Grote of kleine k?

Fabian Gomes Trinidade

Tot eind van deze maand kan er weer worden gestemd op de beste street art ter wereld. Op 31 januari aanstaande wordt de winnaar bekendgemaakt op de website van Street Art Cities. Zelf bracht ik, zoals elk jaar, reeds een stem uit op mijn favoriete kunstwerk van 2025. 

Er werd lange tijd neergekeken op deze vorm van kunst. Het was kunst met kleine k, velen vonden het niet eens kunst. Tot de hoge kunst behoren klassieke, intellectuele kunstvormen die je vindt in musea en concertzalen. Lage kunst is massacultuur. Hier gaat het om populaire vormen van kunst. Daartoe schaarde men straatkunst ook. Daarmee was ik het al snel oneens nadat ik kunstig beschilderde muren zag. (Maar voor graffiti haal ik mijn neus op...) Er zit ook vaak een mooi verhaal achter het werk. Vaak kan ik een glimlach niet onderdrukken. 

Ik weet niet precies wanneer deze liefde begon. De eerste digitale foto van een muurschildering zit in mijn 2005-2006 webalbum en is geschoten in Australië. Tot nu toe spant Zuid-Amerika de kroon qua aantallen en kwaliteit, wat mij betreft. Deze vorm van cultuur is ook prominent in Spanje. Málaga is een stad vol urban art maar dat is buurgemeente Los Alcázares ook. De meeste personen die naam maken als muurkunstenaar, zijn professioneel geschoold en zeer getalenteerd.

In een uitgebreid artikel in El País werden de dit jaar genomineerde muurschildering en andere kunstwerken op de muren van Cartagena uitgelicht. Ook die stad zit er vol mee! Je vindt er meer dan 50, in en om het centrum. In dit artikel werd een mailadres vermeld dus dat gebruikte ik om te vragen of ze een digitale wandelkaart van het gebied hebben. Ik moest er lang op wachten maar het kwam. Nee, er bestond geen digitale kaart van alle muurschilderingen. Wel werd mij dringend verzocht op het werk van Spaanse kunstenaar KATO te stemmen die in een buitenwijk een complete muur verfraaide.

Hij maakte een kunstwerk, getiteld ‘K-ArtHago Nova: Ars, Populus et Imperium’. Cartagena is een mooie Spaanse stad met een rijke Romeinse geschiedenis. Het werk is aangebracht op de wand van een sportcomplex in de wijk Carteras en  vult de hele muur (50x6 meter). Alleen de schildering van de vrouwelijke krijger werd ingestuurd voor de verkiezing. ‘K-Arthago’ is een verwijzing naar de Romeinse naam voor Cartagena, Carthago Nova, en de identiteit van de kunstenaar (KATO). Zijn echte naam is Fabián Bravo Guerrero (1986). 

Deze muurschildering is een eerbetoon aan de grandeur van Carthago Nova, het huidige Cartagena en het Romeinse erfgoed. Het kunstwerk, gemaakt met spuitverftechniek, combineert straatkunst met geschiedenis om de pracht van het Romeinse Rijk tot leven te brengen. Links staat een stoere Romein in gouden harnas en rode cape die macht en strategie vertegenwoordigt. Rechts staat een jonge vrouwelijke krijger die voor gelijkheid zou staan (al is ze lieflijk afgebeeld en houdt ze haar hoofd schuin...) en voor de kracht van het volk. Aldus Fabián Krijger. Hij werd overigens niet in Cartagena geboren maar in Sevilla.   

In het midden van het paneel vind je een scène van straten en burgers dat aangeeft dat het bij de Romeinen niet alleen draaide om militaire glorie, maar ook om het dagelijks leven, de cultuur en de gemeenschap. Ook op dit werk stemde ik niet maar we gaan binnenkort wel met een zelfgemaakte kaart naar Cartagena om daar zoveel mogelijk kunstwerken te zien. 

Het grootste aantal inzendingen (13) komt dit jaar uit Spanje. Zuid-Amerika is tevens goed vertegenwoordigd. De Nederlandse muraliste Nina Valkhoff doet mee met kunstwerk ‘The Chase’ dat ze op een muur in Engeland aanbracht. Een fraaie schildering van vogels (een aalscholver en twee Jan-van-Genten) die onder water zijn om er te vissen. Nu zal de regelmatige lezer denken dat deze schildering mijn stem kreeg vanwege mijn grote liefde voor gevederde vriendjes maar dat is niet zo! Het werk is technisch zeer knap en er zit vaart in de schildering maar toch kreeg het mijn stem niet. 

De Nederlandse kunstenaar Paul Watty doet eveneens mee met ‘The Frog’, op een muur in Tilburg. Ook dit werk is technisch perfect, met mooie spiegeling in de levensechte ogen en mooie regendruppels op de bladeren waarop het dier zit. Wederom voelde ik mij echter niet geroepen om op hem te stemmen. Wellicht ben ik niet pattriotisch genoeg?! Maar zo gaat dat: de waardering voor kunst, in welke vorm dan ook, is zeer persoonlijk en vaak niet rationeel. 

Zelf verkoos ik een Spaanse inzending, getiteld ‘Juan el afilador’ ofwel Jan de messenslijper. Een hyperrealistisch werk in blauwtinten van een oude man met mondharmonica. Traditioneel maar toch ook weer niet. De Ourense-kunstenaar Mon Devane (1985) vereeuwigde een van zijn buren, Juan Pérez, messenslijper, emigrant en uitvinder in Castiñeiro, een dorp in San Xoán de Río (provincie Ourense, autonome regio Galicië). 

Juan is messenslijper van beroep en belichaamt het typische verhaal van een Spaanse arbeidsmigrant die uiteindelijk naar Zwitserland ging voor een beter leven. Juan werd geboren in 1935. De omstandigheden van die tijd dwongen hem al op jonge leeftijd te gaan werken. Als kind was hij schaapherder, maar dankzij oom Antonio ontdekte hij welk beroep hij wilde kiezen: messenslijper. Oom en hij trokken samen naar de autonome regio La Mancha om daar geld te verdienen; een afstand van ongeveer 500km. Dat deden ze aanvankelijk fietsend. 

In de krant El Español las ik een interview met de geportretteerde en diens zoon Juan Carlos. Juan monteerde een slijpsteen op zijn fiets omdat hij -zoals hij zelf zegt- het lopen zat was. Dat was zijn eerste (en enige) uitvinding. Later in zijn leven vertrok deze pionier naar Zwitserland waar hij twaalf jaar verbleef en verschillende banen had; onder andere die van tuinman, afwasser en grafdelver. Hij keerde terug naar Spanje waar hij inmiddels een Vespa had met het slijpapparaat erop gemonteerd. Daarmee reed hij naar Andorra en de Costa Brava voor werk. In 1974 kwam hij in Barcelona terecht, ​​waar hij ruim 20 jaar in een bestekwinkel werkte als messenslijper. 

Juan’s zoon verliet zijn gamebedrijf in Noorwegen tijdens de coronapandemie om terug te keren naar het dorp van zijn grootouders. Zijn grootmoeder zei hem dat hij moest stoppen ‘met de wereld rondreizen’. Hij moest naar zijn geboortegrond komen om het dorp (en omgeving) te helpen. JC deed wat zij wenste, hij keerde definitief terug. Grootmoeder overleefde covid niet. 

Juan Carlos keerde terug naar zijn geboortegrond maar zijn vroegere leven bleef kriebelen. Dus hij deed waarin hij goed was: met zijn Noorse compagnon ontwikkelde hij een game, genaamd ‘Aldealista’. Een app die dorpen en mensen met elkaar verbindt (een soort Tinder) en tot doel heeft plattelandsgebieden zichtbaar te maken en nieuw leven in te blazen. Met het geld dat wordt verdiend, worden restauratieprojecten in het dorp en de omgeving uitgevoerd. Uit een van die projecten, getiteld ‘Rural Haus’, kwam de muurschildering van Jan de messenslijper voort. 

Er is in Spanje al geruime tijd een soort ‘plattelandsrenaissance’ gaande. Je hebt de term ‘España Vacia’ waarschijnlijk weleens gehoord, het lege Spanje. Het binnenland van Spanje raakt steeds verder ontvolkt. Jongeren trekken naar de grote(re) steden voor werk en een leuker leven, de oudjes blijven achter en sterven op geboortegrond. Het dorp van zijn grootouders trof dat lot ook en staat symbool voor de ontvolking van duizenden dorpen in Galicië en andere autonome regio’s van het land. 

Aldealista is inmiddels een breed gewaardeerd sociaal platform dat toont waar je kunt eten, winkelen, slapen en wat er is te bezoeken in dorp X, Y of Z. Het omvat 125 gemeenten, heeft meer dan een half miljoen geregistreerde interacties (swipes), meer dan 5.000 matches, bijna acht miljoen weergaven op sociale media en is al actief in 51 landen (o.a. Duitsland, Zwitserland en Argentinië). 

Juan is trots op zijn portret en Juan Carlos op zijn app. Jongeren uit omliggende dorpen maken regelmatig een excursie om de muurschildering te zien en met de oude VIP te praten. Dat soort acties is ook bedoeld om hen te verbinden met hun geboortegrond. Om hen bewust te maken van hun wortels en hen te overtuigen dat blijven, in plaats van vertrekken, een goed optie is. 

De nu 89-jarige Juan wordt ook wel ‘de patriarch van Billarda’ genoemd. ‘Billarda’ (biljart) is een van de bekendste spellen in Galicië. Je moet een stok omhoog gooien en die dan proberen te raken met een andere stok om het zo hoog mogelijk in de lucht te meppen. Een soort biljart dat wij kennen op een horizontaal groen laken, maar dan verticaal, in de blauwe lucht. Het spel wordt daar vooral gespeeld op lokale festivals. 

Een mooie kroniek, een geslaagd kunstwerk. Met hoofdletter K, wat mij betreft!