Krijn & Co.

Illustratie: Jean Goudens

Wanneer bepaalde politici spreken over ‘de oorspronkelijke Nederlander’ lijkt daarin een verlangen naar een gedroomd verleden door te klinken. Naar een land van uitsluitend mensen met blonde haren, lichte huid en blauwe ogen. Nieuwe partijleider Lidewij de Vos van Forum voor Democratie (FvD) stelde vorige week tijdens een debat in de Tweede Kamer dat de mensen die “van oorsprong” in Nederland wonen, in de meerderheid moeten blijven. Daarmee doelde zij, impliciet maar overduidelijk, op blanke Nederlanders. (Het woord ‘blank’ in plaats van ‘wit’ is een extreemrechts hondenfluitje, een verhulde boodschap voor ingewijden.)

‘Maak blanke kindjes’ stond er op een sticker die was aangebracht tijdens de recente demonstraties tegen de komst van een asielzoekerscentrum (AZC) in Loosdrecht. Daar zit geen woord Spaans bij. 

Al ten tijde van aanvoerder Thierry Baudet noemde deze partij het blanke ras superieur aan gekleurde rassen. Baudet was geobsedeerd door raszuiverheid. Enkele jaren geleden stelde hij voor om alle fractiemedewerkers van Forum in de Tweede Kamer te laten testen op de aanwezigheid van Arisch bloed. Germaans, Noord-Europees raszuiver bloed. (Dit was te lezen in het Historisch Nieuwsblad.) 

Hiermee hangt de complottheorie over ‘omvolking’ samen, ook wel de ‘Grote Vervanging’ genoemd, die door deze politieke partij eveneens wordt aangehangen en inmiddels ook uitgedragen. Men is er in die kringen van overtuigd dat Europa's witte bevolking door een (Joodse) elite bewust wordt vervangen door gekleurde migranten van buiten Europa.

De Nederlandse inlichtingendienst AIVD noemt dit een ‘feitelijk onjuiste complottheorie’ en waarschuwde al in 2017 voor de opkomst van aanhangers ervan. Het o-woord is een vertaling van het Duitse woord ‘Umvolkung’, een term die in de jaren '30 van de vorige eeuw door de nazi's werd geïntroduceerd. Zij waren groot voorstanders van omvolking. Zij wilden alle inheemse bewoners van de veroverde gebieden ‘germaniseren’, om zo het Germaanse ras te laten groeien en ze ‘Lebensraum’ te geven. Dat mondde in de Tweede Wereldoorlog uit in de grootschalige vernietiging van Joden en het ondergeschikt maken en verdrijven van Slavische volkeren (die de nazi’s ‘Untermenschen’ noemden). 

Het o-woord werd rond 2011 populairder door het boek ‘Le grand remplacement’ van de radicaalrechtse Fransman Renaud Camus. Hij schreef dat autochtone Fransen binnen twee generaties zouden worden vervangen door Afrikanen en Arabieren. 

Het goede nieuws (nou ja...) aan dat openbare Kamerdebat is dat Forum voor Democratie publiekelijk werd ontmaskerd als fascistische, racistische en antisemitische partij. In gewoon Nederlands: een doodenge club. Dat beweer ik al jaren. De nieuwe leider van deze partij zette zich tot voor kort graag neer als de redelijke stem van niet-gehoorde Nederlanders. Zelfs politieke hardliners op rechts (Mona Keijzer, Dilan Yesilgöz c.s.) gingen de opmerkingen van De Vos te ver. Kunnen we nu spreken van de Grote Ontmaskering? Is het ‘Lidewij-effect’ hiermee ongedaan gemaakt? De peilingen tonen iets anders... 

Onze nationale geschiedenis en de wetenschap vertellen een heel ander verhaal. Een veel complexer en rijker verhaal. De Nederlandse bodem, of beter gezegd de Noordzeebodem, gaf in de afgelopen jaren resten prijs van zeer oude bewoners van wat nu Nederland heet. Een jongeman vond een schedelfragment aan de Zeeuwse kust. Op basis hiervan reconstrueerde men ‘Krijn’, de oudste oer-Nederlander. Hij was een neanderthaler die tijdens de Steentijd in Doggerland leefde, het verdronken land tussen Nederland en Groot-Brittannië; nu dus de Noordzee. 

Men ontdekte dat hij circa 20 jaar oud moet zijn geweest toen hij overleed. Hij leefde waarschijnlijk met mammoeten, rendieren en wolharige neushoorns. De twee Nederlandse paleo-artiesten die deze oer-Nederlander een gezicht gaven “[..] wilden niet zo'n heel stijf oermens-stereotype, we wilden een gewone jongen maken die je ook op straat kan tegenkomen. En een neanderthaler kan ook ergens om gelachen hebben.” Nice to meet you, Lidewij! 

Dat verrassende beeld werd eerder bevestigd door Britse onderzoekers die de beroemde ‘Cheddar Man’ reconstrueerden: een van de oudste gevonden Britten bleek donkerbruin van huid en had blauwe ogen. In 1903 werd een skelet ontdekt uit het Mesolithicum in Gough's Cave in Cheddar Gorge, Somerset. (Die indrukwekkende kalkstenen kloof bezochten mijn liefje en ik eens toen we in het Verenigd Koninkrijk woonden.) 

Deze Cheddar-man, jager-verzamelaar, leefde ongeveer 10.000 jaar geleden en is het oudste bijna complete skelet van onze soort, homo sapiens. Cheddar Man heeft de genetische kenmerken van huidpigmentatie die doorgaans worden geassocieerd met Afrika ten zuiden van de Sahara.

Weer andere genetici kwamen in 2014 tot de conclusie dat het stereotype van de oer-Europeaan als blond en wit historisch onhoudbaar is. Er werden botresten gevonden in twee grotten in het noordwesten van Spanje. Genetische tests die werden uitgevoerd onder leiding van wetenschappers van het Instituut voor Evolutionaire Biologie in Barcelona toonden aan dat de jagers-verzamelaars die 7.000 jaar geleden leefden, de ongebruikelijke combinatie van een donkere huid, donker haar en blauwe ogen hadden. Dat verraste hen. Zij verwachtten dat de vroege bewoners van Europa een lichte huidskleur hadden. Het onderzoeksteam ontdekte dat de vroege Europeaan genetisch gezien het nauwst verwant was aan toenmalige mensen in Zweden en Finland. 

Genetisch onderzoek naar vroege Europeanen en bewoners van dit gebied wijst er dus op dat de eerste mensen in grote delen van Europa vaak een donkere huid hadden, gecombineerd met lichte ogen. Daarvan stammen wij allemaal af, ook de mannen met zwarte capuchons die ‘Wij zijn Nederland!’ brullen tijdens demonstraties.

De ironie in al die wetenschappelijk bevindingen kan niet worden misverstaan. Juist degenen die in Nederland het hardst roeptoeteren over het beschermen van een ‘blanke oerbevolking’ beroepen zich op een verleden dat nooit heeft bestaan. 

Europa is namelijk altijd een continent van migratie geweest. Volkeren kwamen en gingen. Jagers-verzamelaars trokken vanuit de hoorn van Afrika en het Midden-Oosten naar het noorden. Later kwamen er landbouwers uit Anatolië aan. Daarna verschenen Indo-Europese stammen, Romeinen, Germanen, Vikingen, Joden, Spanjaarden, Fransen, Molukkers, Surinamers en talloze anderen. Nederland is geen zee van raszuiverheid maar een delta: een plek waar veel stromen samenkomen. 

Zelfs het idee van ‘ras’ blijkt wetenschappelijk uiterst wankel. Moderne genetica laat zien dat verschillen binnen bevolkingsgroepen vaak groter zijn dan tussen bevolkingsgroepen. Huidskleur is bovendien geen cultureel -laat staan moreel- kenmerk, het is een evolutionaire aanpassing aan zonlicht en vitamine D. Een lichtere huid werd in Noord-Europa pas dominant nadat de landbouw zich er verspreidde en ons voedsel veranderde. (Doordat Anatolische landbouwers meer granen aten, zou onze huid lichter zijn geworden.) 

Dat betekent echter niet dat er geen sprake kan zijn van een sociale of culturele identiteit (eigenheid), nationaal of individueel. Mensen hechten aan taal, geschiedenis, gewoonten, normen en waarden. Maar praten over identiteit wordt gevaarlijk zodra het verandert in een begrip met mythologische betekenis. Als extreemrechtse politici (van partijen als FvD, PVV en DNA) doen alsof Nederland ooit een etnisch homogene samenleving was, doen zij de werkelijkheid geweld aan en betreden zij het terrein van het zogenaamde ‘romantisch nationalisme’. Men idealiseert de oorsprong van de eigen natie op basis van wensdenken. 

Saillante details in deze context zijn dat Geert Wilders een gemengde Indonesisch-Nederlandse achtergrond heeft en dat hij al sinds het begin van zijn politieke carrière zijn haar blondeert en dat de leider van De Nederlandse Alliantie (DNA) Gideon Markuszower in Israël werd geboren (diens vader is van Pools-Joodse afkomst). Ook zij zijn het die complottheorieën aanhangen, zoals die over omvolking. Ook zij willen Nederland ‘blank’ houden. Tja.    

Illustratie: Van Handelsman

De theorie van omvolking is kwaadaardig en in vele opzichten problematisch. Het begrip suggereert niet alleen dat bevolkingsverandering een boosaardig complot is maar ook dat sommige personen nederlandser zijn dan anderen. Alsof Nederland eigendom zou zijn van één menstype met één specifieke set lichaamskenmerken?! De oer-Hollander uit extreemrechtse fantasieën lijkt eerder op een personage uit een 19^de eeuws schilderij dan op een mens van vlees en bloed. 

De wetenschap prikt die illusie genadeloos door en dat is maar goed ook, al zullen er altijd mensen zijn die twijfels houden over de rol van de wetenschap (dat is ook een met name extreemrechtse hobby). 

Een van de belangrijkste conclusies omtrent Krijn en zijn collega oerbewoners is dat zij donkerder zijn dan veel hedendaagse Nederlanders of Europeanen. Een andere conclusie is dat identiteit geen fossiel is. Het is geen doods begrip, het is juist springlevend. Identiteit is dynamisch, het verandert en vermengt zich voortdurend. Wie diep genoeg graaft in de Nederlandse geschiedenis vindt die constante verandering en vermenging. 

Die gekleurde voorouders maakten Nederland tot óns land. Nederland heeft een nationale identiteit waarvan diversiteit en verscheidenheid altijd de grootste krachten waren. Daar ligt onze toekomst, dát is Nederland!