Natte ogen

Mijn liefje en ik zijn terug op het Spaanse honk aan de Costa Blanca, met een vochtigheidsgraad van 98% en een klamme deken om ons heen. Er viel hier regen tijdens onze afwezigheid maar die was niet van enige importantie. Die bracht dus geen verkoeling. 

Wij waren tijdelijk in de autonome regio Aragón om daar de totale zonsverduistering met eigen ogen te aanschouwen. We reisden af naar het bejubelde dorp Albarracín. Het staat op de lijst van UNESCO Werelderfgoed en het wordt een van de mooiste plaatsen in de wereld genoemd. Op de Sierra de Albarracín, beter gezegd de Masía de Monteagudo, zouden we het evenement op woensdagavond in persoon gaan beleven.

Op alle snelwegen naar onze eindbestemming kregen we adviezen over het beste gedrag op de wegen op het moment van de eclips. Ik heb zoveel mogelijk versies op de gevoelige plaat gelegd en die vind je in mijn Eclips-webalbum dat bij dit uitje hoort.

We reden eerder weg omdat we er rekening mee hielden dat we ter plekke nog het een en ander moesten organiseren voor het schouwspel. Dat viel erg mee. Aan de receptie van ons hotel ontvingen we een kaart met daarop een kruisje waar de gemeentebus geïnteresseerden zou ophalen (op tien minuten lopen van ons hotel). De rest was georganiseerd. We konden niet met eigen auto gaan omdat er nergens op de route mocht worden geparkeerd. De hulpdiensten moesten eventueel gemakkelijk ter plaatse kunnen komen. Die bus naar de door de gemeente verkozen locatie werden onze keuze.

Daarom hadden we ook nog tijd voor een rondleiding met gids langs alle bezienswaardigheden, een wandeling met ons tweeën rondom het kasteel van het middeleeuwse Albarracín en voor een wandeling door het dennenbomenbos van Rodeno (dat fikt gemakkelijk...), met eeuwenoude grotschilderingen die in 1892 bij toeval werden ontdekt. In de Sierra de Albarracín zijn de twee representatiefste prehistorische schilderstijlen van de gehele Middellandse Zeeboog vertegenwoordigd: de Levantijnse en de schematische stijl. 

De zon scheen overdadig gedurende de dag maar vanwege de droge lucht was het geen probleem om lekker actief te zijn. Dat is het probleem met de zomerse weeromstandigheden aan de kust van de Middellandse Zee: vanwege de hoge vochtigheidsgraad kom je niet uit vrije wil aan activiteiten in de openlucht toe. De Middellandse Zee is momenteel 33 graden, hoger dan gebruikelijk voor deze tijd van het jaar. Dat punt wordt elk jaar eerder bereikt en dat zie ik niet veranderen in de toekomst. In Albarracín lag de nachttemperatuur rond 16 à 17 graden Celsius dus we konden slapen met open ramen. Dat kan thuis niet, daar ligt de nachtelijke temperatuur op 24 à 25 graden (soms hoger). Dus nog steeds tropisch. 

Op maandagavond barstte een flink onweer los. We keken ernaar vanaf ons balkon, met zicht op een groot deel van de citadel van Albarracín (bouw vanaf de 10^de eeuw); onder andere de typische Doña Blanca-toren. Ons hotel is het enige driesterrenhotel van het stadje. Goed maar niets bijzonders, eenvoudig maar heel goed gelegen, inclusief eigen parkeerplaats. Vooral de plek is goud waard! Voordat de donderwolken openbraken, hadden we zicht op een grote groep zwaluwen die zich vermaakten in de lucht, plus een kleine groep gieren die hoog boven de vesting cirkelden. De verrekijker maakte overuren. We zouden nog meer wolken gaan zien maar daarvan waren we ons op dat moment niet bewust. Gelukkig maar... 

Ondanks de wereldfaam is Albarracín een bescheiden plaatsje... Het leeft zijn eigen leven, laat zich niet gek maken door toerisme - in welke vorm dan ook (zoals astrotoerisme). In het dorp (ruim 1.000 inwoners) vond ik deze dagen geen enkele winkel met eclips-souvenirs. Geen t-shirts met de maanbedekte zon erop, geen magneten, kaarten of anderszin. Dat typeert het, denk ik. Doe maar gewoon, dan is het al gek genoeg. 

We houden ook van Aragón, met bijna 1,5 miljoen bewoners. Van de uitgestrektheid, de natuur, de vele tradities (onder andere de culinaire), de down-to-earth mensen en de bijzonderheden van wereldklasse in deze streek, zoals de Levantijnse kunst die daar eeuwen geleden in grotten werd ontdekt. Dit is een picturale expressievorm die zich in de openlucht ontwikkelde, in rotsschuilplaatsen in de belangrijkste bergketens van het Middellandse Zeegebied van het Iberisch schiereiland. Van de uitlopers van de Sierra de Guara tot de Pyreneeën bij Huesca. 

In Aragón is deze vorm van rotskunst verspreid over de belangrijkste bergketens, alhoewel de belangrijkste vondsten zijn geconcentreerd langs de rivier de Vero, nabij de Sierra de Guara in Huesca, in de regio Neder-Aragón in Zaragoza en Teruel, in het midden van de rivier de Martín, in de bovenloop van de Guadalope en in de Sierra de Albarracín, onze omgeving. 

De kunstuitingen waren soms moeilijk te onderscheiden. We vonden de wandeling door het beschermde natuurgebied en de rondgang door dit culturele park zeer de moeite waard. Prachtige oude bomen met eikels met de afmeting van een flinke schoenmaat. Rotsblokken, ooit vóór de Bronstijd door rivieren naar dit gebied getransporteerd, die zich voor eeuwig tegen bomen hebben genesteld. En dier- en primitieve mensfiguren. Tot nu toe zijn 63 vindplaatsen met Levantijnse kunst in deze gebieden gedetecteerd.

Maar we waren daar -zoals gezegd- vooral om de totale zonsverduistering tijdens zonsondergang te zien in de Sierra, inclusief de ring van diamanten en de corona (de zonnekroon). Daarvoor reden we bijna 1.000km in totaal. Op de avond van het verschijnsel werden we op het aangekondigde tijdstip met openbaar vervoer naar de uitgestrekte vlakte vervoerd van waaruit we de eclips zouden gaan aanschouwen.

We namen in Bus 1 plaats op de achterste rij, de laatste twee plekken waren voor ons. Er ging wel een typisch Spaans gedoetje aan vooraf. Alhoewel wij wachtenden al min of meer een rij vormden, moest er toch een soort toegang met dranghekken en een Eclips-lint worden neergezet die ons naar de busdeur voerden. Alles begeleid door iemand van de Policía Local. Ik zag het gelaten aan. Ik denk dat er uiteindelijk ongeveer circa 500 passagiers werden vervoerd naar het observatiepunt, dus massaal was het niet.

Op Monteagudo was genoeg ruimte voor iedereen om een geschikte kijkplek te vinden. Mijn liefje zat op een picknick-klapstoel, zelf had ik bedacht dat ik op de grond zou gaan zitten. Dat bleek geen goed plan, de ondergrond was stekelig, met kleine stenen. We keken pal richting het westen, net als alle anderen om ons heen. Slechts één wolk hing in de lucht. Wij waren er klaar voor!

Met opzet had ik mijn camera met telelens in het hotel gelaten. Om de sensor van het apparaat niet te ruïneren, moest er een solarfilter op die ik niet had aangeschaft noch vervaardigd (met karton en speciale folie). Het ging mij die avond om kijken door een eclipsbril, niet door de cameralens. Dat zou teveel afleiden. Achteraf bleek dat 500 mensen in Spanje oogschade opliepen omdat ze zonder bescherming naar de zonsverduistering keken. Deze zon functioneert als een laser dus dan weet je het wel. De sufferds! 

Een Fransman schuin achter ons besloot anders dan ik. Hij was twee uur bezig om zijn grote Canon met zonnefilter op de juiste manier op een driepoot te plaatsen. Hij had daarnaast ook nog kartonnen uitknipsels bij zich die in een bepaalde hoek moesten worden geplaatst. Het zag er indrukwekkend (maar niet professioneel) uit. Ook had hij een verrekijker en een telefoon met zelfgemaakte filters. Het kon niet op! Zijn echtgenote vermaakte zichzelf twee uur lang onder een parasol met haar mobieltje. Af en toe vroeg ze hem hoe het ging met de voorbereidingen. Dan klonk gemompel. Op enig moment leek hij er klaar voor te zijn. Toch niet. Uiteindelijk keek hij op het ‘Uur U’ door een gewone zonnebril -zonder filter- naar het evenement. Zijn wegwerpgebaar landde op mijn netvlies. Ja, iedereen raakte die avond in meer of mindere mate teleurgesteld.  

Toen de zonsverduistering begon, klapten en joelden mensen om ons heen. Met de eclipsbrillen op was het proces van verduisteren goed te zien. De maan hapte als een pacman stukjes uit de oranjekleurige zon. Totdat er niets meer was te zien. We checkten even bij elkaar of het gemeenschappelijk was. Ja. O,o, problema... dat leek mij te vroeg in het proces?!  Jawel, de lage wolk die daar al hing sinds onze aankomst, had zich in het spel gemengd. Foute boel. 

Begrijp mij niet verkeerd: als professioneel wolkenstaarder en officieel lid van de Cloud Appreciation Society ben ik dolgelukkig als er iets wolkerigs is te zien aan het firmament. Maar niet nu, please?!

Toch wel. Een deel van het spektakel speelde zich af achter die ene, weerbarstige wolk. Mijn liefje en ik keken elkaar aan. Nee, toch?! We boekten het hotel ruim een jaar van te voren, we kochten de brillen ruim een jaar van te voren, we schreven het hotelmanagement aan ruim een jaar van te voren. Was dat alles voor niets? Totdat de maan zich kort daarna weer zichtbaar voor de zon bewoog en het daglicht dimde. 

En daar verscheen ineens de diamanten ring voor onze neuzen. De beide hemellichamen waren groot, zó groot! En zo 'dichtbij' had ik ze nog nooit waargenomen. Ik heb de zon nog nooit in mijn leven zo laag zien staan. De beide hemellichamen leken bijna op de aarde te rusten... (Later bleek dat die rond de 3 à 4° stond.) Fantastisch! Bij ons was er sprake van 100% zonsverduistering, daarom waren we daar.... 

Ik kreeg natte ogen toen ik langzaam de corona voor driekwart tevoorschijn zag komen. In de rechterbovenhoek hing een restje wolk. In mijn enthousiaste riep ik naar mijn liefje, die naast mij stond “bril af, bril. Nu!”. (Zij had haar eclipsbril nog op, ikzelf niet meer.) 

Nog nooit heb ik zo’n mooi beeld gezien aan de hemel. Het was werkelijk prachtig. Dat kan ik niet goed omschrijven. Het resterende zonlicht rondom was in werkelijkheid veel feller dan op deze foto, de diamanten ring fonkelde veel meer. Ook de corona was onvergetelijk verlicht en fraai. De natuur valt niet te verslaan, zeker niet in journalistieke zin van het woord. Er werd wederom geklapt en gejoeld door mijn collega's en deze keer deed ik mee, vol overtuiging.

Op de terugreis waren wij de laatste passagiers in Bus 2. (Er zouden nog minstens vier volle bussen volgen.) Degenen die niet op een bus wilden wachten, liepen langs de weg terug naar het centrum. In duisternis zonder al te veel licht en zonder wegverlichting was dat niet aan te bevelen. Mijn liefje kreeg de zitplaats aangeboden van een aardige jonge Spanjaard, ik ging -na toestemming van de chauffeur- in het trapgat zitten. Op mijn eigen (gevoelige) gat. 

Samen uit, samen thuis. We kijken positief terug op deze ervaring. 

Zonne-tweelingdag

Vandaag is het in Spanje de grote simulatiedag! In Spaanse krant El País werd het ‘de zonne-tweeling van de eclipsdag’ genoemd. (Ik hou de spanning er nog even in...) 

Het National Geografisch Instituut (IGN) van Spanje stelde voor dit doel een speciale eclipsmap samen. Met die kaart kun je proefdraaien als geïnteresseerde. Vanavond staat de zon op precies dezelfde plek als die op 12 augustus aan het firmament zal staan. Zo kun je om ongeveer half negen 's avonds zien of je op de goede plek bent om iets van dit bijzondere natuurverschijnsel te zien. 

In de ‘Motor’-editie van diezelfde krant stond laatst een uitgebreid artikel over de zonsverduistering die op 12 augustus van dit jaar te zien zal zijn in bepaalde delen van Spanje. Het was meer dan 100 jaar geleden dat deze gelegenheid zich voor het laatst voordeed. Het zindert nu al in de Spaanse media. 

Breaking news: mijn liefje en ik gaan dat ter plekke meebeleven. Ergens las ik dat een totale zonsverduistering een onvergetelijke ervaring kan worden die een generatie definieert... of een onvergetelijke frustratie. Het verschil zit hem niet in geluk maar in de planning.

Nou, dan wij! Ongeveer een jaar geleden boekten we een hotel in het hart van de regio waarin dit bijzondere natuurverschijnsel het best kan worden aanschouwd. Alle accommodatie is daar inmiddels volgeboekt en uitverkocht. Onze hotelkamer zou nu per nacht het tienvoudige kosten van de oorspronkelijke overnachtingsprijs. Individuele huizenbezitters in het gebied boden hun accommodatie voor duizenden euro’s per dag aan. Ze gaan dan zelf in de tuin liggen. Dat alles voor minder dan twee minuten sterrenkijken.

Op 12 augustus zal een totale zonsverduistering plaatsvinden die vanuit Spanje met het blote oog zichtbaar zal zijn. Anticiperend op de komst van miljoenen toeristen die dit astronomische verschijnsel willen meemaken, plant de Spaanse verkeersdienst specifieke verkeersmaatregelen. Deze zonsverduistering maakt deel uit van het zogenaamde ‘Iberische Trio’ (2026-2027-2028). Het is geen op zichzelf staande gebeurtenis maar het begin van een uitzonderlijke cyclus van zonsverduisteringen die in de komende drie jaar vanaf Spaans grondgebied zichtbaar zal zijn. 

De zonsverduistering zal Spanje dit jaar van west naar oost doorkruisen en over verschillende regio- en provinciehoofdsteden trekken. Van A Coruña naar Palma, langs Oviedo, León, Bilbao, Palencia, Zaragoza en Valencia. In de regio’s Galicië, Asturië, Cantabrië, Castilië en León, Baskenland, Navarra, Rioja en Aragón zal de dag gedurende iets meer dan een minuut overgaan in schemering. De temperatuur zal iets dalen en het landschap zal van kleur veranderen.  

Omdat dit land zich in de laatste fase van de eclips bevindt, zal het fenomeen zichtbaar zijn wanneer de zon al laag aan de hemel staat en op het punt staat onder te gaan. Dat maakt het verschijnsel extra bijzonder. Dit wordt nu al hét natuurverschijnsel van de 21^ste eeuw genoemd. Er zijn verschillende soorten: een gedeeltelijke, ringvormige, hybride en totale zonsverduistering. Vanaf planeet aarde bezien, blokkeert de maan de zon. In de gebieden binnen de zone zal de corona van de zon, oftewel de buitenste atmosfeer, dan kunnen worden waargenomen, als het weer het toelaat. Wanneer de maan het felle licht van de zon afschermt, verschijnt de kroon van de zon als een parelachtige lichtkrans rond de zwarte schijf van de maan. Die corona is slechts heel kort te zien. 

Aangezien het fenomeen midden in de zomer plaatsvindt, is de kans groot dat het overal helder weer zal zijn. Deze zonsverduistering zal in grote delen van Spanje voor grote opwinding gaan zorgen. De ‘Protecíon Civil’ (civiele beschermingsdienst) verwacht bijvoorbeeld alleen al in Tarragona 85.000 bezoekers, veel meer dan gebruikelijk. Men is daar al bezig met het inrichten van veilige kijkzones, in samenwerking met lokale gemeenten. Alle toeristische reserveringen zijn er uitverkocht. 

De verwachting is dat miljoenen toeristen uit binnen en buitenland voor dit verschijnsel naar de betreffende Spaanse regio’s zullen komen, aldus de staatssecretaris voor Wetenschap, Innovatie en Universiteiten. Onlangs trof ik een lezersreis aan in de Volkskrant die deze zonsverduistering als onderwerp heeft. Kun je nagaan?! De regering-Sánchez stelde deze staatssecretaris aan als hoofd van de Nationale Eclipscommissie, bestaande uit afgevaardigden van 13 ministeries, om de organisatie van de zonsverduistering in het land te coördineren en in goede banen te leiden.

In het genoemde artikel werd aangekondigd dat de Spaanse DGT, de Directie-Generaal van het Verkeer, in de aanloop naar en op de dag zelf, speciale maatregelen gaat nemen die miljoenen automobilisten zullen treffen. ‘De verkeersautoriteiten boeken vooruitgang bij het ontwerpen van een specifiek plan voor de gebieden waar dit astronomische fenomeen het best zichtbaar is’, aldus de krant. Gelukkig maar?! Hoewel de verkeersdienst de details nog niet heeft vrijgegeven, is er een werkgroep opgericht die een ​​speciaal plan moet ontwikkelen. Naast andere maatregelen die nog worden afgerond, zullen er beperkingen gaan gelden voor zware vrachtwagens, zullen alternatieve routes worden ingesteld en lokale controles worden uitgevoerd op snelheid, alcohol en drugs. 

Het Ministerie van Transport roept het publiek op de zon alleen veilig te bekijken met behulp van eclipsbrillen. Deze brillen moeten door de Europese Unie zijn goedgekeurd voor zonneobservatie en gebruikers moeten de instructies zorgvuldig opvolgen om oogletsel te voorkomen. ‘Loop niet terwijl u ze draagt, blijf bij voorkeur zitten’, is een van de adviezen. ‘Autorijden met dit accessoire brengt risico's met zich mee’. Tja. 

Zelf kocht ik vorig jaar meteen na de hotelreservering twee goedgekeurde eclipsbrillen. Die liggen voorlopig stof te vergaren in de kast. Elke bril bestaat uit twee delen: een onverduisterd deel als een stofbril en een verduisterende klep die je ervoor kunt doen op het ‘moment suprême’. Wij kunnen onze bril ook veilig dragen achter het stuur maar autorijden gaan we die dag zelf in ieder geval niet doen met alle beperkingen in de route en de gekkies op de weg. Alleen tijdens de korte minuten van totaliteit, wanneer de zonneschijf volledig door de maan wordt bedekt, is het veilig om met het blote oog te kijken. Voor ons betekent dit ergens tussen 20:27 en 20:33 uur. 

De omvang van wat er gaat gebeuren, werd treffend samengevat door de directeur van het Nationaal Astronomisch Observatorium en de Nationale Eclipscommissie, toen hij stelde dat de Spanjaarden de volgende dag ‘verdeeld zullen zijn’: zij die het gezien hebben en zij die het hebben gemist. 

Twee weken geleden stuurde ik een mail naar ons hotel. We hebben een kamer geboekt in een van de mooiste plaatsen van Spanje: Albarracín. Het ligt in het hart van het kijkgebied: provincie Teruel in de autonome regio Aragón. 

Mijn liefje, Chef Boeking, verwachtte een pluim van mij voor de locatiekeuze. Mijn wijsneuzerige antwoord was dat als je op de Sierra de Albarracín bent op het juiste moment wel maar als je in het stadje (UNESCO Werelderfgoed) blijft, niet. Recent kwam er een advertentie voorbij van een huis in de Sierra de Albarracín; rond 12 augustus kost het daar €12.000, voor drie nachten. Een huis met alleen maar stapelbedden, wel voor veel mensen. 

Het zicht naar het westen moet helemaal vrij zijn om maximaal van dit bijzondere natuurverschijnsel te kunnen genieten. Het zal niet voldoende zijn om binnen het pad van de totaliteit te vallen. Als we op die dag thuisblijven, zullen we wel de verduistering zien maar niet de corona. Dus we gaan naar Albarracín (dat we kennen van een eerder bezoek). De eclips vindt daar plaats wanneer de zon zeer laag aan de westelijke horizon staat. Een kleine bergketen, een hoog gebouw of een rij bomen kan het piekmoment volledig bederven.

Ik vroeg het hotel of men speciale maatregelen neemt om gasten extra te verblijden tijdens de aanstaande eclips. Binnen vijf minuten kreeg ik antwoord van de hotelmanager. (Die had op dat moment dus nog weinig te doen.) Jazeker, ook zij waren druk bezig met maatregelen maar niet alleen voor ons. Ook het hotelpersoneel wil dit verschijnsel graag zien! Dat vind ik nou typisch Spaans... Gedeelde pret is dubbele pret. Een weekje voor E(clips) Day zal hij zeer weer bij ons melden. Ook stuurde ik twee lokale reisbureaus een mail met de vraag of ze excursies naar het beste gebied gaan organiseren. Allen meldden dat ze druk bezig zijn.

We kijken uit naar het evenement. Wordt zeker vervolgd!