De bijna 93.000 stemmen
van Nederlanders in het buitenland werden in goede orde in Den Haag ontvangen.
Onze dikke oranje enveloppen gingen vorige maand al op de post. Gisteren hoorde
ik dat ruim 8% van de poststemmen ongeldig is; dat komt neer op bijna 2 zetels
dus dat doet ertoe! Je moest ook wel het koppie erbij houden. In envelop A hoorde
het (anoniem) ingevulde stembiljet. In envelop B moest je de persoonlijke
stemkaart en een kopie van je paspoort stoppen. Daarna A in B en hopsakee!
In een recent FD-artikel las ik
dat het bij de vorige parlementaire verkiezing nog ging om 81.000 Nederlanders
buiten de landsgrenzen. Er was in de afgelopen jaren dus sprake van een flinke
uitstroom van landgenoten. Tijdens de vorige stembusgang profiteerde vooral D66
van die stemmen, op de voet gevolgd door de VVD en Groenlinks. Dit jaar zijn
het 37 partijen die om onze stem strijden.
Met het grote aantal kiezers
dat, als je de politieke verslaglegging mag geloven, morgen zwevend het
stemhokje instapt, kan de uitslag nog spannend worden. Dat de VVD de grootste
partij blijft, staat vast alhoewel er in diverse polls over een lichte daling in
zetels wordt gesproken. Welke partijen dit jaar op plaatsen 2, 3 en 4 eindigen,
is geen gesneden koek. Het gaat wel ergens om, de koers van het land staat op
het spel. Deze coronacrisis leerde ons nieuwe lessen en
bovendien komt 2030 in zicht, het jaar waarin belangrijke klimaatdoelstellingen
moeten worden bereikt. Stemmen is deze keer dan ook extra zinvol.
Zelf bracht ik mijn stem uit op
een vrouw van een partij ter linkerzijde van het politiek firmament. Nooit was
ik lid van enig politieke partij maar politiek geëngageerd ben ik altijd
geweest. Ik stemde dit jaar niet strategisch maar principieel. Voor kansengelijkheid
voor iedereen (vrouwen in het bijzonder), eerlijker delen, hogere belastingen
voor rijken en grote bedrijven en groen beleggen. Al woon ik jarenlang in het
buitenland, Nederland is en blijft mijn vaderland. Het land zit diep in mij en blijft
boeien. Weliswaar weg maar nooit losgezongen! De opvallendste zin uit het
verkiezingsprogramma van de betreffende partij was ‘samen
met velen kunnen we de hele wereld aan’. Te beginnen in Nederland. Zelf voel ik mij overigens wereldburger,
Europeaan èn Nederlandse.
 |
| Illustratie: Bas van der Schot |
Leider en enig lid van de PVV,
Geert Wilders (Lijst 2), noemde zijn beweging tijdens de verkiezingscampagne de
meest rechtsstatelijke partij van het land. Dat bleef bij mij hangen. De Nederlandse
Orde van Advocaten onderzocht onlangs het programma en constateerde dat die club juist de minst rechtsstatelijke partij van Nederland is. De PVV wil namelijk
maatregelen nemen die strijdig zijn met de Nederlandse Grondwet. Dat is juist gevaarlijk voor de rechtsstaat... Wel de Partij
voor de Vrijheid heten maar die vrijheid niet voor iedereen in Nederland laten
gelden. Op een partij met zo’n stelling stem je tot niet met goed fatsoen?! Ik zou willen dat deze partij van de tweede plek kukelt (ten faveure van D66).
Diezelfde NOvA onderzocht ook
het programma van FvD, Forum voor Democratie (Lijst 13). Die partij blijkt een bepaalde
groep burgers met een reeks voorstellen juridisch dakloos te maken. Statushouders
-personen wier asielaanvraag door de Nederlandse staat is ingewilligd- die
thans in Nederland verblijven, krijgen volgens dat verkiezingsprogramma hooguit tijdelijke opvang gericht op
terugkeer naar het land van herkomst. Klopt evenmin. Dat is niet het enige van die partij
dat rammelt. In je partijprogramma stellen dat je vrijheid van meningsuiting
wilt bevorderen maar dan als lijsttrekker zelf weglopen als je op tv flink wordt geroosterd door
een cabaretier?! Wat een hypocrisie... Ik vrees dat deze onwelriekende partij wel een zeteltje wint. Tja.
Momenteel lees ik het boek van
Lale Gül (1997), de Turks-Nederlandse auteur van de autobiografische roman ‘Ik
ga leven’. Güls debuutroman beschrijft een streng islamitisch gezin in
Amsterdam-West met ongeletterde Turkse ouders en drie intelligente kinderen die
in Nederland zijn geboren. Al op de Koranschool voelt de jonge Büsra
(hoofdpersoon van het boek) zich een zonderling en dat gevoel neemt toe met de
jaren. Ze stelt vraagtekens bij bijna alle regels van haar ouders, haar gemeenschap
en haar religie. Moeder is orthodox, vroom, een draak en een tiran. Dochterlief is minstens zo fel: ze haat deze verwekker. Daarover trof ik een pakkende uitspraak aan in het boek: ‘de
sterkste haat is ontgoochelde liefde’ (p. 240).
Büsra wil leven in het hier en
nu en niet worden beperkt door de middeleeuwse opvattingen van haar omgeving. Oudste
broer Halil mag alles, zij mag zij niets. Ze wenst zich niet te verloven en niet te trouwen,
gaat Nederlands studeren, heeft een stiekeme baan waarvoor ze haar hoofddoek aflegt,
maakt zich op, krijgt een witte vriend (‘volksverdunner’ voor zijn eigen Haagse
gemeenschap) in een andere stad die ze jarenlang stiekem ontmoet. Het gedrag
dat haar ouders haar opleggen, wordt stricter en dwingender in de loop van de
tijd. Zelfs haar stemgedrag wordt voorgeschreven. Ze conformeert zich tot op zekere
hoogte en blijft thuiswonen, uit solidariteit met haar oma en jonge zusje. (Bovendien
vreest ze de eenzaamheid). Ze moet zich elke dag tegenover haar moeder blijven verantwoorden,
op elk moment van de dag moet ze laten weten waar ze is en met wie. Dat is geen
leven, wat mij betreft. Goed gekozen boektitel!
In het Parool zegt ze tijdens
een interview “Ik maak wel duidelijk dat massa-immigratie misschien niet zo handig is.
Ik ken geen islamitisch land in de wereld waarvan ik denk: dat is fijn leven
daar. Dus ik zal altijd stemmen op een immigratiekritische partij. Ik maak me
zorgen over de invloed van de islam en de demografische groei.” Desalniettemin stemt zij in Nederland niet op een extreemrechtse partij.
Haar zorgen deel ik. Grote
problemen als ongeletterdheid, intolerantie, gearrangeerde huwelijken, gapende ongelijkheid
tussen vrouwen en mannen en eerwraak die aan de zuivere islam kleven, werden mij in de loop van de tijd duidelijk;
vooral door boeken van dit genre. Gül laat haar hoofdpersoon zeggen (p. 107)
dat “de islam de laatste collectivistische ideologie is die nog zwaar zit te
spartelen tegen de stroom der moderniteit.” Zelf heb ik niets met religie (welke dan ook). Geloven
vind ik een persoonlijke aangelegenheid waarmee je anderen niet moet
lastigvallen. Veel van de, door Büsra in het boek verwoorde bezwaren tegen het geloof deel ik. Maar om nu alle welwillende moslims die de Nederlandse taal
spreken en hun constructieve bijdrage leveren aan de maatschappij op één hoop
te gooien? Geen onderscheid te maken tussen hen die (willen) deugen en de rotte
appels die dat weigeren? Nee. Noem mij naïef of politiek correct maar dat kan
ik niet steunen. Dat druist tegen al mijn principes in...
Mijn verbijstering over het toenemend
aantal Nederlanders dat dat wel kan en zo van het democratische padje lijkt af te
raken, doet mij regelmatig bevragen wie wij zijn als Nederlanders? Wat typeert
ons? En vooral: wat verbindt ons? De vraag beantwoorden is lastiger dan 'm stellen. Dat leerde de
toenmalige prinses Máxima -van Argentijnse afkomst- in 2007 toen ze verklaarde
dat dé Nederlandse identiteit niet bestaat. Geert Wilders deed haar uitspraak destijds
af als “goedbedoelde politiek correcte prietpraat”.
In februari van dit jaar werd bijzonder
hoogleraar Gedragswetenschappen en Beleid Will Tiemeijer in de Volkskrant geïnterviewd
over die nationale identiteit. Het is een gevoelig onderwerp dat geen taboe zou
moeten zijn. De verscheidenheid in het land neemt toe en de sociale cohesie lijkt
daarmee af te nemen in omgevingen waar die verscheidenheid zich het duidelijkst manifesteert. Dat verlies
van maatschappelijke samenhang is ongewenst; dat moet worden tegengegaan. Dat proces moet op zijn beurt in goede
banen worden geleid.
We moeten onszelf vaker
afvragen wat we verwachten van nieuwkomers maar ook van mensen die hier al
honderd jaar wonen. In het Nederlandse inburgeringsexamen
staat onder meer dat de inburgeraar in staat moet zijn ‘om te gaan met de
Nederlandse omgangsvormen, waarden en normen’. Maar wat die precies zijn, wordt
helaas niet toegelicht. Dat examen gaat wel uitgebreid in op het belang van
geschreven regels, zoals je houden aan de Nederlands rechtsstatelijke normen, maar
wat daar aan meer alledaagse ongeschreven leefregels bovenop komt, moet de
inburgeraar zélf maar uitzoeken.
Bi het zoeken naar die identiteit
breekt Tiemeijer geen lans voor de school van de etnische herkomst:
Nederlanders zouden volgens die opvatting één bepaald volk met één bepaalde huidskleur en afkomst zijn. Een gevaarlijke uitgangspunt. Van de Tweede Wereldoorlog weten we waartoe dat kan leiden... Hij pleit evenmin
voor het constitutioneel pattriotisme: wat ons bindt is loyaliteit aan de
Grondwet en verder niets. Dus hij wil geen overheid die uitsluitend stelt dat je je aan
de wet moet houden. Hij ziet ook geen heil in de derde variant, die uitgaat
van een dominante cultuur: alles zou dan draaien om die ene cultuur met alle bijbehorende tradities,
feestdagen, specifieke gedragingen en normen.
 |
'It's only a joke'
Illustratie: Yuri Veerman
|
Als je beweert dat Nederlanders mensen
zijn die een koekje bij de koffie nuttigen, elkaar driemaal kussen bij een
ontmoeting, hossend over straat gaan op Koningsdag, van haring en van schaatsen
houden, sluit je meer dan de helft van de bewoners van de Lage Landen uit. Mij
inbegrepen. (Alleen dat koekje klopt, in mijn geval.) Een strak vastgelegde
nationale identiteit werkt niet, dat werkt inclusiviteit juist tegen.
Tiemeijer stelt een vierde
variant voor als alternatief: wat ons bijeenhoudt, is het delen van ruimte en toekomst, in de
letterlijke zin. We komen elkaar voortdurend en overal tegen en moeten het
samen doen. In die gedachte zit een potentieel voor sterkere verbondenheid.
Typisch Nederlands is dat hele kleine stukje aarde waarop we wonen. Dat is wat ons onderscheidt van alle
andere bewoners van deze planeet. Daarom noemde hij zijn essay ‘Project
Nederland’. Daarin stelt hij voorts dat het beter is over gewenste Nederlandse identiteit
te praten dan over unieke identiteit.
Het is dus beter je af te
vragen wie wij als Nederlanders willen
zijn.
‘Als je een ideaal formuleert van een identiteit, in plaats van een
werkelijkheid, dan is het grote voordeel dat het gaat om een aspiratieniveau
dat niemand bij voorbaat uitsluit.’
Tiemeijer geeft hiertoe een aanzet
in vier punten: Nederlanders zijn personen die de Nederlandse taal beheersen, die
zorgen voor hun leefomgeving, rekening houden met elkaar en een bijdrage leveren
aan de Nederlandse samenleving.
Deze punten zijn niet heel
specifiek geformuleerd want het is belangrijk een zekere flexibiliteit en vrijheid te behouden. Bovendien moeten de aspiraties haalbaar zijn. Vanzelfsprekend zijn er ook
grenzen aan deze gedachtengang. Het mag geen vrijbrief worden om je oneindig te
bemoeien met datgene wat een ander doet. (Dat neemt niet weg dat mensen elkaar
op sociale media tot nu toe voortdurend de maat nemen!) Bovenop de normen die
we vastleggen in de wet moeten bepaalde normen door eenieder worden omarmd èn uitgedragen.
Tiemeijers suggesties lijken mij
een uitstekende leidraad voor 17 maart en daarna. Er valt heel wat te kiezen!
