Apocalyptisch

We keerden eerder dan gepland terug van de Fallas in Valencia. Terugkijkend, hadden we niet moeten gaan... Maar ja, we hadden behoefte om de zinnen te verzetten. Wellicht waren we daarin te gretig. Toen we weer hoog en droog op het Spaanse honk waren, werd daar de mooiste falla van dit jaar gekozen. Die eer viel te beurt aan de Falla Convento de Jerusalén in de Categorie Speciaal. Het kunstwerk is hierboven op de foto te zien in verschillende stadia, maar altijd met grijze lucht en opmerkelijke wolken. De maker heet Pere Baenas (1967). Hij is al zijn hele leven Fallero-artiest. Hij begon op tienjarige leeftijd als hulpje in de werkplaats van Vicente Blasco; een andere Falla-grootheid. Baenas  eerste eigen falla verscheen in Gandia in 1982 en kwam uit in de kindercategorie. Hij won daarna diverse prijzen, de eerste officiële in 1987, eveneens uitkomend in de kindercategorie. Voor Valencia maakte hij tot en met 2019 35 grote fallas. 

Dit winnende kunstwerk van piepschuim en hout kreeg de titel `Monumento 2030´. Dat verwijst naar de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen (Sustainable Development Goals) van de 2030-agenda van de Verenigde Naties. Het was een combinatie van feeërieke scènes met dieren en mythologische wezens en de nabije toekomst. Dit monument beeldt onder andere klimaatactivisme, strijd tegen ongelijkheid maar voor toegang tot water, gezondheid, welzijn en onderwijs uit. Wij zagen het op de eerste dag van onze bezoek, weliswaar in onaffe staat en deels onder plastic. De opbouw van de meeste fallas liep deze keer flink achter op de planning vanwege het slechte weer. Regen en harde wind waren deze week ernstige belemmeringen voor het evenement en haar bezoekers. 

Maandagochtend reden we zonder haperingen en vroeg van huis naar het centrum van Valencia. (Dat was goed voor de relatie!) Autoweg V-31 voerde ons rechtstreeks naar onze eindbestemming. We wisten vantevoren dat parkeren in het stadscentrum een probleem is. Bovendien was de verwachting dat de ondergrondse parkeergarages overvol zouden zijn vanwege de Fallas. Daarom was het plezier groot toen we op loopafstand van ons hotel een (gratis) plek  bovengronds vonden. Een zwarte jongen hielp ons bij het parkeren in een razenddrukke straat met vier rijstroken. Maar ik verblikte of verbloosde niet als chauffeur. Zijn blik was onbetaalbaar toen ik hem met een fooi hartelijk dankte voor zijn hulp. Hij had een spleetje tussen zijn voortanden. (Dat vind ik onweerstaanbaar, bij wie dan ook...) 

We parkeerden tegenover de Stad van Kunsten & Wetenschappen, een architectonisch geheel van gebouwen in de droge rivierbedding van de Turia, ontworpen door een van mijn favoriete Spaanse architecten: Santiago Calatrava. Het gebied was niet meer zo magisch als net na de opening maar het trekt nog steeds veel aandacht. Ook de mijne. We zouden dat complex van gebouwen diezelfde avond nog in een heel ander licht zien. Letterlijk! 

We wandelden eerst langs de belangrijkste pleinen van het stadscentrum en zagen bijna overal hetzelfde: reparaties aan poppen die waren gevallen of gebroken, onderdelen die nog niet waren gemonteerd, geheel of gedeeltelijk in plastic verpakt. Deze rondgang was daardoor zeker niet zo fraaie beleving als in voorgaande jaren maar toch was er heel wat te zien.

Het kunstwerk dat gisteren tweede werd in de verkiezing, stond op de Plaza del Pilar. Ik had wat voorwerk gedaan en wist waar de kanshebbers stonden. In een lokale krant las ik dat de maker van deze falla, Paco Torres, al drie jaren achtereen als tweede eindigde in de categorie Speciaal. Deze kunstenaar had voor dit jaar een budget van €275.000. Wow! 

Het motto van zijn falla was dit jaar 'Schaak', met scènes vol kritiek op de hedendaagse politiek. Zijn falla vroeg aandacht voor nieuwe technologieën, de politieke elite en farmaceutische bedrijven, aan de hand van schaakfiguren als koningin en bisschop. Zo was onder andere de relatie van de Spaanse monarchie met de Arabische wereld te zien, en kwamen Poetin, Xi Jinping en (premier) Pedro Sánchez in beeld. Die poppen waren werkelijk prachtig nagemaakt. Levensecht! Joe Biden stond sneu met beide pootjes op de grond in een regenjas van plastic. 

Op een ander traject vroeg ik een stedelijke schoonmaker wat de stad met al dat gebruikte en afgedankte plastic ging doen. Antwoord: recyclen. Tja. Ik herinner mij het gewicht aan plastic dat door het stedelijke afvalbeheerbedrijf in 2016 werd afgevoerd: 6.500.000 kilo. Dat zal dit jaar niet minder zijn, gezien het heersende weertype! 

We namen even pauze en lunchten op hoog niveau, in de mirador van het aantrekkelijke Only YOU-hotel, centraal gelegen met uitzicht op een deel van de stad. Met een magische amuse van het huis, hamkroketjes in varkenspootjes, steak tartare en paëlla met blote schaal- en schelpdieren was het culinair dik in orde. Van de wijnkaart kozen we een rode Muga (Crianza, 2017) die heerlijk  smaakte. Een goede stop. Daarna liepen we verder langs pleinen en parken, totdat het welletjes was. Al bleef het droog, het weer verslechterde zienderogen. 

In het hotel ontmantelden we de reistassen en trokken we de wandelschoenen uit. Het was rond deze tijd dat de lucht boven Valencia begon te verkleuren. Er kwam een licht okergele gloed over de stad. In het Spaans wordt zo´n waas ‘calima’ genoemd. Het ging om miljoenen microdeeltjes Saharastof die door de sterke wind vanuit het zuiden werden aangevoerd. Het gebouw Hemisferic veranderde in een mum tijd in een buitenaards ruimteschip!   

Later die avond dronken we iets in de sky bar van het hotel, met zicht op de gebouwen van Calatrava. Het Operagebouw lichtte op in de kleuren van de vlag van Oekraïne. Aan het tafeltje naast ons streek op enig moment een stel neer dat Oekraïens leek te praten. Zij videoappte even later met een familielid of vriendin en toonde de Oekraïense vlag op het gebouw via haar telefoon. De tranen vloeiden rijkelijk aan beide zijden van de verbinding alhoewel zij lurkte aan een Aperol Spritz. Ja, het leven in andere delen van Europa gaat `gewoon´ door…

We besloten die avond elders te dineren en kleedden ons warm aan om naar buiten te gaan. Eenmaal op straat kwam een grote groep kinderen met begeleiders en hun mini-Fallera (jeugdige koningin) in traditionele klederdracht langs. Er werden rotjes afgeschoten, kinderen gebruikten hun fluitjes en er werd op drums geslagen. Ze waren op weg naar de verkiezing van de beste kinderfalla van het jaar in een van de gebouwen van Calatrava. Wij konden onszelf toen al moeilijk staande houden vanwege de stormachtige wind. Hand in hand liepen we verder en doken het eerste het beste restaurant binnen dat warm en gezellig oogde. Daar nuttigden we iets kleins en liepen daarna, tegen de storm in, naar onze hotelkamer terug. 

De volgende ochtend zag er niet beter uit. Het stormde bij mij ook van binnen dus we pakten de reistassen weer in, kregen wederom hulp bij het wegrijden van onze zwarte parkeerwachter en reden terug naar de provincie Alicante. Onderweg werd de lucht met de minuut apocalyptischer. Okergele lucht veranderde in fel oranje, als van een Marslandschap. Ondanks de luchtfilter in de auto kregen we beiden onderweg een droge mond en last van prikkende ogen. 

In de afgelopen dagen was Spanje het land met de ongezondste lucht ter wereld. Op de thuisroute zagen we aan de andere kant van de autoweg duizenden kampeerwagens, waaronder veel Hollandse, naar het noorden rijden. Op weg naar gezondere lucht om in te ademen en zon. 

Thuis ging die verkleuring nog uren door. We hielden alle ramen, deuren en luiken potdicht om de kwalijke lucht buiten te houden. Het regende daarna twee dagen bijna continu. Ongekend maar goed voor het land. Het Saharastof bereikte Nederland intussen en zweefde verder, op weg naar de Noordkaap.

IJsbeer in een regenjas

We hadden het plan opgevat om deze week enkele dagen in Valencia door te brengen. Het is een van de interessantste plaatsen in deze autonome regio, wat mij betreft. Onlangs las ik een leuk artikel in de online krant Las Provincias over deze  stad in de toekomst. Valencia is dit jaar de Europese hoofdstad van Design. Om dat te vieren, werd een tentoonstelling ingericht die uitgaat van twee ideeën: een toekomstig ideaalbeeld en een schrikbeeld. Deze expo is genaamd 'Perspectief 2030'. Zal men in de toekomst niet meer van het strand van Malvarrosa kunnen genieten vanwege bergen afval? Zullen de fallera's over de Plaza de la Virgen fietsen? Ik houd wel van dit soort vergezichten. Als er in mijn vroegere baan als consultant Change management naar een toekomstvisie voor de klant werd gevraagd, stak ik altijd enthousiast mijn vinger op. Aan fantasie geen gebrek! (Ideeën werden overigens altijd getoetst aan uitvoerbaarheid.) 

Nu ligt 2030 niet zo ver in de toekomst dus futurisme is hier niet echt aan de orde. Als men iets van die nieuwe ideeën voor de stad will uitvoeren, moet men vandaag beginnen. Er zijn immers maar acht jaren te gaan. Zelf zou ik het jaar 2050 hebben gekozen als uitzichtpunt. Lokale ontwerpstudio´s en een enkele buitenlander tekenden voor de opdrachten. 

Ik zag McPaëllas (is dat nu spookbeeld of ideaal?), een volledig vergroend Plaza de Virgen, de rivierbedding van de Turia die door mensen wordt bewoond, in creatieve torens die hoog de lucht in steken. In het andere ontwerp kreeg deze rivier juist zijn oorspronkelijke functie van waterweg terug. Ook de Huerta van Valencia was object. Dat is een nogal unieke gebied dat zich van de rand van de stad naar een verre horizon, ten noorden, zuiden en westen uitstrekt. Het wordt gedomineerd door rijstvelden en 'chufa'-gewassen (knolgewas tijgernoot), sinaasappelboomgaarden en groentenplantages (aubergines en artisjokken), wijnstokken en olijfbomen. Irrigatiekanalen lopen er doorheen en voorzien lokale boerderijen van water. Dit watersysteem stamt uit de tijd van de Arabieren. Het gebied is onder andere bekend van de alboriorijst die wordt gebruikt voor de traditionele Valenciaanse paëlla. (De plaats Alboraya ligt in dit gebied.) Voor de toekomst van de Huerta is er kennelijk geen middenweg: het overleeft of verdwijnt. In het ene toekomstscenario wordt water daar verticaal gebruikt maar er is ook een visie waarin het complete gebied tot  woestijn is geworden. 

In de ideale visie is de openbare ruimte van Valencia er voor mens, dier en vegetatie. Fietsen zijn het enige vervoermiddel, vogels vliegen vrij rond, men leeft op straat. Maar volgens de dystopische blik staat deze stad, die niet meer voor voetgangers is, vol voertuigen en vervuiling. Het is een onherbergzaam, bruin, duister landschap, waarin nauwelijks te leven is.

Zoals elk jaar, behalve in de afgelopen twee coronajaren, worden in Valencia eveneens in deze tijd van het jaar de wereldberoemde Fallas gevierd. Het is de typisch Spaanse manier om de winter af te sluiten en de lente te begroeten. Het is een spektakel van jewelste met huizenhoge poppen, prachtig verlichte straten en Spanjaarden (mannen en vrouwen) in traditionele klederdracht. Het is een van de grootste straatfeesten van Europa. Mijn liefje en ik maakten de festiviteiten er een aantal keren zelf mee; voor de eerste keer in 2007. Het is een feest van uitspattingen!

In El Diario van afgelopen vrijdag las ik een interview met de voorzitter van de Centrale Raad van de Fallera-organisatie, Carlos Galiana. Hij was enthousiast over de terugkeer van het evenement maar sprak ook zijn zorg uit over het naleven van de regels: maskers moeten te allen tijde worden gedragen bij massa-evenementen, regulering van het wildplassen, en dergelijke. Hij vertelde dat er een aanvraag binnenkwam van een fallera die met haar vriendin wilde paraderen in mannenkleding; het gaat om een zogenaamd Saragüell-pak. Het gaat om Alicia en Laura en laatstgenoemde wil zich niet als vrouw kleden maar geeft de voorkeur aan broek en vest. In artikel 64 van de fallero-regelgeving (uit 2002) staat echter dat het vrouwen niet is toegestaan om mannelijke kleding te dragen en vice versa. Het reglement moet naar de tijd van nu worden aangepast maar dat is iets voor het eerstvolgende feest. De stappen die nodig zijn om het te  wijzigen... oef! Aldus de president (die zelf een roze colbert droeg voor de foto). 

Deelnemen aan de Falles is extra leuk als je enigszins bent ingeburgerd. Dan begrijp je de meeste grappen en grollen en de soms satirische en scabreuze voorstellingen die met de poppen worden uitgedrukt. Er is een flinke dosis politiek aan de orde, altijd met een knipoog. Zo wordt op creatieve wijze kritiek geuit op de toestand in het land en de wereld. Daarom had ik wel zin om de jaargang 2022 te gaan zien. Uiterlijk maandagavond moeten alle ninots er staan, op dinsdag maakt de jury een ronde langs alle wijken, op woensdag wordt de winnaar gekozen. Dat is ook de dag waarop meisjes en vrouwen in traditionele kleding bloemoffrandes aanbieden aan de Maagd Maria; niet de levende, zij is ook een pop. 18 maart is de ‘Nit del Foc’, op die avond vindt de grootste en spectaculairste vuurwerkshow van het festival plaats. Daar zijn we niet per sé van maar het maakt deel uit van de Spaanse traditie. 

We boekten leuke accommodatie in het stadcentrum, een stadswandeling langs de mooiste ninots onder leiding van een lokale gids, lieten ons oog vallen op een paar aantrekkelijke restaurants en hadden veel voorpret. Totdat we de weersverwachtingen voor deze feestweek onder ogen kregen. In de eerste week van de Fallas werd een belangrijke mascletà, het afsteken van vuurwerk en het in de fik steken van sommige poppen aan het einde van de dag, afgezegd vanwege noodweer. Foto´s van ingepakte kunstwerken vlogen over het internet, een ijsbeer met een regenjas, Poetin met een regenkapje op, ze schetsten allemaal een schrikbeeld. Dit weertype belemmert het werk van de Fallas-kunstenaars ernstig. 

Voor de laatste feestweek waren de voorspellingen aanvankelijk nóg slechter. Er steekt daar een storm op (Celia) die zich mogelijk tot een DANA ontwikkelt. We zagen de bui al hangen… Volgens website El Tiempo was de kans op regen vandaag 100%. Dat werd teruggeschroefd. Morgen zou het een dag worden met zware windstoten (100-200 km per uur). Ook dat valt mee. Het blijft in ieder geval droog. Op woensdag keren de regenbuien wel terug. Vanmorgen namen we het definitieve besluit: we gaan. Lekker uitwaaien op een andere plek. We hebben er zin an!