Halve dagen, goed besteed

Als we opstaan, dat is over het algemeen niet laat, is het hier reeds 27 graden Celsius. Aan het einde van de middag is de temperatuur opgelopen naar 37 graden. We gaan ’s ochtends dus vroeg op pad en komen doorgaans rond 3 uur terug naar het hotel waar het koel en cool is. Dat schema bevalt goed.

Dit weekend was het hoog tijd voor een bezoek aan enkele van de vele musea in Córdoba. Het is niet alleen fijn om kunst te kijken, de zalen hebben de gewenste temperatuur. We bezochten Museo Provincial de Bellas Artes Emilio Caraffa en Museo Superior de Bellas Artes Evita – Palacio Ferreyra. Voor €2 per persoon kregen we toegang tot twee musea waar we bovendien mochten fotograferen.

Het eerstgenoemde museum is gevestigd in een klassiek gebouw dat in 2007 een hypermoderne vleugel kreeg. Daar vind je vooral moderne kunst van beginnende Zuid-Amerikaanse kunstenaars, plus een speciale tijdelijke expositie. Het tweede museum, dat in een voormalig privépaleis is gevestigd, heeft moderne klassiekers aan de muur, van kunstenaars die (inter)nationale bekendheid genieten.

Vooral de serie ‘Manos Anónimas’ van de Argentijnse kunstenaar Carlos Alonso (1929) in Belles Artes Ferreyra maakte indruk. Het is werk dat hij na de militaire dictatuur maakte. Hij schilderde militairen met donkere brillen en lange jassen die nare dingen doen met naakte -soms zwangere- vrouwen die vaak door kleine kinderen worden vergezeld. Eén schilderij waar je grote mannenvoeten ziet die op de schouders van een naakte vrouw in een badkuip drukken, raakte mij. Ik voelde misselijkheid opkomen toen ik voor het werk stond, mijn liefje liep ervan weg. Het is zonder meer knap geschilderd maar door het indringende beeld kun je er niet lang naar kijken... Alonso’s dochter Paloma (1956) verdween tijdens de militaire dictatuur waarna hij in Italië in ballingschap ging. Hij is inmiddels alweer vele jaren terug in Argentinië.

In datzelfde museum zag ik een verwijzing naar een ‘oude’ bekende: de Argentijnse kunstenaar Antonio Berni (geboren in Rosario), wiens werk wij in het MALBA in Buenos Aires uitgebreid leerden kennen. Berni maakt politiek geëngageerde werken waarbij twee denkbeeldige personages centraal staan: Juanito Laguna & Ramona Montiel. De jongen is zoon van een fabrieksarbeider en de vrouw is prostituée, beiden zijn arm. Berni begon hen te schilderen en in collages af te beelden in de jaren ’50 en legde hun leven decennialang in figuratieve kunst vast. Het museum toont Eva Perón met de moeder van Juanito, van de Argentijnse kunstenaar Daniel Santoro. Als je mij in november 2014 had gevraagd naar Berni of Juanito zou ik geen idee hebben gehad… Op zo’n moment realiseer ik mij al te goed hoeveel geestelijke rijkdom reizen voortbrengt.

In het museum staat eveneens een vrolijk beeld van mevrouw Perón, getiteld ‘Evita en el balcón’ van kunstenares Luciana Bertoloni (Córdoba, 1971). Het beeld is gemaakt van ijzer, beton, aarde en glas, haar letterlijk schitterende jurk is een mozaïek van onder andere uitspraken en foto’s over haar. We lunchten heerlijk in de Bistró del Museo dat op de begane grond van het Caraffa-museum is gevestigd.

Na gedane arbeid is het goed toeven in Hotel Koningsblauw; we voelen ons grote bofkonten dat we hier bij toeval terechtkwamen. Het eigen restaurant, Républica, dat sinds twee maanden actief is, is open van donderdag t/m zaterdag. Gisteren ontmoetten we de jonge chefs Miguel Escalante en Javier Rodríguez en spraken we met hen over onze culinaire ervaringen in Argentinië tot dusver. De regelmatige lezer weet dat we zwaar teleurgesteld waren over de kwaliteit van de maaltijden in Buenos Aires; ze missen smaak, wat ons betreft. We leerden inmiddels dat zout bij wet is verboden in die provincie en dat verklaart veel. De chefs van Républica voegden daaraan toe dat de eerste restaurants in de havenstad door Spanjaarden werden opgezet; zij probeerden vervolgens Italiaans te koken. (De Italianen die er waren, hadden namelijk weinig geld.) Zo werd BA’s culinaire geschiedenis een samenraapsel en een verhaal van ‘net niet’. Tja.

In de provincies Santa Fé en Córdoba geldt die wet niet en dat was te proeven. Overigens las ik gisterochtend in een nationale krant dat Rosario, waar wij onlangs vertoefden, in 2014 door een geweldsgolf werd overspoeld. Iedere dag van dat jaar werd daar iemand vermoord?! Wij kunnen het navertellen.

Voor mijn liefje staan de gerechten van chef Rodrigo Castilla in Palermo nog steeds op de eerste plaats, van mij krijgen Escalante en Rodríguez de hoogste score. Zij gebruiken seizoensgebonden ingrediënten, de passie spat van de borden en de gerechten zijn pretty as a picture! Het bedienend personeel is enthousiast, klantgericht en toegewijd. Elena is Spaanse, Angela komt uit Colombia. Het toeval wil dat zij in Nederland au-pair was. We nemen een brief mee voor de betreffende familie die wij persoonlijk gaan afgeven tijdens ons aanstaande bezoek aan het Vaderland. Dit team heeft veel in hun mars.

Vanavond wordt het afzien want de Republiek is weer dicht. Morgen gaan we vóór het hanengekraai op om de bus naar Mendoza te nemen. Het wordt de langste busrit van deze rondreis: 11 uur. De provimand is goed gevuld.

Córdoba en omgeving

Córdoba is een stad met 1.3 miljoen inwoners, prachtige gebouwen, jezuïtische roots en nog veel meer. Een van de opmerkelijkste dingen is dat er immense rijen wachtenden staan voor banken en sociale instellingen; soms zijn die wachtrijen honderden meters lang. Het betreft vooral heel veel ouderen. Ik vroeg aan gids Rodrigo waarom. Mensen halen hun pensioen of andere financiële steun in persoon op. ‘Hebben ze dan geen bankrekening?’ Eh.., nee.

We spraken met hem veel over zijn geboorteland; niet elke vraag vond hij even gemakkelijk maar hij moest zich tot niets verplicht voelen. Zo was daar onze vraag of Argentinië een eerste, tweede of derdewereldland is. Hij en zijn vrouw hebben beiden goed werk, een auto, geld om boodschappen te doen, een gezonde baby en een prettige woonomgeving. Hij ziet de tekortkomingen van zijn land maar is er trots op Argentijn te zijn.

In mijn optiek is Argentinië het alle drie: er is veel armoede, basale voorzieningen zijn niet overal of niet voor iedereen aanwezig. In bepaalde aspecten doet het land ons denken aan Nederland van 50 jaar geleden (klassenstrijd, arbeidersverzet, oppermachtige vakbonden, religie als verbindende factor). Op mijn vraag waarom er geen goed treinenstelsel is, legde Rodrigo uit dat jaren geleden een deal werd gesloten tussen de toenmalige president en de vakbondsleider van vrachtwagen- en buschauffeurs. Zij kwamen overeen dat treinen er niet komen… Tja. Tegelijkertijd is het een van de meest ontwikkelde landen in Zuid-Amerika. Rodrigo noemde hun satelliet in de ruimte en de kerncentrales die overal worden gebouwd.  

De eerste muurschildering waarop mijn oog viel in de buurt van het busstation heeft dakloze kinderen als onderwerp. Overal waar je loopt in deze stad, zie je -radicale- politieke leuzen, de herinnering aan de vuile oorlog onder Videla (1976-1983) is aanwezig in de vorm van een archief, een museum en enkele monumenten. Op één bepaalde plek in de stad was een illegale vrouwengevangenis waar werd gemarteld. Je ziet foto’s van vrouwen die dat overkwam en het niet overleefden… Die periode is en blijft een open wond voor velen.

Vandaag bezochten we enkele bijzondere dorpen in de Sierras Chicas. Een van die dorpen is La Falda, anderhalf uur rijden naar het noordwesten. In het begin van ons verblijf in Buenos Aires vond ik in een tijdschrift een intrigerend artikel over Hotel Edén. Het hotel werd in 1912 eigendom van twee Duitse broers, Walter & Bruno Eichhorn. Walter en echtgenote Ida waren vrienden van Hitler. Zij hingen het nazi-gedachtengoed aan en sponsorden de leider in aanloop naar zijn verkiezing.

In juni 2014 blogde ik over een boek dat ik toentertijd uitlas, getiteld ‘Grey Wolf – The Escape of Adolf Hitler’ (2011) van de hand van de ervaren en gerespecteerde Engelse onderzoeksjournalisten Simon Dunstan & Gerrard Williams. Vijf jaar lang deden ze onderzoek naar de mogelijkheid dat Hitler geen zelfmoord pleegde maar na de oorlog naar Argentinië ontsnapte en daar vele jaren later op hoge leeftijd overleed.

Ter voorbereiding op het bezoek aan La Falda las ik het boekje ‘Eden Hotel – El nacimiento de un pueblo’ (2007) dat ik van Rodrigo leende. Daarin wordt vooral de ontstaansgeschiedenis van het hotel en het dorp uit de doeken gedaan, met een enkele verwijzing naar de hechte banden tussen de Eichhorns en Adolf Hitler. In 1937 feliciteerde hij hen middels een telegram hartelijk met hun zilveren huwelijk.

De familie Eichhorn is heden ten dage nog steeds eigenaar van het hotel maar het gebouw lijdt aan achterstallig onderhoud. Men schuwt de publiciteit. Was het een nazinest voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog? Er wordt beweerd dat gevluchte nazi’s na de oorlog in dienst traden van het hotel. Inwoners van La Falda beweren Hitler na de oorlog regelmatig in hun dorp te hebben gezien. Hotelmedewerkster Catalina Damero beweert hem zelfs meermalen te hebben bediend in zijn hotelkamer aldaar. 
Zelf sluit ik dat geenszins uit (al ben ik geen aanhanger van complottheorieën). Rodrigo was sceptischer: zou de Mossad of de CIA in dat geval geen actie in Argentinië hebben ondernomen? Goed punt. We zullen het nooit zeker weten.

Las Chicas (part two)

De busrit naar Córdoba was interessant… we dachten dat we een snelle bus boekten maar het bleek een stopper te zijn. Ik dacht dat de 399 kilometer die we moesten afleggen, in minder dan vijf uur zou kunnen worden verreden; het werden er ruim zeven. Gezien het weer was dat niet verkeerd; de regen kwam met bakken uit de lucht, van ’s ochtends vroeg tot in de middag. 

Het goede nieuws was dat er veel was te zien in de dorpen langs de provinciale wegen. Op de snelweg zouden we langs beton zijn gezoefd. Nu zagen we velden vol soja (Argentinië is ’s werelds grootste exporteur van soja), zonnebloemen (2015 is internationaal Van Goghjaar), graan, maïs en koeien. Sommige wegen waren afgezet vanwege overstromingen waardoor de chauffeur moest omrijden. Ook dat nog! Wederom zagen we ontelbare grote en kleine roofvogels langs de weg. 

Aan het einde van de middag kwamen we op het busstation aan waar we met de roltassen eerst naar beneden en toen weer naar boven moesten om de taxistandplaats te vinden. Mijn liefje, aka De Akela en de Middelgrote Roerganger, boekte een hotel niet ver van het station en op loopafstand van het leukste plein van de stad. Bij booking.com kreeg het een dikke voldoende, bij Tripadvisor -dat we veel later bekeken- kreeg de plek een zesje. Oh-oh… nu heb je zoveel meningen als er gasten zijn maar we hadden bij nader inzien liever een ander hotel gekozen.

Toen we het hotel binnenkwamen, ontwaarde ik een kleine, ongeïnteresseerde vrouw achter de balie. Ze keek ons aan alsof ze ons niet verwachtte en dat bleek ook zo te zijn. De boeking was niet doorgekomen, onze naam kwam niet in haar systeem voor. Het was geen probleem, we kregen een kamer op de vijfde verdieping. Onze eerste gedachte was ‘hadden we toch zonder kosten kunnen annuleren’… De kamerdeur stond wijd open, muggen zoemden om ons heen. Ik bekeek de ruimte en keek mijn liefje vervolgens veelbetekenend aan.

We hadden tijdens de uren in de bus nauwelijks water gedronken teneinde toiletbezoek onderweg te voorkomen dus dat was het eerste dat ik deed. Terwijl ik neerzeeg, gleed ik weg en klapte de brildeksel tegen mijn rug. Dat was het duwtje dat we nodig hadden. Eensgezind stapten we in de lift naar beneden. In de lobby vertelde ik de baliemedewerkster dat de kamer niet aan onze wensen voldeed. Het kon deze onverschillige niet bommen.

Vervolgens hielden we in de straat een taxi aan en vroegen de bestuurder met ons op zoek te gaan naar iets beters. Deze chauffeur was errug aardig en goed ingevoerd. Hij bracht ons allereerst naar Azur Real Boutique Hotel en zei dat hij ons daarna nog naar andere hotels kon brengen. Azur bleek een prettige verrassing: weliswaar aan een heel drukke straat in het centrum gelegen maar als je eenmaal met de lift naar boven bent, stap je een wereld van rust, goede smaak en luxe binnen. En dat alles tegen betaalbare prijzen omdat ze deze maand een aanbieding hebben. Joehoe! Schreef ik in een van mijn vorige blogs nog over het prinsessenbed in Rosario, je zou deze sponde eens moeten zien en voelen. Om over het uitgebreide ontbijt en de wijnshampoo maar te zwijgen.

Vandaag deden we een excursie met gids Rodrigo naar de ‘Estancias Jesuíticas’ in de Sierras Chicas, 70 kilometer ten noorden van Córdoba. Deze stad was het centrum van het jezuïetenrijk dat zich uitstrekte van Lima tot Buenos Aires. Deze jezuïetenplaatsen staan op de UNESCO-werelderfgoedlijst, niet vanwege hun religieuze betekenis maar omwille van hun socio-economische functie. Het was daar dat Franse, Spaanse en Italiaanse jezuïeten aan het einde van de 16^de eeuw neerstreken, (veel) land opkochten of ontvingen van de lokale Indianenbevolking, gebouwen neerzetten met behulp van slaven uit het zuiden van Afrika en van alles en nog wat gingen produceren.

Wij bezochten Estancia Jesuítica de Caroya, Estancia Jesús María en Estancia Santa Catalina. Ze zijn fysiek nogal verschillend: met koepel, zonder, met klokkentorens of uitkijkposten. Nergens mag je de binnenruimten fotograferen waar veel religieuze kunst hangt, soms met een grote K. Men is bang dat er wordt gestolen. Nergens op het web vind je dan ook afbeeldingen. De laatstgenoemde plek, wellicht de mooiste van de drie en in privébezit, ligt aan het einde van een 15 kilometer lang zandpad. De kerk is prachtig. We zagen daar onder andere de enige zittende Jezus ter wereld en heel veel pre-Colombiaanse kunst uit de regio. Hier komen weinig toeristen. Als we zeggen dat we uit het land van Máxima komen, zwaait de deur nog veel verder open. Wij realiseren ons dat we vandaag heel bijzondere plekken hebben bezocht, we voelen ons zeer bevoorrecht. We hebben ons verblijf in Córdoba verlengd. Morgen gaan we te voet de stad bezoeken; ook hier vind je de voetafdruk van jezuïeten.