Een muur vol gevederde vriendjes

Sommige jubilea worden gevierd met een receptie, een speciale munt, een tentoonstelling of een boek. Het Cornell Lab of Ornithology koos voor iets dat veel beter past bij de missie van deze organisatie: een monument voor vogels. Ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan gaf het gerenommeerde onderzoeksinstituut het Amerikaanse kunstenaarscollectief Ink Dwell -onder andere opgericht door Jane Kim (1981)- de opdracht een gigantische muurschildering te maken waarin álle 243 vogelfamilies ter wereld een plaats kregen. Beeldend kunstenares Kim was er ruim 2,5 jaar mee bezig. Het resultaat kreeg de veelzeggende titel From So Simple A Beginning.

Die titel verwijst naar de beroemde slotzin uit Charles Darwins boek ‘On the Origin of Species’ (1859): “From so simple a beginning endless forms most beautiful and most wonderful have been, and are being, evolved.” Een toepasselijker eerbetoon is niet denkbaar. Uit een verre evolutionaire oorsprong ontstonden ooit naar schatting meer dan 10.000 vogelsoorten, verdeeld over circa 500 families. Van de piepkleine kolibrie tot de imposante reuzenalbatros, van de nieuwsgierige kraai tot de schuwe kiwi: iedere soort vertelt een eigen verhaal over schoonheid, aanpassing en  overleven. 

Het Cornell Lab of Ornithology begon 100 jaar geleden bescheiden, met een handvol onderzoekers die vogels wilden bestuderen om ze beter te begrijpen én  ze daardoor beter te kunnen beschermen. Gedurende die eeuw groeide het lab uit tot een wereldwijd kenniscentrum waar wetenschap, technologie en burgerparticipatie samenkomen. Miljoenen vogelliefhebbers leveren tegenwoordig waarnemingen aan projecten als eBird, waardoor wetenschappers de verspreiding en veranderingen van vogelpopulaties nauwlettend kunnen volgen. Het laat zien dat natuuronderzoek niet alleen thuishoort in laboratoria en onderzoekscentra maar ook in tuinen, bossen en wetlands, overal waar mensen hun ogen en oren openhouden. Al jarenlang ontvang ik hun wekelijkse nieuwsbrief met info over vogels, vogeltellingen en allerlei cursussen. 

De muurschildering vormt een visuele samenvatting van deze honderdjarige missie. Kim en haar collectief brachten alle vogelfamilies samen in één kunstwerk van meer dan 280m2. De vogels, allemaal op schaal getekend, lijken zich over de muur te bewegen alsof ze deelnemen aan één groot familie-uitje. Wie langer naar het kunstwerk kijkt, ontdekt steeds nieuwe details: subtiele kleuraccenten, karakteristieke snavels, opvallende veren en onverwachte verwantschappen tussen soorten die soms duizenden kilometers van elkaar leven.

Het kunstwerk is meer dan een indrukwekkende verzameling afbeeldingen. Het laat zien dat biodiversiteit geen abstract begrip is maar een levend ecosysteem waarin iedere vogel een onmisbare schakel vormt. Juist in een tijd waarin veel soorten in meer of mindere mate worden bedreigd door klimaatverandering, verlies van leefgebied en vervuiling door de mens, herinnert de muurschildering ons eraan hoeveel er op het spel staat.

De Amerikaanse natuurbeschermingsorganisatie National Audubon Society schreef een recensie op de website van het kunstenaarscollectief. ‘Nu heeft dit vogelachtige Vaticaan zijn eigen Michelangelo.’

Verwondering is vaak de eerste stap op weg naar bescherming. Het kunstwerk spreekt niet alleen de wetenschapper aan die de evolutionaire verbanden onderzoek maar ook het kind dat vol bewondering naar een sierlijke ijsvogel of bonte papegaai kijkt. Kunst en wetenschap ontmoeten elkaar hier op een manier die beide disciplines sterker maakt. De een roept vragen op, de ander zoekt naar antwoorden. 

Na 100 jaar kijkt het Cornell Lab of Ornithology niet alleen terug op een indrukwekkende geschiedenis, het instituut kijkt ook vooruit. De uitdagingen voor vogels zijn groot maar de mogelijkheden om ze te bestuderen en te beschermen groeien eveneens. Nieuwe technieken, internationale samenwerking en miljoenen betrokken natuurliefhebbers bieden hoop.

Deze muurschildering is een uitnodiging om omhoog te blijven kijken waar verschillende soorten zwaluwen door de lucht scheren, om aandachtig te luisteren naar het gezang van een merel of nachtegaal in je achtertuin en om te beseffen dat achter elke vogel een miljoenen jaren oud verhaal schuilgaat. 

Lang voordat de eerste vogel -zoals we die nu kennen- zijn vlucht maakte, werden de kenmerkende eigenschappen van een vogel gevormd door een groep tweebenige, vleesetende dinosaurussen (theropoden). Die groeiden uit tot een van de mooiste verschijnselen van het leven op aarde, wat mij (vogelaar) betreft. 375 miljoen jaar van evolutie... Ik word er stil van. 

Ter ere van deze feestelijke viering werd tevens een boek samengesteld. De  vogelwand is met eigen ogen te zien in het kantoor van het Cornell Lab in Ithaca, nabij New York. Op de website van het kunstenaarscollectief vind je de Vogelmuur in interactieve vorm. Als je klikt op een vogel krijg je een uitgebreide toelichting over het gevederde vriendje in kwestie. Mooi en ook nog leerzaam! 

De illustratie in de header is van het Nederlandse creatieve duo Van Santen en Bolleurs.