DANA en erna

Eigenlijk wilde ik overgaan tot een ander onderwerp dan het recente noodweer maar het is op menige plek zo dramatisch dat ik er nog een blog aan wijdt. Sinds gisteren wordt ook een 66-jarige Nederlandse vakantieganger vermist die in Dolores in een afwateringskanaal viel en door het water zou zijn meegesleurd. 
In de afgelopen dagen ontdekte ik dat het begrip ‘gota fría’ in de Spaanse pers was vervangen door DANA, een acroniem dat staat voor ‘Depresión Aislada de Niveles Altos’. Een geïsoleerde depressie op grote hoogte. Velen kregen er last van! Het is ook een eerbetoon aan de Spaanse meteoroloog Francisco García Dana die in 1984 overleed.

Dana klinkt vriendelijk maar schijn bedriegt: dit was de allerergste koude druppel in de geschiedenis van weerdienst AEMET, de slechtste gota fría in de Spaanse geschiedenis. Ik kende Dana tot nu toe alleen van de Ierse zangeres die in 1970 het Eurovisie Songfestival won met het lied ‘All kinds of everything’ en de transseksueel Dana International uit Israël die dat in 1998 deed. We hebben er dus een Dana bij en zij bleek deprimerend onaardig...

Van vrienden ontvingen we foto’s van sneue situaties die ze hier met eigen ogen aanschouwden. De lijn tussen nieuwsgierigheid en ramptoerisme is dun. Ik denk dat mensen drang voelen om zelf te weten wat er gebeurt. We kregen het met de evolutie mee: gevaren inschatten om te kunnen overleven. Er zijn psychologen die zelfs menen dat we onze eigen doodsangst kunnen bezweren door naar de ramp van anderen te kijken. Tja. Er kwam in de afgelopen dagen een vorm van ramptoerisme op gang waaraan ik mijzelf ook schuldig maakte, al trok ik er niet op uit. Zoals elke dag, liepen we ook de dag na Dana door onze woonwijk en langs het strand. We troffen vooral vernieling door natuurgeweld aan. Ik weet één ding zeker: ik voelde geen opluchting dat wijzelf het er goed vanaf brachten.

Lomas de Campoamor, ons voormalige woonoord in de heuvels, kreeg erg veel water te verstouwen. Appartementen van enkele vrienden liepen fikse waterschade op. Direct of indirect. Wij maakten dat daar in het verleden zelf ook mee. 

Dehesa de Campoamor, het nabije dorp aan zee, werd nog harder getroffen doordat de río Nacimiento woest buiten de oevers trad. Een video van het kolkende water aldaar haalde gisteren zelfs het achtuurjournaal op de Nederlandse televisie. De oversteekplaats waarover mijn liefje en ik honderdduizenden stappen zetten, hing er als een uitgebeende zebra bij. Een karkas…

De boulevard waarover we ontelbare keren samen en met vrienden naar restaurant ‘Montepiedra Playa’ liepen, werd onbegaanbaar en verdween deels in het water. Het strand van La Glea is niet meer. Herstel gaat maanden duren. Ik zie de werkzaamheden die in het gehele gebied Orihuela Costa nodig zijn extra somber in aangezien het gemeentebestuur de handen overvol heeft aan de reparaties aan Orihuela-stad. Orihuela Costa komt al jarenlang -onterecht- op de tweede plaats, zowel qua budget als qua onderhoud. Kasian.

Bij ons staan de ramen en deuren inmiddels weer wijd open, het tuinmeubilair is grondig afgespoeld, het terras aangeveegd. Planten en bloemen die in potten stonden, verdronken helaas. Regen is zeker goed voor de natuur en vult de stuwmeren en kleinere waterbekkens aan voor drogere tijden maar de stortbuien die we in de afgelopen dagen op onze koppies kregen, ruïneerden de natuur. Bovendien spoelde veel vruchtbare aarde weg. Op de landerijen die om onze gemeente heen liggen, kwamen jonge gewassen te lang onder water te staan. Ik ben benieuwd hoe funest dit zal zijn voor deze oogst.

Afgelopen weekend las ik een interessant artikel in NewScientist van een groep Utrechtse wetenschappers die precies onderzocht hoe planten en gewassen een overstroming doorstaan. Net als mensen hebben planten zuurstof nodig om te overleven. Als ze onder water staan, gaan ze dood. Het onderzoeksteam simuleerde een overstroming in het laboratorium en experimenteerde met een stadsplantje, de zandraket. In deze plant hoopt zich gasvormig ethyleen op. Die stof zet een moleculair mechanisme in de plantcellen in gang waardoor ze met minder zuurstof toe kunnen.

In het laboratoruim blies men vier uur lang ethyleengas in een afgesloten ruimte met zandraketten. Tegelijkertijd werd een rij planten van dezelfde soort uitsluitend aan normale lucht blootgesteld (de controlegroep). Beide groepen kregen vervolgens urenlang lucht zonder zuurstof om de omstandigheden tijdens een overstroming na te bootsen. De wortels van de zandraketten die waren blootgesteld aan de extra dosis ethyleengras bleken sneller en beter terug te groeien dan die van de niet-voorbewerkte exemplaren.

Met hun studie toonden de wetenschappers heel precies aan welke genen en eiwitten een rol spelen bij de aanpassingen van de planten aan een overstroming. Deze bevindingen brengen biologen dichter bij de mogelijke bescherming van planten tegen overstromingsgevaar. Zo kunnen toekomstbestendige gewassen worden geweekt die beter zijn opgewassen tegen deze vorm van natuurbeschadiging. Het lijkt wellicht een oninteressante studie maar deze bevindingen zijn heel belangrijk. Zeker nu ik de jefe van de weersvoorspellingen van AEMET op tv hoorde zeggen dat dit soort intense, extreme buien in de toekomst niet kunnen worden uitgesloten. Vooruitzien is regeren!

Even waande ik mij resident van een ontwikkelingsland toen we de beelden van het ondergelopen achterland via drones en vanuit bemande helicopters op het Spaanse journaal zagen. Spaanse meteorologen zijn het roerend met elkaar eens dat hun land niet is voorbereid op weer van dit extreme type. Ze constateren dat de buien in deze tijd van het jaar telkens heviger worden. Spaanse geografen zijn van mening dat er in het hele land sprake is van haperende ruimtelijke ordering, slechte stads- en gemeenteplanning en achterstallig onderhoud aan rivierbeddingen en -hellingen. Dat vind ik understatements van het jaar.

Veel belangrijker is de vraag hoe men die put gaat dempen. In 2003 stelde de autonome regio Valencia (de onze) een actieplan op waarmee natuurlijke risico’s als overstromingen moesten worden voorkomen of beperkt. Iedere gemeente moest zelf de benodigde maatregelen plannen en uitvoeren. Voor iedere gemeente gold in meer of mindere mate dat het regen- en rivierwater moest worden gekanaliseerd.

In onze omgeving ligt het natuurpark Río Seco dat werd gevormd tijdens het Plioceen (de periode vóór het Pleistoceen). Zo’n 20 miljoen jaar geleden was dat een groot, ondiep platform aan de kust waarop zich in de loop van de tijd afzettingen van zee-organismen vormden. De gemeente organiseert in het voor- en najaar wandelingen door dit mooie natuurgebied maar je kunt er gemakkelijk zelf op uit. (Nu niet doen, hoor!)

Als we in dagen zoals deze spreken over de río seco gaat het over het, door de mens aangelegde afwateringssysteem waarin neerslag en rivierwater uit de omgeving wordt opgevangen en naar de Middellandse Zee wordt afvoerd. Onze gemeente nam die maatregelen op tijd. Jaren eerder legde men een breed, open kanaal naar zee aan waarin je het grootste deel van het jaar kunt wandelen, fietsen, rolschaatsen en de hond uitlaten. Het laatste stuk betrof de constructie van de verbindingen vanuit het achterland en het centrum naar de buis die naar de kust leidt. Het was die actie die recent veel huizen droog hield.

Dana-water stroomde weliswaar door onze straten maar geen huis liep onder, niemand werd geëvacueerd. Andere gemeenten waren minder fortuinlijk. De militaire hulpdienst UME dook dit weekend op om de zwaarder getroffen woonwijk net over de provinciegrens (Murcia) te helpen bij het schoonmaken. Die straten zijn gesperd, de modder ligt daar tenminste tien centimeter dik. Wij hebben weer blauwe lucht en code Groen. De zee oogt echter nog oranje. Chiringuito Ramon is open, zij het beperkt.

Kaplaarzen uit de kast

Het is niet zo dat we niets meemaken als we thuisblijven… Afgelopen dagen was het weer hier bar & boos. We maakten ons op voor noodweer en dat stelde niet teleur. Op de avond van de aflasting van mijn liefje’s verjaardagsfeestje werden we in een restaurant uitgenodigd door onze vrienden Joan & Ben. Wij stelden de feestviering een week uit vanwege het weer, zij besloten dat er die avond tóch iets moest worden gevierd. Een lief gebaar. Onze familie in Bali vierde die dag wel/ook. We ontvingen een foto van alle vijf met feestmuts op, taart etend. Dat was nadat ze de jarige Jet meerkelig toezongen. Binnen in het Aziatische restaurant was het gezellig, druk en lekker, buiten werd de lucht elke minuut fel verlicht. Het donderde en bliksemde dat het een aard had. De hevigste flitsen en klappen ontweken we zo.

Toen we later die avond over de N-332 naar huis reden, was het uitzonderlijk rustig op de weg. Mensen gaven kennelijk gehoor aan de oproep van hulpdiensten. Die weg  wordt op een deel van het traject geflankeerd door de AP-7 die hier en daar onder de kustweg doorloopt. De waarschuwingslampen op de autopista knipperden ter hoogte van de tunnel bij onze woonplaats. Naast een oplichtend waarschuwingsbord stond dat er al sprake was van inundatie (de tunnel was ondergelopen) en dat je je snelheid moest aanpassen. Ook ik reed beheerst terug naar het Spaanse honk, hier en daar zigzaggend om aguaplaning te vermijden.

Het onweer ging uren door, af en toe zag ik indrukwekkende schichten boven ons huis. De regenbuien waren in de nacht van donderdag op vrijdag ongekend heftig. Eerst kwamen ze loodrecht naar beneden, later striemden ze de gevel en de ramen horizontaal, uit verschillende windrichtingen. De wind wakkerde flink aan en draaide als een tol. De ene keer hoorde je het geroffel op het dak, het volgende moment tikten druppels hard tegen de rolluiken van de slaapkamer. In enkele uren tijd viel circa 200mm neerslag per m2 op ons dak; met een uitschieter van 80mm in slechts één uur. Je wordt na een tijdje kriegel van al die geluiden. In zo’n nacht kom ik niet verder dan de waakstand. Elk afwijkend geluid(je) schudt mij wakker.

Om zes uur 's ochtends vond ik het welletjes. Het was de hoogste tijd voor een rondje door het huis. De regen kwam nog steeds met bakken uit de lucht. Het klonk als oorverdovend tromgeroffel op het dak van onze aangebouwde eetkamer. Binnen bleef het droog, er was geen schade te bekennen. Joehoe! Opgelucht trok ik de tussendeuren achter mij dicht. In de woonkamer wachtte mij een leuker tijdverdrijf. Momenteel lees ik namelijk het boek ‘Een bevlogen jaar’ van vogelaar Arjan Dwarshuis (1986). 2016 is zijn ‘Big Year’. Hij gaat dan op pad voor een wereldwijde recordpoging vogelkijken. Hij vestigt een record door in 366 dagen 6.852 vogelsoorten te horen, zien en vastleggen. In het boek zit hij op dat moment drijfnat, doodmoe en vuil in de  regenwouden van Borneo, Papoea-Nieuw-Guinea en Sulawesi in een doorweekte tent, wachtend op het gezang of de verschijning van zijn gevederde vriendjes. Soms wacht hij urenlang maar valt er niets te zien.

Hier viel die ochtend ook af en toe het licht uit. Op een zo’n moment wierp ik een geconcentreerde blik naar buiten. Groot was mijn verbazing toen ik bruin water met grote snelheid door onze straat zag stromen. Ons gemeentebestuur investeerde afgelopen jaren tonnen in de verbetering van de infrastructuur in het stadscentrum. Overvloedig regenwater zou na deze aanpassing niet meer naar ongewenste plekken stromen maar zou worden afgewaterd naar de río seco (droge rivier) die langs de gemeentegrens naar zee loopt. Dit noodweer toont maar weer aan hoeveel plekken in Spanje zoiets nodig hebben.

Tot nu toe was onze straat in deze wijk aan zee tijdens elke gota fría droog gebleven. Nu dus niet. Enkele Spaanse buren met meer ervaring hadden hun auto’s uit voorzorg al op het trottoir geparkeerd. Het water steeg tot aan de trottoirband, de wielen van onze bolide stonden voor de helft onder water. Ik hoefde mijn snorkel niet op te zetten maar laarzen waren geen overbodige luxe. Later stuurde ik de auto eveneens op de stoep, met kaplaarzen aan mijn voeten. Geen ideale autoschoenen maar de manoeuvre vergde geen stuurvrouwkunst. 's Ochtends vroeg waren er straten waar het water hoger stond dan de rand van mijn laarzen. Al viel de wateroverlast uiteindelijk mee, in onze straat viel alsnog een slachtoffertje te betreuren. Toen het water zakte, ontdekte ik een met modder besmeurde huismus in de goot. Verdronken.

Ter hoogte van onze woonplaats moest de brandweer met een opblaasboot en waterscooter passagiers uit gestrande auto’s bevrijden uit de tunnel op de AP-7. Het bericht haalde zelfs de Telegrof! De waterstand in beide tunnelbuizen bereikte op dat verzonken stuk weg een hoogte van wel 2 meter. Chauffeurs stonden, naar verluidt, op het dak van hun stalen ros. De brandweerlieden hadden er hun handen vol aan. Ik begrijp niet dat de tunnel niet werd afgesloten. Sommige weggebruikers moet je nu eenmaal tegen zichzelf beschermen… Ironisch genoeg was een van de auto’s die er kwam vast te zitten, van ons vroegere bedrijf voor zwembadonderhoud. Geen fake news!

De río Segura trad buiten zijn oevers en veroorzaakte veel ellende. Deze rivier ontspringt in de Sierra de Segura en loopt door vier provincies, waaronder onze eigen provincie Alicante en buurtprovincie Murcia. De Segura loopt onder andere door het centrum van de steden Murcia en Orihuela. Vooral daar ging het fout. 

Op deze rivier komen wel 13 andere rivieren uit dus we praten over een immense watermassa. De fraai gerestaureerde stierenvechtersring van de stad Orihuela liep als een badkuip vol. Ik kon mijn ogen niet geloven toen ik de foto zag. In de buitenwijk San Isidro (het openluchtmuseum dat we vaak bezoeken vanwege de muurschilderingen) ging een metershoge muur van water door de steile straten. Ik vrees dat restaurant Diego aan de voet van de wijk de volle laag kreeg. Hoofdstad Murcia kreeg 200mm per m2 regen te verwerken. Veel mensen moesten worden geëvacueerd. De Segura mondt na ruim 300 kilometer bij Guardamar del Segura uit in de Middellandse Zee. Guardamar is een alleraardigste badplaats niet ver bij ons vandaan, met vissershuisjes langs het strand en een mooie boulevard. De kustplaats kreeg bovendien een tornado te verduren.

Het was vrijdag de 13de voor de mus, de mensen die verdronken in de río Segura èn voor ‘onze’ Marisol. Wij waren niet voorbereid op de vernielingen die het recente natuurgeweld op de plaatselijke stranden aanrichtte. Onze favoriete strandtent Chiringuito Ramón stond nog als enige overeind, wel met een extreem smal strand. Harde werker Royer uit Ecuador die Ramon al jarenlang assisteert en die wij persoonlijk leerden kennen als heel prettig mens, had het terras en de loopplank alweer hersteld.

Het terras van Ramons echtgenote Marisol (eigenaresse van de Chiringuito met dezelfde naam), lag er echter in erbarmelijke staat bij; het looppad ernaartoe was aan gruzzelementen. Ik vermoed dat ze dit seizoen niet meer opengaat. Op dat strand trof ik een grote hoeveelheid mandarijnen aan en elders lagen paprika’s in alle kleuren. Er sloeg waarschijnlijk een scheepscontainer overboord.

De droge rivier aan het einde van de wandelboulevard veranderde in een kolkende watermassa die als een waterval in zee stortte. Ik stelde mij voor hoe het onze straat zou zijn vergaan als deze afwatering er niet zou zijn geweest. Royer wist te melden dat de strandtent op de punt van Torre de la Horadada, pal naast de historische toren, volledig in elkaar zakte. Vrienden van Campoamor stuurden ons foto’s waarop het plaatselijke strand La Glea was te zien. Net zo’n kaalslag als bij ons. De beide houten Chiringuitos verdwenen daar waarschijnlijk in de golven.

Het is inmiddels rustig weer. Het grootste leed is geleden, de laarzen staan weer in de kast, er wordt herbouwd. We hoeven niet ver te zoeken naar een project voor World Cleanup Day, volgende week. Er is veel op te ruimen op de lokale stranden. De roodbruine zee buldert nog steeds. Voorlopig wordt er nergens gezwommen.