In Aragón

Je snapt het, neem ik aan... Er verscheen afgelopen week geen blog van onze reis terwijl ik mij nog zo had voorgenomen om te delen wat we allemaal zagen, deden en meemaakten in de (Pre-)Pyreneeën. Het was voldoende voor tenminste drie blogs maar de internetconnectie was op een aantal locaties in de autonome regio Aragón niet om over naar huis te schrijven. Ik mopperde regelmatig bij een receptionist(e). De boosdoener was het ‘internet rural’. Al het internetverkeer moest door de lucht -niet door glasvezelkabels- en als de cierzo (wind) dan ook nog hard blies, konden we het helemaal schudden. Daar kon Marigüena, de godin die volgens de Aragonese mythologie in deze bergen woont, niets aan verbeteren! 

Het was niet overal kommer en kwel op internetgebied. Op de laatste locaties van ons verblijf was de verbinding zelfs zeer goed maar toen was ik te druk met onderweg zijn. We legden tijdens deze reis ruim 2.100km af. Dat is ongeveer zoveel als van ons Spaanse honk naar Den Haag. Maar we bleven binnen de landsgrenzen. Spanje is zo'n groot land en de afstanden tussen bezienswaardigheden zijn dat dus ook. Laat ik beginnen met te verklaren dat we wel de bruine beer zagen maar niet de kraanvogels. Daar kom ik op terug in een volgende blog. 

Onze eerste stop op de route naar het Hoge Noorden maakten we voor een kopje koffie in bar El Cazador (de jager). Dat vond ik niet toevallig aangezien deze reis  grotendeels was opgedragen aan mijn liefje die ging verjaren. (Dat is iets anders dan verharen!)

We reden langs de kerncentrale van Cofrentes. Twee grote pijpen stootten stoom uit in een verder door groene pijnbomen bedekte vallei. Nog nooit reed ik zo dicht langs een kerncentrale. Deze is eigendom van Iberdrola, de grootste Spaanse energieleverancier, waar wij ook klant zijn. Dit is de grootste energiecentrale van Spanje, met een capaciteit van 1.092 Megawatt. Voor de goede verstaander: 1Mwe is 1 miljoen watt-uren aan electriciteit. In een van de voorgaande jaren werd hier 45% van alle benodigde energie in onze autonome regio Valencia opgewekt. Het is goed om te weten dat een kernenergiecentrale geen CO2 uitstoot. Zijn we toch groener dan gedacht (al is kernenergie niet hernieuwbaar). 

Wat een land en wat een regio! We reden over uitgestrekte vlakten, door zeer afwisselende landschappen, qua kleuren, grondsoorten en soorten landbouw. Er wordt daar wijn verbouwd, er staan talloze olijfgaarden en fruitboomgaarden, voorheen was het een mijnbouwgebied. En er is veel, heel veel historie. Overal vind je goed behouden middeleeuwse vestingen, forten, kastelen en dorpen. Er is ook recentere geschiedenis te vinden, zoals die van de Spaanse Burgeroorlog. 

Onze eerste overnachting was in de parador van Teruel. Op weg er naartoe rook het naar varkensmest. Ik waande mij qua stank in het oosten van Nederland... Hier komen enkele van de mooiste Iberico-hammen vandaan. We reden over uitgestrekte gebieden met megavarkensstallen. Paradors zijn Spaanse staatshotels die doorgaans op erg mooie plekken staan en in fraaie historische gebouwen zijn gevestigd maar waar de klantenservice weleens te wensen overlaat. Deze was daarop geen uitzondering. 

De volgende dag hadden we een afspraak met een gids in het plaatsje Belchite. Daar vond in augustus/september 1937 een bloedige veldslag plaats tijdens de Spaanse Burgeroorlog. De Spaanse nationalisten van generaal Fransisco Franco bevochten de Republikeinen in dat dorp. Een strijd tussen twee legers en twee ideologieën. Er kwamen bijna 3.000 mensen om, 6.000 raakten gewond. Het stadje werd totaal verwoest. Men besloot het niet te herstellen maar het te laten zoals het was aan het einde van de slag (die het leger van Franco won). Als monument van de bloedige strijd. Dat was aanvankelijk het idee van Franco maar Belchite werd juist een bewijs van de menselijke dwaasheid van oorlog en de wreedheid van fascisme. De gids liet ons een klaagzang horen van een Spaanstalige Republikeinse zanger die de kathedraal tot het laatste moment verdedigde. Erg indrukwekkend. 

Daarna streken we neer in een fraai hotel tegenover Los Mallos de Riglos, een heel bijzondere rotspartij die 's avonds bij de ondergaande zon prachtig rood kleurt. Mensen wandelen, klimmen en parasailen er. Sommige van die steile rotswanden zijn wel 300 meter hoog. Wij keken er dagelijks naar op om vale gieren en andere roofvogels te spotten. Ook bezochten we het plaatsje zelf dat aan de voet van deze fameuze rotsen ligt. 

Vanuit hetzelfde hotel maakten we meerdere uitstapjes, onder andere naar het kasteel van Loarra (een kloosterburcht). Dit 1.000 jaar oude kasteel, gebouwd in opdracht van de vroegere koning van Pamplona, werd drie jaar geleden gekozen tot het mooiste van Spanje door de lezers van Lonely Planet España. De burcht ligt prachtig tegen een rotswand geplakt. Het verhaal gaat dat vijanden het kasteel bij minder goed weer niet konden onderscheiden van de rotswand. Dat is een van de redenen waarom het zo goed bewaard is gebleven. Het kasteel was achtergrond voor een van de film van Ridley Scott (Kingdom of Heaven). 

We bezochten musea, kerken en kathedralen, de historische plaatsen Jaca & Huesca en meer. Een van de leukste uitstapjes die we vanuit Riglos ondernamen, was een dagtrip naar Frankrijk. Toen we 's ochtends wegreden, wisten we niet welke avonturen we zouden beleven. Het begon goed: vijf grote roofvogels begeleidden de jarige op ooghoogte op de eerste kilometers noordwaarts. Beter zou zij ze deze reis niet gaan zien. 

Op de verjaardag van mijn liefje wilde ze koffie drinken in Frankrijk en zouden we gaan lunchen in een bijzonder restaurant in Canfranc, aan Spaanse zijde. Deel 1 lukte niet want de tunnel naar Frankrijk was afgesloten vanwege het noodweer in de voorgaande week. De weg ernaartoe was kapot gegaan door extreme regenbuien. Herstel gaat maanden duren. 80% van de toeristen, van de omzet moet men nu missen. De dichte tunnelbuis mocht onze pret niet drukken; de regenbui van die dag evenmin. Het was de enige keer tijdens deze week dat we onze regenjassen tevoorschijn haalden. 

We reserveerden de lunch in Canfranc, een kleine plaats met 500 inwoners hoog in de Pyreneeën. Het internationale treinstation is een prachtig pand met 365 ramen: eentje voor elke dag van het jaar. Het duurde vijf jaar om het te bouwen; de opening was in 1928. Generaal Franco liet de tunnels naar Frankrijk blokkeren om smokkel van mensen en goederen te voorkomen. 

Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog was Canfranc ook de plaats waar vervolgde joden uit Frankrijk hun vrijheid zochten aan neutrale Spaanse zijde. Hun verblijfspapieren ontvingen ze (wel of niet) in dit station. In 1940 ontmoetten Franco & Hitler elkaar op deze plek. De Duitsers zagen wel brood in die plaats dus ze bezetten Canfranc. Ze gebruikten de grensovergang om geplunderd goud uit de bezette landen in Europa de grens over te smokkelen. Het goud had Lissabon als bestemming. Van daaruit werd het naar Zuid-Amerika vervoerd. De fluit voor het vertrek van de laatste trein uit station Canfranc klonk in 1970. Daarna raakte het in verval.

Datzelfde station werd recent omgetoverd tot een 5-sterrenhotel met een restaurant dat inmiddels twee Michelinsterren heeft. We dronken er bubbels en toosten op haar welzijn. We aten er heerlijk. 

Op de terugweg moesten we tanken. Mijn liefje stapte uit om dat te doen maar haar portier zwaaide door een enorme kracht uit haar hand. Zelf werd zij daarna tegen het portier gegooid. Gelukkig bleef ze overeind. De vallei waarin het tankstation ligt, was veranderd in een soort extreme windtunnel! Zij moest van de tankmanager naar binnen, hij zou buiten de rest van het werk doen. Het portier bleek door de kracht uit het lood te zijn geraakt maar sluiten deed het nog wel.  

Het bijgewerkte fotoalbum vind je in de rechterkolom. Er komt nog een beschrijving van anderssoortige uitstapjes achteraan in een volgende blog. Onder andere over een tour met gids Julian naar de gletsjer en de zonsondergang op Monte Perdido, de vondst van edelweiss op bijna 2.200m hoogte (in shorts), een ontmoeting met een lammergier en een beer. 

Wordt dus vervolgd.

Achtâh de dùine

Wat boffen we met dit weer! In het bloedhete Spanje zouden we nauwelijks buitenkomen; daar stappen we voornamelijk de hitte in om een duik in zee te nemen. En dan haasten we ons weer terug naar huis, naar de relatieve koelte. Toeristen hebben het er momenteel zwaar. Hier verleidt de aangename temperatuur ons tot lekker actief buiten zijn. We lopen dagelijks minstens 10km. En slapen met open raam is ook een genot.   

Illustratie: Eline van Strien

Een van de eerste dingen die we deden sinds we terug zijn in Den Haag, is onze vriend Ger in Kijkduin bezoeken. Ooit waren we daar buren. Het gaat al een tijd niet goed met hem. Hij lijdt aan COPD; dit is een vernauwing van de luchtwegen als gevolg van ontstekingen in en schade aan de longen. Dit zorgt voor toenemende gezondheidsproblemen. Ger is graatmager en maakt niet meer zoveel grappen... Golfen gaat niet meer, fietsen evenmin. Al maanden komt hij niet meer buiten. Op deze manier je laatste levensfase moeten doorbrengen, wens je niemand toe. Een dergelijk sneu verloop realiseer je je niet als je je eerste saffi opsteekt als puber. Hoe gek het ook klinkt, Ger rookt nog steeds. Hij noemt dit nog zijn enige afleiding. 

Dit is wat nicotineverslaving met een mens doet. De tabaksindustrie veroorzaakt al jarenlang zoveel leed. Je moet wel een criminele inborst hebben om daar te werken! Jaarlijks overlijden in Nederland ruim 19.000 mensen aan een ziekte of aandoening die door roken is veroorzaakt. Als buur vroegen we hem regelmatig om te stoppen. Uit vriendschap. Totdat hij genoeg kreeg van onze bemoeienis. Daarna hebben we het onderwerp nooit meer bij hem aangesneden. De vriendschap was belangrijker dan de boodschap. Ger deed vele pogingen om te stoppen, tot aan hypnose door Rosta Rostelli toe. Het mocht allemaal niet baten. 

Een rookvrije generatie in Nederland lijkt thans verder weg dan ooit. Dat las ik onlangs in een ontluisterend Volkskrant-artikel over het toenemend aantal jongeren dat vaapt. Via één vape krijgen ze soms meer nicotine binnen dan na een heel pakje sigaretten. Omdat een kinderbrein nog niet volledig is ontwikkeld, worden jongeren supersnel verslaafd. Tabaksfabrieken lijken dat opzettelijk te doen. Activiste en longarts Wanda de Kanter stelde daarin onder andere: ‘Longen zijn gewoon niet bedoeld voor wat voor rook dan ook.’ 

Voordat we bij Ger binnenstapten, hadden we voor de deur een kort weerzien met andere voormalige buren van deze nog steeds leuke woonwijk. Deze wijk werd in de beginjaren ’90 van de vorige eeuw op een grote parkeerplaats net achter de duinen een kleine woonwijk uit de grond gestampt, onder aanvoering van de toenmalige wethouder Stadsvernieuwing en Ruimtelijke Ontwikkeling Adri Duivesteijn. Het waren de eerste ecowoningen van Den Haag. De eerste paal die werd geslagen, had de kleuren en het ontwerp van een Mondriaan. Ergens in een fotomap heb ik nog een foto van hem met bouwhelm op in de cabine van een graafmachine. 

Kijkduin mag dan vanwege recente grootschalige bouw- en verbouwprojecten niet meer de familiebadplaats zijn van weleer, onze voormalige woonwijk is dat nog wel. Er wonen ruim 20 jaar later nog veel dezelfde personen als toen en dat zegt veel. We kwamen Japanse Coby en Hans & Irene tegen en kletsten even bij. Er is niets Japans aan deze Coby maar er woonde nog een vrouw met die voornaam aan ons plein dus om de conversatie te vergemakkelijken, kreeg de ander een voorvoegsel. Ze woonde enige tijd in Japan met haar telecom-man. Wim, eveneens een verstokte roker, overleed aan uitgezaaide longkanker. 

Zelf zei ik wel een beetje jaloers te zijn dat er nu zeehonden op het strand van Kijkduin zijn te spotten. Een niet eerder geconstateerd bord langs de duinrand maakte mij hierop attent. De ironische Hans had meteen zijn commentaar klaar: die dieren heeft nog nooit iemand gezien! Dat moet wishful thinking zijn van het huidige gemeentebestuur. Wat daar straks wel te zien is, zijn de vrouwen die meedoen aan de Tour de France Femmes. Die start op 12 augustus in Rotterdam en voert onder andere naar Den Haag/Kijkduin. Overal in de stad hangen kanariegele wielershirts met opdruk. Deze ronde finisht op de Alpe d'Huez, ook een ‘Nederlandse’ plek vanwege de jaarlijkse KWF-sponsoractie Alpe d'Huzes. 

De dag erna besloten mijn liefje en ik de Haagse Markt te bezoeken. Daar waren we in een heel ver verleden een keer verdwaald geraakt. Deze overdekte markt is, naar verluidt, de grootste van Europa. Ik heb geen idee hoe ze dat meten en weten. We namen de tram er naartoe en stapten voor de ingang uit. Het eerste beeld was, zoals ik mij dat voorstelde: veel Hagenezen en bewoners met een niet-Nederlandse achtergrond. (Daar is niks mis mee, begrijp mij niet verkeerd.) We liepen gang na gang af en waren teleurgesteld over de weinige kraampjes met bijzondere producten of spullen. Veel flutkleding, schoeisel en keukengerei. Helemaal achterin stonden een paar goed uitgeruste visbanken en mooie groentekramen. Die waren aanlokkelijk. De rest vond ik nogal saai. 

In het hart van deze markt staat een frietkraam van Bram Ladage, een Rotterdammer die in de jaren '60 van de vorige eeuw de eerste in Nederland was met een rijdende frietkraam op de markten van de stad aan de Maas. Tegenwoordig is zoon Rocco Ladage baas in het bedrijf. De friet met schilletje is beroemd, gemaakt van aardappelen die speciaal voor hen worden verbouwd in de Hoeksche Waard. We bestelden een kleine Bram en die was nog te groot voor ons tweeën. Met een dot mayo erop, the full Monty. Een smakelijk product waarvan we smikkelden!

's Avonds gingen we naar het Omniversum om een film over Zuid-Amerika te zien, getiteld ‘To the Root’; de beelden zouden worden ondersteund met live-muziek van Argentijnse muzikanten (Nación Ekeko) die Colombiaanse instrumenten bespelen. Tenminste, volgens de beschrijving op de website. Dat leek mij nou typisch iets voor ons! We lagen die avond achterover naar de koepel te staren, in klein gezelschap. De ervaring was heel anders dan de beschrijving deed vermoeden. Er was geen muzikant te bekennen. Af en toe herkende ik een Andes-piek, een palmboom of de jungle. De felgekleurde visuals schoten door de lucht. Deel 2 van de ‘film’ bestond uit een productie met uitsluitend fractals (een bepaald soort meetkundig figuur.) Als kijker had ik het idee onder water, over ijsschotsen en door grotten te vliegen. De maan was roze-rood met zwarte vlakken, de luide muziek -uit speakers- was uiterst opzwepend. Het was een psychedelische ervaring, laat ik het daarbij  houden. Met dank aan kunstenaar Tatoaraoz. Daar kon geen joint tegenop. Je kunt deze voorstelling beter ‘Through the Roof’ noemen. We konden hierna wel een drankje gebruiken. Dat namen we bij het naastgelegen Berlage.  

De dag erna wandelden we door het Zuiderpark, op zoek naar de plaatselijke beeldengallerij. De laatste keer dat we hier waren, was in een voorgaand jaar voor de Parade. We gingen er jarenlang naartoe. Dit jaar liep dit aparte festival af voordat we in de stad aankwamen. Overal in het park waren kinderen en volwassenen aan het picknicken en barbecuen. Een goed alternatief als je alleen over een piepklein balkon of helemaal geen buitenruimte beschikt. Als je de boel maar achter je kont opruimt. Er waren meer vogels dan mensen; de niet weg te denken meeuwen en twee soorten ganzen (de Canadese en de Nijlgans). Die hebben het hier ook naar hun zin, zij streken definitief neer in de stad achter de duinen. De mooiste stad achter de duinen! Het is goed om hier terug te zijn.