Hitteberoerte?

We videobelden onlangs met onze vriend Piet in Nederland. Hij vertelde bij die gelegenheid dat de bosbrand in Almería en de buitenlandse slachtoffers (Britten en Belgen) die daarbij zouden zijn gevallen, de gemoederen in het land flink bezighouden. In die provincie ging ruim 60.000 hectare in vlammen op. Er zijn ook veel Nederlanders die een vakantiehuis hebben in landelijke gebieden van Spanje dus het is niet zo moeilijk voor te stellen hoe akelig zo’n natuurramp op mensen overkomt. Levend verbranden is een van de gruwelijkste, pijnlijkste manieren van doodgaan, denk ik...   

Wij waren uitgenodigd voor de lunch bij onze vrienden Simone en Han-Dick. Simone, met Indonesische roots, zou voor ons koken. Ze is een heel goede kok en we houden allemaal van Indonesische gerechten dus we keken ernaar uit. Normaliter lunchen of dineren we op hun dakterras maar vanwege de oplopende temperatuur (het zou die middag 35 à 36 graden worden) hadden ze besloten niet te BBQ’en (saté) en niet in de openlucht te eten maar binnen met de koeling aan. 

Zij wonen in dezelfde woonplaats als wij maar dan aan de andere kant van de AP-7, op steenworp afstand van het centrum. Wij wonen iets buiten, in een wijk aan zee, zij kijken er in de verte op uit. Het uitzicht vanaf hun dakterras rijkt ver en is fraai. 

We gingen aan tafel en begonnen met een glaasje water voor de broodnodige hydratatie. Simone bereidde een uiterst smakelijke rijsttafel met babi ketjap, boontjes, ‘hete frietjes’ (gemarineerde, flinterdunne tempeh), sambaleieren en atjar. Een maaltijd met pit. Na enige tijd begonnen mijn liefje en ik flink te transpireren. De eerste gedachte bij derden is dan wellicht dat het komt door het pittige eten. Dat was in mijn geval niet zo want ik kan best pittig eten (in tegenstelling tot mijn liefje). 

Op een bepaald moment begon ook Simone haar gezicht te deppen met een servet. Mijn liefje en ik zaten toen al te soppen op onze stoelen. Onze haren kregen steeds meer een zwembadcoupe. Wat was hier aan de hand?

Het huis van Simone en Han-Dick is recent gebouwd, met alle moderne snufjes. Zo hebben zij een ingebouwd klimaatbeheersingssysteem dat kan verwarmen, ventileren en afkoelen. Simone keek op de display om te zien of er wellicht iets niet in orde was met de stand. Dat was niet het geval, volgens haar. Maar wij smolten steeds verder weg. Han-Dick vroeg of hij even moest kijken op het beeldscherm maar Simone had geen zin om te worden gecontroleerd door haar man. (Dat gevoel herkennen we -bijna- allemaal als vrouw...)

We praatten en aten door. Totdat mijn liefje zich echt ongemakkelijk ging voelen. Ze vroeg Simone om enkele ijsklontjes in een doek zodat ze die in haar nek kon leggen. Han-Dick besloot daarop alsnog op de display te kijken en constateerde daar een zonnetje, in plaats van het symbool van een ijskristal. Bleken we al ruim anderhalf uur met de verwarming aan te zitten. Tja.

Toen de airco aanging, koelde het vrij snel af in huis. Probleem opgelost. Vanzelfsprekend vlogen er rake opmerkingen en grappen door de afkoelende lucht. Simone is een slimme vrouw maar qua techniek mag ze nog een cursus of twee volgen, wat mij betreft. Een slimme meid is op de hitte voorbereid. Maar zij en Han-Dick zijn ware zonaanbidders en houden intens van de warmte. Wel meldde ik (alvast) dat er binnenkort een blog zou verschijnen over deze ervaring. (Bij dezen.) Een bordje atjar past bij komkommertijd! Na de lunch liepen mijn liefje en ik in Sahara-temperatuur terug naar de auto om daar op de display te constateren dat het 44 graden in de cabine was. Eenmaal thuis stond de thermometer op 36 graden, zoals voorspeld voor die middag. Extreme hitte!

Op weg naar huis lichtte mijn liefje uitgebreider toe wat ze die middag had gevoeld. Dat ze serieus dacht een hitteberoerte te krijgen. Haar hoofd begon raar te doen -dat is niet voor het eerst- en ze voelde zich onwel worden. Een mens kan rare dingen gaan zien en zeggen in zo'n situatie... Ik vertelde haar dat een hitteberoerte niet aan de orde was want in die (nood)toestand kan het lichaam helemaal niet meer zweten en dat deed ze deze middag nog overvloedig. Hitte-uitputting was het wellicht wel. Het duurde uren voordat zij zich weer de oude voelde. 

De afgelopen dagen moest ik denken aan de Tour de France-renners die nu bij temperaturen boven 30 graden Celsius honderden kilometers bergen op- en af moeten rijden. Kasian. In de wielersport wordt al gebruik gemaakt van hittetraining om het lichaam voor te bereiden. Bij sommige wielrenners loopt de interne lichaamstemperatuur tijdens het coursen in extreme hitte op tot 39, bij een enkeling zelfs tot 40 graden Celsius. Bij een hogere temperatuur kan er minder spierkracht worden geleverd.

Wielrenners zweten vooral om stijging van de lichaamstemperatuur te beperken. Er wordt gigaveel water gedronken, tot wel drie liter per uur (ofwel vier bidons). Nederlandse renner Mathieu van der Poel, recente etappewinnaar, doet zijn voorbereidingen aan de Costa Blanca en dat zegt genoeg. De grote winst van hittetraining is de toename in bloedvolume in het lichaam. Met een groter bloedvolume kun je per hartslag meer bloed rondpompen en zo kun je hard fietsen met een lagere hartslag.

In mei van dit jaar waren er in Spanje meer hittegerelateerde sterfgevallen dan in de vijf voorgaande jaren tesamen. 

Juni was hier de dodelijkste maand van het jaar sinds 2017. In de eerste negen dagen van juli werden 622 aan hittegerelateerde sterfgevallen geregistreerd. Volgens de recentste gegevens van het Dagelijks Sterftecijfer Registratiesysteem (MoMo) zijn er sinds 1 mei 1.682 sterfgevallen vastgesteld als gevolg van de hitte. De derde hittegolf van deze zomer eiste in slechts vijf dagen 622 doden. Men weet echter niet of deze personen zijn overleden aan een hitteberoerte. Wel staat vast dat ouderen tot de kwetsbaarste groep behoren.

De verwachting is dat we in dit land steeds vaker hittegolven zullen meemaken, met meer hete en tropische nachten die funest zijn voor een goede nachtrust. Bij ons zoemt ’s nachts een airco. We hebben er slechts één (in de logeerslaapkamer boven) maar die is van dermate goede kwaliteit dat het apparaat het grootste gedeelte van onze casita koelt, als dat nodig is. Dat is nu aan de orde. 

We leven nog. Ondanks alles zijn we nog steeds goede vrienden met Simone en Han-Dick (😉).

Wij stammen af van tropische mensen

Tijdens de jaarlijkse sportzomer heb ik soms wel, soms geen interesse in sport X of Y. Dit jaar heb ik geen zin om naar de Tour de France op tv te kijken. Waarschijnlijk ook omdat al min of meer bekend is dat Pogacar waarschijnlijk deze rondrit door Frankrijk gaat winnen. Eigenlijk ook omdat wielrennen geen leuke sport is, als je het goed beziet. Al dat stompen en snoeven, soms tot de dood erop volgt? Dat heroïsche hoeft van mij niet. Sommige (berg)etappes zijn een regelrechte gruwel, wat mij betreft. Het is wel leuk om te horen vertellen over mooie gebouwen of bijzondere plekken langs het parcours.

Desondanks las ik afgelopen weekend een interview met de Nederlander Mathieu van der Poel. Hij is met name rijder van klassieke wielerwedstrijden, zoals de prestigieuze eendaagse wedstrijden als de Ronde van Vlaaneren, Parijs-Roubaix, Milaan-San Remo, de Amstel Gold Race en de Strade Bianche. Drie weken lang afzien op de mensonvriendelijkste routes is niet per se zijn ding. Desalniettemin won hij de tweede etappe van deze tour en reed daarna één dag in de gele trui. Hij deed dat goed; zijn gemiddelde snelheid was bijna 45km per uur, zijn hoogste snelheid van die dag 81km per uur. Hij verbaasde zich de dag erna over het verschijnsel dat andere renners zo goed herstelden na zijn gewonnen etappe. Zelf moest hij de dag erna diep gaan.

Daarna las ik een artikel waarin werd gesproken met de Sloveen Tadej Pogacar, winnaar van de Tour de France van 2024 en beoogd winnaar van de tour van dit jaar. Hij zag de dag na Van der Poels overwinning dat de prille etappewinnaar niet was hersteld, dat hij moe was en geen goede benen had. Toen sloeg hij berekenend toe en veroverde zo de gele trui. Die staat hij (voorlopig?) niet meer af. 

Mijn liefje en ik zaten afgelopen weekend aan de lunch toen het onderwerp Tour en wielrennen aan de orde kwam. Zij vertelde dat echtgenote Trine van de Deen Jonas Vingegaard recent verklaarde dat ze het waanzin vindt wat zijn team VISMA de wielrenners vraagt te doen. Ze gebruikte de uitdrukking ‘squeezing the lemon’ en dat is veelzeggend. Er ontstond veel ophef over in de media, vooral onder mannelijke fans van de Tour. Had zij dat wel moeten zeggen? Ze leeft immers goed van zijn miljoenencontract. Moet de echtgenote van een renner niet überhaupt haar mond houden? Daar komt alleen maar ellende van. Had ze de kansen van haar man ermee verminderd? Had ze zijn werkgever in een lastig parket gebracht? Tja. 

Naast mysogynie, haalde ik er iets anders uit. Als zo’n tour onmenselijk zwaar is, is het niet verwonderlijk dat deze sport een schaduwrand heeft door doping en middelenmisbruik. De ICU, de Internationale Wielerbond stippelt elk jaar een zwaarder, uitdagender traject uit. Wanneer stopt dat? Deze storm in een glas water zal wel weer gaan liggen. Maar feit is, dat er tijdens wielerwedstrijden door de eeuwen heen heel veel jonge profwielrenners overleden.

De hitte in Midden- en Zuid-Europa houdt voorlopig aan. Met die extreme hitte hangen soms bizarre weerfenomenen samen, zoals overstromingen, stormen, hagelstenen als golfballen en hevige bosbranden. Dat zagen we hier en daar al. Op een kaart van Spanje trof ik enkele minder hete plekken aan. Zoals vaker, ontspringen wij aan dit deel van de Costa Blanca regelmatig de dans op ons stipje aarde aan de Middellandse Zee; de zee die nu, naar verluidt, al meer dan twee graden warmer is dan gemiddeld.  

Juni 2025 was de warmste maand ooit gemeten in Spanje (en in West-Europa). In bepaalde delen van Spanje werden temperaturen van meer dan 43 graden Celsius bereikt en dat is vroeg voor de tijd van het jaar. In enkele noordelijke provincies in het land stierf een recordaantal 65-plussers, meer dan 1.100. In kustplaatsen in andere landen aan de Middellandse Zee werd een zeetemperatuur gemeten die al vijf graden hoger ligt dan gemiddeld. Deskundigen menen dat er momenteel sprake is van een hittegolf op zee. Zee-hittegolven veranderen de circulatie van het water wat effect heeft op het vermogen van zeeën en oceanen om warmte en CO2 op te nemen. Geen goed nieuws. Bovendien kan een zeer warme Middellandse Zee leiden tot zeer zware stormen. Die noemen we hier DANA’s, zeer intense stortregens. 

Van de meer dan 3.500 Spaanse stranden worden die in Murcia het zwaarst getroffen door temperatuurstijging, met name die aan de Mar Menor. Het strand Las Palmeras in buurgemeente Los Alcazares is tot nu toe recordhouder van de hoogste temperatuur in de afgelopen 40 jaar, van de hele Middellandse Zeekust.

De nachttemperatuur komt deze maand -juli- gemiddeld niet meer onder 27 graden Celsius. Ook dat is vroeg. Onder die omstandigheden kan je lichaam niet herstellen van een dag warmte dus bij ons staat de airco 's nachts inmiddels aan. De airco komt de nachtrust zeer ten goede. Aangezien we geen koude lucht rechtstreeks op ons lichaam willen, zetten we het apparaat in de logeerkamer boven aan en laten de koele lucht via de overloop naar onze slaapkamer blazen. (Wij zetten het apparaat op 24 graden.) 

Overdag stellen we het zonder airco al zetten we de ventilator in de woonkamer 's middags wel aan. Zoiets hebben we ook in mijn kantoortje en in de eetkamer. Deuren en ramen houden we de hele dag open maar we spelen wel met de rolluiken, afhankelijk van waar de zon op de gevel staat. Oefening baart kunst. Ik vind het getemperde licht in een zomers huis heel stemmig. Met de nieuwe ventilator aan het plafond van de overkapping is het prima lunchen en dineren op het terras voor het huis. 

Illustratie: Sophia Twigt

Er stond onlangs een informatief artikel in de Volkskrant over het feit dat warmte om veel meer gaat dan een aantal graden meer. In Nederland ervaren mensen nu de warmte die een aantal jaren geleden uitsluitend voorkwam in Zuid-Europa. Kenners stellen dat het door klimaatverandering komt en daar heb ik niets tegenin te brengen. 

Westerse mensen voelen zich het best in de zogeheten thermoneutrale zone: een temperatuurgebied waarin het lichaam zonder moeite zijn kerntemperatuur van 37 graden op peil houdt. Die ideale temperatuur ligt tussen 28 en 32 graden Celsius, als je helemaal in rust bent, naakt, in de schaduw, zonder wind en bij gemiddelde luchtvochtigheid, aldus een geïnterviewde thermofysioloog en TNO-onderzoeker. Zodra je je inspant, produceer je extra warmte.  

Luchtvochtigheid speelt een sleutelrol. Zweten is een van de belangrijkste manieren waarop we afkoelen, volgens een hoogleraar thermofysiologie van de Vrije Universiteit. Maar als de lucht van zichzelf al vochtig is, verdampt het zweet slecht en blijf je nat. Je lichaam kan dan zijn warmte niet kwijt. Ik moest laatst echt weer een keer het huis van boven naar beneden stofzuigen. Die straftaak schoof ik al een tijdje voor mij uit vanwege de warmte. Ergens halverwege de trap kon ik vanwege het zweet in mijn wimpers niet meer scherp kijken. Daarom voelt 30 graden in een droge woestijn minder zwaar dan 30 graden in een huis in de subtropen. 

De geïnterviewde deskundigen pleiten daarom voor een bredere maatstaf voor het definiëren van warmte. Zij werken samen met het KNMI om het begrip ‘hittekracht’ –gebaseerd op de Wet-Bulb Globe Temperature (WBGT), een meting van luchttemperatuur, luchtvochtigheid, zonkracht en wind combineert– vanaf 2026 op te nemen in officiële weersvoorspellingen. Om deze WBGT te berekenen, combineren wetenschappers de metingen met de volgende vergelijking: 10% van de luchttemperatuur + 70% van de natuurlijke natteboltemperatuur + 20% van de zwarteboltemperatuur. In Spanje kennen we dit gegeven als ‘gevoelstemperatuur’ die door de weerdienst AEMET al wordt gehanteerd bij hun voorspellingen. 

Zodra de kerntemperatuur stijgt, gaat het lichaam aan de slag. Eerst wordt er meer bloed naar de huid gestuurd. Helpt dat niet, dan ga je zweten. Dit systeem werkt doorgaans efficiënt. Alle mensen stammen af van de tropische mens en genetisch zijn we nog steeds goed aangepast aan warmte. We kunnen beter omgaan met hitte dan met kou.’ (Homo Sapiens is immers ontstaan in Afrika.) 

Ook dat kan ik beamen na ruim 20 jaar leven in een subtropische omgeving. Mijn liefje en ik kunnen inmiddels tamelijk goed omgaan met hoge temperaturen, zelfs in combinatie met hoge luchtvochtigheid. We passen ons tempo en de dagelijkse activiteiten erop aan. Dat is ook iets dat je snel leert. De noodzakelijke taken verrichten we in de vroege ochtend, we fietsen daarna via een schaduwrijke omweg naar zee om lang te zwemmen ter afkoeling. Zo lang dat de kieuwen beginnen te groeien! Daarna wassen we het zout van ons lijf onder de koele douche, trekken lichte, katoenen kleding aan en doen het vervolgens rustig aan. Vakantieschema, geen lastig schema. 

Ook kleding speelt een grote rol. Een enkele kledinglaag kan al aanvoelen als tien graden extra. Pas aan het einde van de middag/begin van de avond komt er weer meer actie. We zijn aan deze zomerse routine gewend, net als de meeste Spanjaarden. 

Tijdens warme dagen moet je hart harder werken om voldoende bloed naar de huid te pompen. Die verhoogde belasting voel je niet altijd direct maar vraagt wel hersteltijd. Je hebt ook meer vocht nodig om je bloedvolume op peil te houden en om te kunnen zweten. Maar een mens kan zijn hittebestendigheid verbeteren. Een uurtje wandelen of fietsen op een warme dag helpt bijvoorbeeld al. Na vijf dagen zie je aanpassingen in de doorbloeding en het zweten. Na twee weken is het lichaam al grotendeels geacclimatiseerd. 

Hoe het ook zij, we hebben momenteel geen enkel excuus nodig voor ijsjes en eenvoudige maaltijden. En we genieten af en toe van een verfrissende duik en een cocktail om de zomer van 2025 te vieren.