In de onlangs verschenen documentaire ‘Just Our Heart’ van Maartje Nevejan die in Nederland werd gefilmd (in een coproductie met Spanje, België, Portugal en Bolivia), wordt rouw omschreven als ‘liefde die nergens heen kan’. Inmiddels probeert Piet de draad van het-leven-zonder-haar op te pakken. Dat valt niet mee. Agnes ging te abrupt en te vroeg heen. Afscheid nemen was niet mogelijk. Dat maakt de rouw extra rauw... 

Wij videoappen nu af en toe met elkaar en dat doet eenieder goed. We luisteren en praten, drukken hem op het hart dat hij weliswaar zonder Agnes is maar zeker niet alleen. Ook niet in Spanje. Onze deur zal altijd wagenwijd open staan voor hem. Hij heeft zijn komst voor later dit seizoen al aangekondigd (en brengt dan boerenkaas met stallucht van ome Sjaak voor ons, kaaskoppen, mee. Zoals Agnes altijd deed). 

Alle ‘eerste keren zonder’ zijn hartverscheurend. Dat weet ik uit ervaring. De lente zonder haar, over de drempel stappen van het appartement in Spanje zonder haar, die plek onder de zon vol gelukkige herinneringen. En nu dus de eerste keer op haar geboortedag. Vandaag vieren we niet, vandaag herdenken we.

Tijdens de afscheidsdienst las Piet, ondersteund door zijn dochter Karen, een gedicht voor waaruit troost kon worden geput. Dit troostgedicht wordt toegeschreven aan Augustinus van Hippo (354-430), christelijke theoloog, filosoof en bisschop in de late Oudheid. Het gaat zo: 

De dood is niets.
Ik ben alleen maar naar de overkant.
Ik ben ik, jij bent jij.
Wat we voor elkaar waren, zijn we nog steeds.
Noem me zoals je me altijd genoemd hebt.
Spreek tegen mij zoals vroeger, op dezelfde toon,
niet plechtig, niet droevig.
Lach om wat ons samen heeft doen lachen.

[..]

Het leven is wat het altijd is geweest.
De draad is niet gebroken.
Waarom zou ik uit je gedachten zijn?
Omdat je me niet meer ziet?
Nee, ik ben niet ver.
Ik ben daar, aan de andere kant van de weg.

[..]

De dood vind ik niet niks maar ik wil wel geloven dat Agnes niet ver weg is. De draad is niet gebroken, zij zal altijd in onze gedachten blijven. We brengen vandaag een toost uit op Agnes, op haar leven. En een heildronk op Piet en onze vriendschap. 

Enkele weken geleden kreeg ik een verhaal onder ogen (La Verdad de Murcia) van een oude Spanjaard die recent in het Guinness Book of World Records terechtkwam. Op 92-jarige leeftijd deed Juan Sánchez Martínez uit Moratalla (Murcia), bekend als ‘Juan del Cobo’, iets dat hem en zijn vakmanschap tot in de eeuwigheid verheft. 

Deze Juan maakte een touw van 1.300 meter lang, volledig met de hand. Daarmee overtrof hij het bestaande wereldrecord van 251 meter, dat sinds 2005 op naam stond van een Zuid-Koreaan, ruimschoots. (Ik wist überhaupt niet dat er zo’n record bestaat?!) De aanvraag voor erkenning werd officieel geaccepteerd door Guinness World Records en de viering werd op 28 februari jongstleden vastgelegd in een speciale reportage op Moratalla-tv, tijdens een symbolisch evenement dat familie, vrienden en buurtbewoners bijeenbracht. 

De Spaanse Burgeroorlog maakte Sánchez Martínez op zeer jonge leeftijd vaderloos. Als jochie ging hij werken op landgoed Cobo (waaraan hij zijn bijnaam heeft te danken). Na de dood van zijn vrouw trok hij in bij zijn oudste zoon en diens gezin. Het verlies was zwaar voor hem. Hij raakte dermate depressief dat hij er fysiek wel was ‘maar geestelijk niet’. Teneinde hem te helpen met zijn verdriet moedigde zijn zoon hem aan terug te keren naar zijn roots, naar een ambacht dat hij al sinds zijn jeugd beoefende. 

Dat touw werd zijn toevluchtsoord. Elke ochtend en middag, voor of na het verzorgen van de dieren in de moestuin, zat deze touwslager onder een afdak te werken; met weinig meer dan een houten balk als tafel, een schaar en een mes. Met zijn lichaam licht voorovergebogen, draaide hij het espartogras (een oude grassoort) tot een geheel. Meter voor meter. Dag na dag. De activiteit gaf hem zijn vitaliteit terug.

Jarenlang gaf hij de touwen die hij maakte weg aan buren, vrienden en kennissen. Hij maakte ze in verschillende kleuren en maten, maar altijd met dezelfde zorg. Al snel begreep de familie dat dit herhaalde gebaar ook een manier was om aan verdriet te ontsnappen. Twee van zijn kleinkinderen begonnen hem van zakken espartogras te voorzien zodat hij nooit gebrek aan materiaal zou hebben. 

Het idee voor het record ontstond min of meer als grap. Op een dag vroeg een van zijn kleinzonen hem hoeveel meter touw hij had gemaakt. Juan antwoordde dat het er heel veel waren. Dat hij vanaf de leeftijd van zeven jaar al touw vlocht. Tussen de grappen en bewonderende woorden door opperde kleinzoonlief dat hij misschien een aanvraag bij Guinness World Records kon indienen namens hem?  

Eerst moest de jongen aan zijn opa uitleggen wat ‘guinness’ was. De Ierse bierbrouwer Arthur Guinness kwam ooit met het idee om een boek te vervaardigen waarin weddenschappen in pubs werden vastgelegd. 

Weken later kwam de kleinzoon weer bij zijn opa en merkte iets nieuws op. Het touw was niet langer bedoeld om weg te geven. Er lag een grote kluwen op de grond die gestaag groeide. Juan had namelijk in stilte besloten om het langste touw van zijn leven te gaan maken. Niet voor een record of anderssoortige erkenning maar omdat hij wilde doen waarin hij altijd goed was geweest. Het was zijn ‘feel good’-bezigheid. 

Zonder het te beseffen, was hij bezig aan een prestatie van formaat. Dat touw werd uiteindelijk 1.300 meter lang, volledig handgemaakt. Vervaardigd met oneindig veel geduld en met de wijsheid die de jaren brengen. Toen zijn kleinzoon de omvang besefte en ontdekte dat het bestaande wereldrecord op 251 meter stond, besloot hij zijn opa's prestatie officieel te laten registreren in het Guinness Book of World Records. 

Dit is niet alleen maar het verhaal van een touw. 

Het is het verhaal van een jongen die jong wees werd en door omstandigheden gedwongen moest gaan werken. Van een jongeman die pas leerde lezen en schrijven na een lange werkdag. Van een volwassen man die geen gemakkelijk leven had maar die er alles aan had gedaan om te zorgen dat zijn gezin dat wel had. 

Het is het verhaal van iemand die zichzelf tot in de eeuwigheid vlocht. Van een bezigheid die deze rouwende man weer het leven introk. Een bewijs dat het nooit te laat is om nieuwe inhoud te geven aan het leven.

Doorzetten is ook een vorm van liefde

Vandaag sta ik stil bij het feit dat mijn liefje en ik 37 jaar samen zijn. Zij kent mij haar halve leven... Dat bedenk je niet als je eraan begint. 

Door dik en dun, door weer en wind. Met vallen en opstaan. In goede en slechte tijden, met pieken en dalen. De lusten en de lasten. Doorzetters! Want ja, achter de wolken schijnt de zon áltijd. 

When dark clouds gather

When dark clouds gather, thick and slow,
And winds of doubt begin to blow,
I will not turn or run away,
But choose to love you, day by day. 

Though hands may tremble, hearts may ache,
And even breath feels hard to take,
I’ll hold you close, the storm we’ll weather,
We’ll keep our spirits bound together.  

For life is not a cloudless sky,
So trust it, let the tempest fly,
And in the quiet after rain,
We build up tenderly again. 

No matter distance, time, or pain,
My love for you will still remain  
A burning flame, a sincere vow,
I’ve loved you then, as I do now. 

 

Van: Mary Saint-Cloud (1989)

 

... and carry you away

Vandaag vieren mijn liefje en ik dat we 36 jaar samen zijn. We delen al zesendertig jaren lief en leed. Of, in overeenstemming met het hiernavolgende gedicht, we zitten al vele jaren in hetzelfde schuitje. Twee kapiteins op één schip? Dat leidt soms tot een bloedneus of -lip. Maar we zetten onze reis enthousiast voort. 

Op naar de 37!

On your slender body

Your jade and coral girdle ornaments chime

Like those of a celestial companion
Come from the Green Jade City of Heaven.
One smile from you when we meet,
And I become speechless and forget every word.
For too long you have gathered flowers,
And leaned against the bamboos,
Your green sleeves growing cold,
In your deserted valley
I can visualize you all alone,
A girl harboring her cryptic thoughts.

You glow like a perfumed lamp
In the gathering shadows.
We play wine games
And recite each other's poems.
Then you sing, "Remembering South of the River"
With its heartbreaking verses. Then
We paint each other's beautiful eyebrows.
I want to possess you completely–
Your jade body
And your promised heart.
It is Spring.
Vast mists cover the Five Lakes.
My dear, let me buy a red painted boat
And carry you away.

 

Titel: For the Courtesan Ch'ing Lin

Van: Wu Zao (1799–1862)

Ik vond het wel aardig om voor deze gelegenheid een niet-Westerse dichteres te kiezen als favoriet. Wu Zao (ook wel geschreven als Wu Tsao) wordt beschouwd als een van de grootste dichteressen van China en dé grootste dichteres van lesbisch getinte poëzie van het land. Ze zou een van de eerste lesbische dichteressen van kleur ter wereld zijn geweest. 

Er is maar weinig van haar werk vertaald in het Engels, maar de mooiste vertalingen zijn die van Kenneth Rexroth en Ling Chung. (Zoals deze.) Wu liet 85 gedichten, vele liedteksten, een opera en ander geschreven werk na. Vooral haar liederen waren populair. Die werden door heel China gezongen.

Ze trouwde (gearrangeerd) met een koopman genaamd ‘Huang’ waarover men destijds zei dat hij nog nooit een boek ter hand had genomen. Er waren geen literati in beide families en niemand weet hoe zij leerde lezen, schrijven, muziek spelen en schilderen. Vrouwen uit de koopmansklasse leerden deze vaardigheden zelden. Een veelgehoorde uitspraak in die tijd was: "Een vrouw zonder talent is een deugdzame." Het zou een ongelukkig huwelijk zijn geweest, zij schijnt veel minnaressen te hebben gehad.

Wu gebruikte haar geschriften om haar verlangen uit te drukken om te breken met de traditionele visie op vrouwenrollen in die tijd. De opera die ze schreef, ging over een vrouw die zich verkleedt en haar eigen zelfportret schildert, terwijl ze klaagt over haar onvermogen om haar talenten te gebruiken omdat ze een vrouw is en de genderrollen van die tijd achterlijk waren. Op middelbare leeftijd werd ze een taoïstische priesteres en leefde in afzondering in een een klooster. Het kan raar lopen in een mensenleven.

Toen ik naar een geschikte illustratie bij dit gedicht zocht, stuitte ik op een CD van ene Aumile, een experimentele muzikant uit Chili, die vorige maand werd uitgebracht in eigen beheer. Hij zette de regels van dit gedicht op muziek. Gezeten in mijn kantoortje beluisterde ik een van de tracks. Klassieke Chinese klanken, de fluit, het geluid van water; nogal eentonig. Mijn liefje, met de sudoku van de dag op de bank, vroeg een beetje plagerig of ik probeerde Zen te worden? In trans te raken? (Je ziet het tafereel voor je, neem ik aan?!) Dan heb je zin om weg te varen... in je eentje. In een rood bootje.

Never shall we forget

Herdenken blijft belangrijk, zeker naarmate de geschiedenis van Auschwitz-Birkenau verder achter ons ligt. In dat vernietigingskamp werden circa 1.1 miljoen mensen door de nazi's vermoord. Bij de bevrijding trof men ongeveer 7.000 overlevenden aan. 

Bij elke herdenking zijn er minder overlevenden. Vijf jaar geleden waren dat er nog 200, dit jaar nog maar ongeveer 50. Dit zou weleens een van de laatste herdenkingen kunnen zijn waarbij getuigen aanwezig zijn. Een van de laatste herdenkingen waarbij zij hun persoonlijke verhaal doorgeven aan volgende generaties.

Fear

Today the ghetto knows a different fear,

Close in its grip, death wields an icy scythe.

As sickeness spreads a terror in its wake,

The victims of its shadow weep and writhe.

Today fathers heartbeat tell their fright.

And mothers bend their heads into their hands,

Now children choke and die with typhus here,

A bitter tax is taken from their bands.

My heart still beats inside my breast

While friends depart for other worlds.

Perhaps its better, who can say?

Than watching this, to die today?

No, no, my God we want to live.

Not watch our numbers melt away.

We want to have a better world,

We want to work, we must not die!

Eva Picková (1929-1942)

De Tsjechisch-Joodse Eva schreef dit gedicht als 12-jarige. Niet veel later werd zij vermoord in Auschwitz.

Een politieke partij die alle facetten van het nazisme verheerlijkt, Alternative für Deutschland (AfD), wordt volgende maand wellicht de grootste van het land. Snap jij dat nou?! Ik krijg al kippenvel bij de gedachte...

Ook leuk!

Vandaag vieren mijn liefje en ik dat we 35 jaar samen zijn. Vijf-en-der-tig-jaar! Alsof je een emmer leeggooit. Ik had een quizvraag voor haar bedacht. Ik riep dit getal met een zachte g, terwijl ik mijn beide handen langs mijn hoofd legde. Wie-o-wie deed ik na? 

Ze was na tweemaal raden zo koud als een Arctische ijsschots met een eenzame ijsbeer er bovenop. Ze kon niet bedenken wie ik nadeed. Het goede antwoord vond ze nogal oninteressant al kreeg het nadoen bij nader inzien een voldoende. 

Het was Geert Wilders die op verkiezingsavond de uitslag hoorde van het aantal zetels dat zijn vermaledijde partij (PVV) behaalde na de Tweede Kamerverkiezingen. Haar reactie was dat zij “helemaal niet met GW bezig is”. Dat was waar. Ze ontwikkelde wel een lichte obsessie met Caroline. Die vrouw kan mij nou weer nauwelijks boeien. En zo tellen we er weer een verschilletje tussen ons bij. Maar er is veel meer dat ons verenigt en verbindt. 

Laatst maakte mijn liefje mij attent op een column van Julien Althuisius in de Volkskrant. Zij leest zijn bijdrage doorgaans niet maar dit was de uitzondering op de regel. Dus die las ik braaf. Hij beschrijft daarin een bezoek aan een café dat hij en zijn partner samen bezochten toen ze elkaar net leerden kennen. Destijds was het een warme kroeg met houten mozaïekvloer, waarvan het bonte interieur leek te zijn verzorgd door de kringloopwinkel. Dat was niet meer. Dit oude-vertrouwde café had plaatsgemaakt voor een chic café-restaurant met een smaakvolle en fraaie maar ook uniforme en fantasieloze inrichting waardoor je je in Parijs, Londen of New York waant. Daarna volgt een verslag van wat ze er aten, dat hij een hapje van zijn gerecht deelt met haar (‘alsof ik een nier afsta’) en de jonge entourage in het café aanschouwt die vooral bezig is met zichzelf en Instagrammable plaatjes schieten van hun gerecht, zonder te eten. 

Toen de twee weer buiten stonden, overlegden ze wat nu zouden gaan doen.

‘De vorige keer dat we hier samen naar buiten kwamen, fietsten we naar haar huis, seksten de seks der prille geliefden en sliepen de slaap der duizend slapen. Nu, besloten we, gingen we boodschappen doen bij de Lidl. Ook leuk.’ 

Ik schaterde het uit van herkenning. We keken elkaar aan en knikten. Zo ging dat destijds met ons ook. En zo gaat dat nu, na 35 jaar. We zijn maatjes voor het leven maar de vonken spatten er niet meer vanaf. Ik ken haar langer dan mijn halve leven. Ook leuk!

Wij gaan vandaag lunchen bij een van de beste restaurants in de eigen woonplaats. Met een coupon van dat etablissement die onze vroegere buurvrouw Barbara ons kado deed tijdens het afgelopen kerstdiner bij onze Britse vrienden Pat & Sue. Die bon zal het hele bedrag dat we vandaag gaan opeten, niet dekken maar dat mag de pret niet drukken. Niet alleen Lidl geeft kleur aan onze relatie. Dat doen onze vrienden eveneens. Deze bon is meer dan het bedrag dat erop vermeld staat. Het is ons eigen ‘Althuisiusje’... Vanmorgen bracht Sue een zelfbereide chocoladetaart met onze initialen erop, voor bij de koffie. Op mijn vraag hoe we de taart moesten aansnijden, was het antwoord van mijn liefje 'doe maar eerst de B dan is die maar op'. Tja. Liefde gaat door de maag, zal ik maar zeggen.  

Hierbij een gedicht om deze dag extra luister bij te zetten. Voor haar.

Virgo 

Zij is een wezen tussen vrouw en knaap –

Zij heeft de strakke passen van een jongen.

Soms ligt zij als een poes inééngedrongen:

dan schijnt zij vrouw, en glimlacht in haar slaap.

Haar ogen zijn van amber, en die weten

veel wegen, die haar mond aan geen verraadt –

Zij spiegelt zich in ’t water als zij baadt.

Haar lijf is rank en koel en nooit bezeten.

Zij houdt van lichte bloemen zonder geur,

lang kan zij zwemmen in de groene bronnen –

Zij leest veel en aandachtig, zoals nonnen

dat doen, alléén, achter gesloten deur

 

terwijl het zonlicht aan de wanden fluistert

en ’t glas-in-lood raam donker glanst als wijn.

Zij heeft de trots van hen, die eenzaam zijn,

een hart dat wacht en aan de stilte luistert.

 

Van: Anna Blaman (1905-1960) 

Anna Blaman is het pseudoniem van de Nederlandse schrijfster Johanna Petronella Vrugt. Blaman was als kind al ziekelijk. Op haar 31ste wordt ze ernstig ziek en komt terecht in een Rotterdams ziekenhuis; artsen vrezen dat ze een ongeneeslijke nierziekte heeft. Daar leert ze Alie Bosch kennen die haar verpleegt. Met haar zal Blaman tot haar dood samenleven (met enkele onderbrekingen). Blaman verborg haar lesbische geaardheid geenszins maar was tegelijkertijd geen voorvechtster van homorechten. In mijn geboortejaar overleed zij aan de gevolgen van een hersenembolie. Anna Blaman ontving de P.C. Hooftprijs, Nederlands belangrijkste literaire prijs, in 1956. Alie stond model voor een aantal hoofdpersonages in Blamans boeken. Die waren vormend, wat mij betreft.

Het is mijn liefje en mij weer gelukt een jaartje vast te knopen aan ons samenzijn; nu op naar de 36! En dat jij er nog maar lang getuige van mag zijn. ❤️

Wereldkankerdag

Vandaag is niet de sterfdag van mijn vriendin Nelly die in 2009 overleed aan de gevolgen van uitgezaaide longkanker. Die valt op 2 januari maar toen was ik te druk met onderweg zijn in Colombia. Ik sta jaarlijks stil bij haar dood, opdat zij niet wordt vergeten. 

Eind vorig jaar zeiden mijn liefje en ik opgelucht tegen elkaar dat er geen kanker werd gediagnostiseerd in onze vrienden- en kennissenkring. We hadden die positieve gedachte nog niet aan elkaar uitgesproken of we ontvingen nare berichten over twee goede vrienden.   

Vandaag is wel World Cancer Day waarop wereldwijd aandacht wordt gevraagd voor deze ziekte. Mensen die daaraan deelnemen, dragen vandaag een paars lintje. Deze dag heeft als doel het bewustzijn over kanker te vergroten. Kanker is de tweede doodsoorzaak in de wereld. Dit is het derde jaar op rij met het thema ‘Close the Gap’. Sowieso dient iedereen toegang te hebben tot goede kankerzorg maar er bestaat nog steeds veel ongelijkheid tussen behandelde patiënten. Inkomen, opleiding, geografische locatie en discriminatie op basis van etniciteit, ras, geslacht, seksuele geaardheid, leeftijd, handicap en levensstijl zijn factoren die zorg negatief kunnen beïnvloeden. Die kloof moet verdwijnen. 

Dit is het gedicht dat ik dit jaar uitkoos ter herinnering aan Nelly. Beter laat dan niet.

 

Van de vrouw die een zus vond
 
Ik ken de kant niet waar de zon
wekt, de wang die je gasten biedt,
de plooi die bij de strik hoort.

Ik weet niet hoe hard hoe zacht
woorden, hoe warm de boter of hoe
een kast er hier vanbinnen uitziet.

Als de dag sterft, geeft haar oog
mij licht, huivert haar huid
bij mijn stille kramp. Ver verdriet.
Zij is de hand aan de arm naar mijn buik.

Ooit heb ik haar gekamd, gekleed,
gekoesterd en naakt gezien.
Al ben ik haar zus niet.

Zij kreeg andere melk, zag andere luchten,
maar er liep een draad van mijn huis naar haar
en nu van mijn hart naar het hare.

Van: Christophe Batens (1970, Antwerpen)

 

Day of Days

Vandaag is het de verjaardag van mijn liefje. Joehoe! Deze dag maak ik zelf al 34 jaar mee. Hoeveel het er in totaal zijn, laten we vandaag  in het midden. We vieren het vanavond op eigen terras in gezelschap van 13 vrienden, niet uitsluitend Nederlanders. Als jarige vindt zij dit getal een geluksgetal, ze is immers niet bijgelovig.

Maar naast jarig liefje is zij veel meer: levensmaatje, rots in de branding, stijfkop, mede-wereldreizigster (wereldwijf), tuinkabouter, bemoeial, CFO van de familie, atheïste, kilometervreter-op-skechers, criticaster, news junkie, eter van muizenhapjes, controlfreak, vleesbeest, André & Janny-lover (sowieso seniorenvoyeur), brokkenpiloot, oma-met-de-witte-huid, slaapkop, publieke omroepkijker, cookiemonster, wasvrouw, valszangeres, zuipschuit, goede manager (zolang dat maar niet thuis gebeurt).

Deze opsomming is niet uitputtend. Kortom: een veelzijdige vrouw, met wie het -doorgaans- fijn samenleven is.

¡Feliz cumpleaños, cariño!

 

Slip Your Mind 

I wanna be the thought that slips your mind
the thought that makes you come
to your senses

But I’m shy
so I’ll never tell you that
Instead I’ll say something like
“wanna hold hands sometime?
wanna come over to my house and watch tv?”
And I don’t have a tv
So you’d be left flipping the channels of me 
my breath on your neck like perfect reception
I’d tell you things like how I know
all your lies and deceptions have just been commercials
before the real show
And I’m a moody star
I’m a moody star 

But if you said glow 
I’d cut my soul into a million little pieces just to form constellations to light your way home
I’d hire little tiny gnomes 
to play the parts of dick Cheney and George Bush
so you could squish 'em between your toes and feed 'em to your cat
I’d love you like that
All political and shit 

Like the distance between my body and yours 
is the same distance that stretches from shore to shore 
from right to left 
from rich to poor
and we could fuck our way to one brilliant communist union

And I know fuck is a bad word
but it sounds so good
Good like flipping off the preacher whenever he forgets that Eve was Adam’s  teacher
‘Cause apples are fucking healthy, you patriarchial piece of shit

Now
Back to you
Your eyes are so 
well
I can’t remember if they are brown or blue
But you’re a really great dresser
I am too, but you are better
And I’m not looking for forever
I’m just looking for that one moment 
when your collar bone phones my mother at home and thanks her for giving birth to my breath
When the tides of your chest rise and fall on my shore
And I swear I can hear the sound of every name I was ever given and every life I lived before
Singing arias from the vocal chords of your pores 

And I’m more than sure
that you’re all wrong for me
but all right would mean we have a lot in common
and I’m not attracted to common things
I prefer we sing our tears
so we can save the water to drown our fears

And there's something like an ocean
in the motion of your fingertips
when they sweep your hair from your eyes
and you stare into mine
like you know I’m not an angel
But I used to be 

So I was thinking
maybe you’d wanna hold hands sometime
maybe you’d wanna come over to my house
and watch tv 

Andrea Gibson (1975)

In 2008 was de Amerikaanse Gibson de eerste winnares van de Women of the World Poetry Slam.

Lamento

Het Nederlands Kankerfonds KWF gaat dit jaar 43,7 miljoen euro investeren in een groot aantal nieuwe projecten. Van laboratoriumonderzoek tot implementatie van nieuwe zorginnovaties; van kinderkanker tot uitgezaaide kanker van onbekende oorsprong; van diagnostiek tot palliatieve zorg. Het hele oncologische veld krijgt hiermee een enorme impuls. 

Soms komt kanker aan het licht maar kunnen medici de bron niet vinden. Men gaat nu de primaire tumor opsporen met behulp van een radioactieve speurstof (tracer) en een PET-scan. Chemotherapie kan zenuwbanen beschadigen en leiden tot ernstige, langdurige pijnklachten (neuropathie). In het Amsterdam UMC gaat men onderzoeken of psilocybine, de werkzame stof van paddo’s, kan helpen die klachten te verlichten. Men gaat onderzoek doen naar nieuwe operatietechnieken met hologrammen waarmee tumoren effectiever kunnen worden verwijderd. En er komt vervolgonderzoek naar de behandeling van hersentumoren; onderzoekers willen de bloed-hersenbarrière gaan opentrillen met ultrageluid om medicijnen beter bij de tumor te krijgen. Bij verdenking op longkanker moet longweefsel worden afgenomen. Dit gaat momenteel via een punctie door de borstkaswand, met kans op bloedingen of een klaplong. Uit onderzoek blijkt dat een nieuwe techniek 'navigatiebronchoscopie' veiliger en betrouwbaarder is. Die aanpak gaat men vervolmaken. Hoe vroeger en nauwkeuriger kan worden gescreend op kwaadaardige tumoren, hoe meer overlevingskans een patiënt heeft. 

Dat noemen we vooruitgang! Van genomisch tot klinisch, met behulp van kankerscreening, slimmere meettechnologieën, telegeneeskunde, AI-assistentschappen (betere prognoses) en precisie-oncologie. Het zijn voorbeelden van de steeds hechtere samenwerking tussen wetenschap, big data en technologie. We komen steeds dichter bij het moment waarop kanker zoals we dat tot dusver kenden en behandelden, gaat veranderen. Het is nog steeds een vurige wens om deze dodelijke ziekte bij leven te zien veranderen in een chronische ziekte.

Alle progressie kwam helaas te laat voor mijn vriendin Nelly bij wier sterfdag ik vandaag stilsta. 

Na weken van onzekerheid, van het ene onderzoek naar het andere gaand, werd na een kijkoperatie in november 2005 de diagnose inoperabele longkanker in een vergevorderd stadium gesteld. Alleen palliatief behandelen was nog mogelijk. De artsen stonden destijds voor een onbekend fenomeen. Er was sprake van een adenocarcinoom (een kwaadaardige tumor) in de longen met uitzaaiingen in het lymfevatenstelsel, zonder dat er op een PET-scan uitzaaiingen zichtbaar waren in de lymfen. Tot het einde van het proces hield ze een blog bij die als link op mijn blog staat. Af en toe lees ik stukken tekst weer door. Ze was een goede schrijver, een indrukwekkende patiënte maar bovenal een heel mooi mens.   

De pijn om Nelly´s dood (2009) werd minder in de loop van de tijd maar het gemis bleef.

Beloftes van terugkomst

Dit vaarwel is uit mijn diepste binnenste gerukt,
geen boeiwoord meer gepreveld of je stevig
 
vastgepakt zoals ik je in een wervelstorm zou
beetpakken, weggaan is zo verraderlijk,
 
het was windstil toen je vertrok. En nu loop ik
met het lood in mijn schoenen je te zoeken,
 
van je poe-ze-poes maar geen hond die
daarnaar luistert, geen hond die daarin trapt.
 
Mezelf uiteindelijk in slaap gesust met beloftes
van terugkomst: een knerpend grindpad
 
en je verheugde gezicht, een uitleg waarmee ik
uit de voeten kan, zoiets, maak er wat moois van.
 
Maar de wind blijft in zijn kooi, de schapen groeien
van vacht naar vacht, en ik blijf zacht in mijn
 
verdriet, in de hoop dat het dan niet overspoelt,
dat je me niet met je in zee liegt. Want wat ik weet
 
wordt waar, wat ik weet is een nodeloos gebaar,
het heeft geen zin meer om je naar huis te vleien.
 
Je bent niet meer hier, maar op een plek waar
de wind je welterusten kust, je zachtjes toedekt.

Marieke Lucas Rijneveld

Leef lang en voortvarend

Vandaag is de verjaardag van mijn liefje. Joehoe! Ze bereikte een respectabele leeftijd maar die gaan we hier niet noemen. We houden het leuk. Dit jaar geen feestje op het eigen terras. Ze had er geen zin in dus dan doen we het niet. Het grootste kado dat ze ontving, is dat de temperatuur hier begon te dalen tot aangename temperaturen en we geen gebruik van de airco meer hoeven te maken.

Bovendien mag ze vandaag de hele dag haar favoriete muziek hard ten gehore brengen. Dat doe je voor je mujer! De Madrileense Rocío Dúrcal (1944-2006) is momenteel de favoriet. Zij is zangeres van het Spaanstalige levenslied die niet alleen in dit land een grootheid werd maar ook in Mexico. Haar bekendste lied heet ‘Como tu mujer’ en is hier te zien. Het fragment is 78 miljoen keer bekeken. 

De jarige is van mening dat ze van sentimentele vrouwen houdt. Tja. Dúrcal werd ‘Reina de las Rancheras’ genoemd, de koningin van (een soort van) het Mexicaanse levenslied. In 2001 kreeg deze zangeres de diagnose baarmoederhalskanker gesteld; ze overleed in 2006 in Madrid op 61-jarige leeftijd, aan de gevolgen van uitgezaaide kanker. Het stadsbestuur vernoemde een rotonde naar haar (!) in het centrum. Wij eren haar op een andere manier. Dúrcal deed mij terugdenken aan een wilde Oudjaarsavond in Acapulco, Mexico (2005). We waren die avond de enige Westerlingen in het gezelschap. Ik danste de blaren op mijn voeten met lokale mannen. De sombreros vlogen door de lucht.   

Vanavond proosten we mijn liefje toe in klein gezelschap (de jongens uit Nederland) in haar favoriete restaurant aan de kust, in buurprovincie Murcia 

 

Bloei maar 

Bedenk je op tijd dat je nooit te groot zult worden
voor klein geluk, vier het kind dat in je woont.
Eet biscuitjes als je daar zin in hebt, denk je
niet te dik, denk geen pasmaat voor de wereld. 

Waan je eerder een boomstam, wat mossig in het
begin, maar dan op een dag die je later zult herinneren
als prachtig, zul je uitbotten en bloeien. Wat je daar
voor moet doen: het mos uit je geheugen wissen.

Er zijn verhalen waarin klein geluk niet opvalt,
herschrijf ze! Markeer alles wat je vrolijk maakt,
zet een streep door oorlog, door woestenij, door

haat en vuilsprekerij. Leef lang en voortvarend. 

Zing zo nu en dan een liedje, liedjes helpen vooral tegen

het pikkedonker, als je bang bent en onbeholpen. Waan je

dan weer een boomstam, bloeiend en stevig. Zing:

soms ben ik klein, soms ben ik groot, maar nooit val ik om. 

Marieke Lucas Rijneveld

Niet hetzelfde maar wel gelijk

Het is vandaag 102 jaar geleden dat in de Verenigde Staten het stemrecht aan vrouwen werd verleend. Die bepaling ging het Wetboek in als het 19de Amendement. Met dit besluit werden vrouwen grondwettelijk gelijk aan mannen. Voortaan mocht er niet meer worden gediscrimineerd op grond van geslacht. In Nederland kregen vrouwen dat recht een jaar eerder (1919). In Spanje kwam dat pas in 1931.

In veel landen ter wereld is nog sprake van een ongelijke positie tussen mannen en vrouwen. Het beëindigen van alle vormen van discriminatie van vrouwen en meisjes is niet alleen een fundamenteel mensenrecht, het is cruciaal voor een duurzame toekomst. Daarom maakten de Verenigde Naties dat punt tot een van de duurzame ontwikkelingsdoelen voor 2030. Doel 5: ‘achieve gender equality and empower all women and girls’. Gendergelijkheid.

In de afgelopen 20 jaar werd veel voortgang geboekt. Er gaan wereldwijd meer meisjes naar school in vergelijking tot 15 jaar geleden en de meeste regio's bereikten gendergelijkheid in het basisonderwijs. Hoewel er meer vrouwen dan ooit op de arbeidsmarkt zijn, zijn er in sommige regio's nog steeds grote ongelijkheden, waarbij vrouwen systematisch dezelfde arbeidsrechten als mannen worden ontzegd. Tegenwoordig zijn er meer vrouwen in openbare ambten dan ooit tevoren maar het aanmoedigen van meer vrouwelijke leiders zal bijdragen aan het bereiken van meer gendergelijkheid. 

Er is nog een lange weg te gaan, aldus een tussentijdse voortgangsrapportage (2022). De wereld ligt niet op schema om gendergelijkheid te bereiken. De sociale en economische gevolgen van de coronapandemie zorgden ervoor dat de situatie van meisjes en vrouwen somberder werd. Uitbuiting, ongelijke verdeling van onbetaalde zorg en huishoudelijk werk en discriminatie in openbare ambten blijven grote barrières. Klimaatverandering en (natuur)rampen hebben nog steeds een onevenredig effect op vrouwen en kinderen, net als conflicten en migratie. Schadelijke praktijken als kindhuwelijken, genitale verminking van en seksueel geweld tegen meisjes en vrouwen bestaan voort. Het recht op autonomie over het eigen lichaam wordt hen nog steeds op vele plekken ontzegd. 

Ook in de VS, na het recente besluit van het Amerikaanse Hooggerechtshof. Met één pennestreek van de conservatieve leden werd vrouwen daar het recht op abortus ontnomen. Terwijl een meerderheid van Amerikanen voor behoud van dat recht is. Sowieso is er maar één persoon die de beslissing over wel of geen abortus kan nemen: de vrouw in kwestie. Sinds het presidentschap van Trump is Amerika voor mij geen gidsland meer. Er wordt daar gemorreld aan democratische waarden en aan de rechten van vrouwen. 

Ruth Bader Ginsberg, de in 2020 overleden voormalige (progressieve) rechter van het Hooggerechtshof en voorvechter van vrouwenrechten, zal zich hebben omgedraaid in haar graf. Dat geldt waarschijnlijk ook voor Maya Angelou, zwarte Amerikaanse schrijfster, dichter, essayist, burgerrechtenactiviste en feministe. Dit is een deel van haar gedicht "Still I rise".

You may write me down in history
With your bitter, twisted lies,
You may trod me in the very dirt
But still, like dust, I'll rise.
 
Just like moons and like suns,
With the certainty of tides,
Just like hopes springing high,
Still I'll rise.
 
Did you want to see me broken?
Bowed head and lowered eyes?
Shoulders falling down like teardrops,
Weakened by my soulful cries?
 
You may shoot me with your words,
You may cut me with your eyes,
You may kill me with your hatefulness,
But still, like air, I’ll rise.
 
Does my sexiness upset you?
Does it come as a surprise
That I dance like I've got diamonds
At the meeting of my thighs?
 
Leaving behind nights of terror and fear
I rise
Into a daybreak that’s wondrously clear
I rise
Bringing the gifts that my ancestors gave,
I am the dream and the hope of the slave.
I rise
I rise
I rise.

Maya Angelou (1928-2014)
Uit: "And Still I Rise: A Book of Poems" 

Mijn liefje en ik vierden deze week dat we 33 jaar en zes maanden samen zijn. Sama-sama but different. We gingen snorkelen in Cabo de Palos en hadden daarna een late lunch in La Manga, bij een stemmige Mexicaanse taquería. We laten geen gelegenheid voorbijgaan om iets te vieren, samen of met anderen. Kijk maar in mijn webalbum... 

Ode aan haar

Vandaag wordt in dit land Stille Dinsdag genoemd. Zelf noem ik het mijn verjaardag... Ik ben weer een jaar ouder dan gisteren; iemand van iets meer dan middelbare leeftijd. Vanaf de andere kant van de ontbijttafel luisterde ik  geïnteresseerd maar met stijgende verbazing naar haar ode aan haar. Niet mijn persoon maar mijn kapsel in het licht van de opgaande zon was aanleiding voor die lofzang. Tja.

 

Sonnet XVIII

I never gave a lock of hair away
To a man, Dearest, except this to thee,
Which now upon my fingers thoughtfully
I ring out to the full brown length and say
‘Take it.’ My day of youth went yesterday;
My hair no longer bounds to my foot’s glee.
Nor plant I it from rose or myrtle tree,
As girls do, any more. It only may

Now shade on two pale cheeks the mark of tears,
Taught drooping from the head that hangs aside
Through sorrow's trick. I thought the funeral-shears
Would take this first, but Love is justified,—
Take it thou,—finding pure, from all those years,
The kiss my mother left here when she died. 

Van: Elizabeth Barrett Browning (1806-1861)

 

NEVER shall a young [wo]man,
Thrown into despair
By those great honey-coloured
Ramparts at your ear,
Love you for yourself alone
And not your yellow hair. 

But I can get a hair-dye
And set such colour there,
Brown, or black, or carrot,
That young [wo]men in despair
May love me for myself alone
And not my yellow hair.

I heard an old religious man
But yesternight declare
That he had found a text to prove
That only God, my Dear,
Could love you for yourself alone
And not your yellow hair.

Van: W.B. Yeats (1865-1939)

Muchacho

We hadden het zo graag anders gedaan vandaag! Het is de verjaardag van goede vriend Roland. Hij en zijn partner verblijven momenteel in hun vakantiehuis; zijn kapsalon in Nederland mag toch niet open. Hier zijn ze om te golfen in de zon, vrienden te bezoeken en samen te eten. Hij viert geen bijzondere leeftijd maar het is wel een bizar jaar waardoor deze jaardag lang memorabel zal zijn, vermoed ik...

Gedurende hun verblijf hier ging door golfen een dikke streep, mogen we elkaar niet meer thuis bezoeken en samen eten kunnen we helemaal op onze buik schrijven. Acht handen op een schamele buik. Allemaal door covid-19 dat recent oplaaide in deze regio. Niet zo’n klein beetje, de coronabesmettingen klotsen inmiddels tegen de plinten op, helaas.

Roland is een goede kok en dat weten we al jaren. Toen we onlangs nog wel mochten samenkomen, verbaasde hij ons als koekenbakker 2.0! Er stonden drie pannen op het vuur en zonder met zijn ogen te knipperen, bakte hij in een voortdurende stroom de mooiste pannenkoeken van mijn leven. Ik keek gefascineerd toe naar deze goedgeoliede machine (met bier en een snufje zout). De koeken van Roland sloegen alles; zowel in aantal als in smaak. En de manier waarop!  Hij flipte ze stuk voor stuk suksesvol om, hoog in de lucht, zonder naar de pan te kijken. Als een volleerd barman die met flessen jongleert voor de lekkerste cocktails. Mijn beperkte bijdrage aan dat spek-takel (!) was het flinterdun snijden van een appel. We kregen er nog twee mee naar huis voor de lunch van de volgende dag. Zelfs toen waren ze nog heerlijk. 

In aanloop naar zijn verjaardag vroeg ik wat hij wilde eten op die dag. Wij zouden hem namelijk op een feestelijk thuismaal trakteren. Er is (bijna) niets leuker dan koken voor vrienden. Hij had trek in chili con carne. Dat maakt zijn liefhebbende man nooit voor hem omdat Frans niet van bonen houdt. Hoe kun je nu niet van bonen houden? vroeg ik in oprechte verbazing aan zijn lieffie. Een bonenschotel hoeft echt geen weke massa te worden, als je de juiste bonen maar gebruikt. Al lieten we de Nationale Dag van de Boon net achter ons (6 januari), dat was voor mij hét moment om een Mexicaans menu voor Bonestaak en zijn Bulletje te gaan bereiden.

Frans is evenmin liefhebber van paprika dus die zou ik separaat bereiden en serveren als bijgerecht. Bovendien zou ik het gebruik van jalapeños, de hete groene Mexicaanse peper die niet mag ontbreken, matigen want mijn liefje kan niet al te pittig eten. (Tja, onze partners en hun culinaire kuren...) Dit zou het menu worden: chili con carne, guacamole met nachos, pico de gallo, jicama-komkommer en sinaasappelsalade met chilivinaigrette, avocadosalade met blauwe kaas en pepitos, gegratineerde groentewraps met kip en empanadas met verse ananas en kaneel als toetje.

In het januari 2021-nummer van kookmagazine ‘Delicious’ dat ik onlang van vriendin Bernadette ontving, las ik een stap-voor-stap recept voor Mole Poblano, de wereldberoemde saus uit de historische stad Puebla (zuid-oost Mexico). Het is een mengsel van noten (pistache en amandelen), zaden (sesam en pompoenpitten), diverse soorten pepers, rozijnen, specerijen (komijn, kaneel, anijszaad), bloem, rijpe banaan, ui en knoflook, pure chocolade en kippenbouillon. Het gerecht is tamelijk bewerkelijk maar daarvoor heb ik nu ruim de tijd.

Want het feestje mag niet doorgaan van de regionale autoriteiten. De jarige houdt het verrassingsmenu tegoed, voor als we samen weer iets mogen ondernemen. Volgens de nieuwe regels mogen we vandaags zelfs niet samen op een bankje in het park vertoeven. (En ga aan een patrouillerende Spaanse politie-agent maar eens overtuigend uitleggen dat we toch echt van dezelfde LGBTIQ-familie zijn!) Ik denk dat we de verjaardagskado’s voor de keukenprins maar bij de poort van zijn kasteel neerleggen, aanbellen en vervolgens hard de straat uit rennen. Guttegut, wat een gedoe…

Roland studeert Spaans met taalapp Duolingo, net als wij. Onlangs feliciteerde ik hem met het behalen van zijn 365ste aaneengesloten oefendag met Duo. We hebben lol in leren en regelmatig gaat ons gesprek over deze taal die we onder de knie proberen te krijgen.

Vandaar dat onderstaand gedicht wel aan hem is besteed. Een man loopt in een donkere, stille straat. Een straat waaraan geen deuren grenzen, wel overal dorre bladeren. Hij struikelt, valt en staat weer op. De ik-figuur wordt gevolgd maar als hij omkijkt: niemand. Een fantoomspel, vol met melancholie...

"The poetry of Octavio Paz", schreef de Spaans-Mexicaanse dichter en literatuurcriticus Ramon Xirau eens, "does not hesitate between language and silence; it leads into the realm of silence where true language lives."

Dit gedicht werd in 1963 geschreven. Het is van de Mexicaanse dichter Octavio Paz Lozano (1914-1998). Paz werd geboren in de omgeving van Mexico-Stad. Op 17-jarige leeftijd publiceerde hij zijn eerste gedicht. Hij was een verklaard voorstander van de Spaanse Republiek, tegen het fascisme van generaal Franco. Hij verbleef meermalen in Spanje, waar hij contact legde met intellectuele medestanders. Belangrijke poëziebundels van zijn hand zijn getiteld ‘Tussen de steen en de bloem’ en ‘Het labyrinth van eenzaamheid’. In 1945 trad Paz toe tot de Mexicaanse diplomatieke dienst. Hij werd ambassadeur in landen in bijna alle hoeken van de wereld. Voor zijn oeuvre ontving Paz in 1990 de Nobelprijs voor Literatuur. Hij overleed in Mexico-Stad op 19 april 1998. 

Felíz Cumpleaños, Rolando!

La calle (De straat) 

Es una calle larga y silenciosa.

Ando en tinieblas y tropiezo y caigo

y me levanto y piso con pies ciegos

las piedras mudas y las hojas secas

y alguien detrás de mí también las pisa:

si me detengo, se detiene;

si corro, corre. Vuelvo el rostro: nadie.

Todo está oscuro y sin salida,

y doy vueltas en esquinas

que dan siempre a la calle

donde nadie me espera ni me sigue,

donde yo sigo a un hombre que tropieza

y se levanta y dice al verme: nadie.

Sixty & Me

Vwoluk Pasuh, allemaal. Hoe ouder, hoe gekker? Het klopt! 

Mijn zestigste verjaardag sloop vanmorgen de poort binnen. Al dacht ik aanvankelijk nooit zo oud te worden, nu het zover is had ik mij deze dag anders voorgesteld. Deze jaargang wordt een feestje voor twee, met surfen op de bank en een uitstapje naar de badkamer. Vanwege het mooie weer is het parcours op het terras geopend. Het voordeel van zo’n allenig feestje is wel dat ik vandaag geen Tena Lady-grappen van jonge(re) vrienden hoef aan te horen.

Lieve kinderstemmetjes uit Bali waren vandaag de eerste die mij toezongen. Het culinaire hoogtepunt zal bestaan uit Hollandse bitterballen met een glaasje bubbels, op afstand gedeeld met onze Spaanse overburen. Wat het mooiste kado zou zijn als de omstandigheden hier minder strict waren geweest? Samen wandelen langs het strand, uitkijken over zee en fantaseren over oorden aan de andere kant van het water. Dat laatste kan altijd, de rest niet. Op die wandeling zal ik nog tenminste twee weken moeten wachten. De verlenging van het huisarrest geldt hier inmiddels tot en met 10 mei; tegen die tijd komt dat neer op twee maanden huisarrest. Poeh. Zo we dan al naar buiten mogen, zal ik voorlopig in mijn eentje aan het strand staan. Het zwemmasker past nog. Tja.

Aan het strand
(Naar François Coppée.)

’t Is ’t volle badseizoen aan ’t Scheveningsche strand,

Waar breede golven slaan op ’t zacht fluweelen zand,

Alsof het verzen zijn van Helmers, zoo plechtstatig,

Zoo deftig en zoo kalm, zoo fier en regelmatig.

Daar komen uit chalet, uit villa en hotel

De rijke kindren aan – en straks begint het spel.

De voetjes in het nat; de kieltjes opgetrokken;

’t Genot ziet de oogen uit. Op blonde en bruine lokken

Prijkt een matrozenhoedje in lossen, eedlen zwier;

Zij zien er krachtig uit, gezond, hun blik is fier;

En al die knapen, zie, in dolle vreugde, graven

Ze in ’t fijne gouden zand, met hand of schop, een haven,

’t Gecompliceerdst kanaal, een droogdok of een sluis.

En de eigen Oceaan, die, in zijn toorn, tot gruis

Meedoogenloos vernielt de grootste, sterkste vloten,

Laat, oud toegevend man, zijn golven in de sloten

Geleiden, naar ’t ontwerp der grillen van een kind.

Daar staan zij, ’t oog vol vuur, de haren in den wind,

Niet ver van een Mama, die stil zit te borduren,

En vinden ’t dood gewoon, dat steeds voor al hun kuren
De zee zoo willig is, en zich met hen vermaakt.

Een andre kinderstoet, als zij de voeten naakt,

– Het water stijgt hun langs de welgevormde beenen –

Matroosjes, visscherskroost, trekt stil voorbij hen henen;
De bruin gebrande nek kromt onder ’t wicht der ben;
’t Zijn kindren uit het volk, van de armsten onder hen.
Voor hen geen spel; hun lot zal strijd en arbeid wezen;
Toch staat op ’t streng gelaat geen jalouzie te lezen
Voor de andre knapen en hun ongestoord vermaak.
Als kleine zeelui, flink verrichten zij hun taak;
Hun dagwerk is hun lief, al is ook ’t leven strijden.
Neen, zij behoeven geen dier rijken te benijden;
De zee – zij weten ’t – is een moeder voor elk kind;
Voor ’t kleine visschersvolk waait ook de zilte wind,
Die kracht en schoonheid schenkt, als hij hun wangen streelt,
Aan ’t arme kind dat werkt, aan ’t rijke kind dat speelt.

Van: J.N. van Hall (1840-1918)