Eenoog

Het boek ‘De onzichtbaren’ van de Nederlandse auteur Frank Nellen (1982) las ik net uit. De auteur is ook jurist en econoom en als docent verbonden aan de Universiteit van Maastricht. 

Op de internetradio kwam zo vaak reclame langs voor zijn boek dat ik er het mijne van wilde weten. Het verscheen in 2023 en werd door de Nederlandse boekhandels uitgeroepen tot beste boek van het jaar. Ook in kranten kreeg het heel goede recensies. Nellens debuutroman bleef onopgemerkt, boek nummer twee bleek een sensatie. Het staat op de longlist (18 werken) voor de Libris Literatuurprijs 2024. Op 11 maart wordt de shortlist (zes boeken) bekendgemaakt. Dit boek staat er geheid op, denk ik. Voor de uiteindelijke prijs moet hij wel concurreren met eerdere winnaars als Tommy Wieringa en Ilja Pfeijffer dus dat is geen uitgemaakte zaak. 

Het verhaal is gesitueerd in en rond Kiev (Oekraïne) in de jaren '80 van de vorige eeuw; een tijd waarin de Sovjetunie begint te wankelen. Het verhaal gaat over een groepje jongens dat daar opgroeit, met Dani als verteller. Hun verveling druipt van de pagina’s. Dat verandert door de komst van een nieuwkomer: Pavel. Zijn vader, moeder en oom overleden en hij gaat wonen bij zijn oudtante, mevrouw Janovitsj. Deze intelligente buurjongen en klasgenoot is anders: hij leest boeken en draagt een lapje voor een oog. Door het vele lezen is hij een rasverteller die iedereen in het dorp weet te fascineren. Met dat ene helblauwe oog kijkt hij dwars door mensen heen. Als lezer krijgen we te weten hoe hij Eenoog werd. 

We volgen de jongemannen in het verhaal tot ver in de jaren '90. Tsjernobyl, de tragische neergang van de Unie, het nepotisme, de corruptie, het wegkwijnen van de Brezjnev-generatie in collectieve ellende, de lege fraseologie van de overheid. ‘De ouderen hadden de revolutie, hun kinderen de genocide van de Holodomor, hun kleinkinderen de grote vaderlandse oorlog en de kampen van Stalin’. 

De verhalen van de inmiddels volwassen Pavel zijn jaren later nog steeds te horen, via de ether. Pavel veranderde van een adept van het communisme in een agitator. Hij werd de spreekbuis van degenen die ‘in de Siberische moerassen van de vergetelheid [..] zijn weggezakt’. (Dat zijn de onzichtbaren.) Toch is deze roman niet zwaarmoedig of stemt tot treurigheid, vind ik. Nellen schrijft ook met humor. Dit boek sleurt je in grote vaart mee, de taal is trefzeker. Ik begrijp die nominaties goed. Het zou mij niet verbazen als deze roman op termijn wordt verfilmd. Nellen schrijft zó beeldend! Aanrader. 

Eenoog Pavels lapje was aanleiding tot deze blog. Dat zit zo. Een jaar geleden werd ik geopereerd aan het maculagat achter een van mijn ogen. Daarvoor werd ik opgenomen in een ziekenhuis in Murcia met een specialistische oogkliniek, waar een arts mij microchirurgisch -met magneten rond mijn hoofd vastgeklonken aan een stalen operatietafel- van dat euvel afhielp. Dit type operatie heet vitrectomie. Aangezien je in het jaar daarop een grote kans hebt op het ontwikkelen van staar, zou er tijdens diezelfde operatie een kunstlens in het oog worden geplaatst. Ik was het eens met die aanpak en tekende ervoor. 

Het maculagat was binnen twee weken dicht. Na de operatie had ik echter een grijze vlek in mijn zicht. Die zat in het midden van mijn geopereerde oog. In het afgelopen jaar ging ik regelmatig op consult bij de oogarts. Mijn zicht werd dan gecontroleerd, soms deed ik een test aan een machine. Dat zicht verbeterde aanvankelijk maar tijdens al die afspraken mopperde ik over die vlek. Het verdween maar niet. Dokter Joaquín verklaarde telkens dat die vlek te maken had met de nog rafelige rand bij mijn macula. (Hij toonde mij dan het scanresultaat.) Die grijze vlek werd in de afgelopen maanden inderdaad minder compact maar recent werd het zicht in dat oog onscherper. Het leek wel alsof ik verziend werd... Dus ik maakte zelf een afspraak voor een consult. 

Ik vroeg de arts waarom mijn zicht verslechterde, ondanks de kunstlens die tijdens de operatie was geplaatst. Daarmee zou ik toch weer scherp moeten zien? “Kunstlens?”, herhaalde hij verward. “Er zit geen kunstlens in jouw oog”. Toen keek ik hem op mijn beurt verward aan. Huh?! Ik had toch getekend voor die ingreep tijdens de operatie? Daarop had hij geen antwoord. Hij wist niet waarom zijn collega in Murcia had nagelaten de lens te plaatsen. Ontwikkelde ik nu dan staar? Was dat de verklaring voor mijn wazige zicht? Het lood zakte in mijn schoenen. Weer een operatie, een die onnodig was bovendien. 

Dat gegeven leidde recent tot nader onderzoek aan twee verschillende machines. Met eentje werd een scan gemaakt van mijn macula, met de ander van mijn retina en de zenuwen eromheen, mogelijk ter beoordeling van glaucoom. (Glaucoom kan tot blindheid leiden.) Aan één oog leverde dat nogal kleurrijke plaatjes op. Mijn rafelrandje was nog steeds zichtbaar, een jaar later. In mijn geval duurt genezing langer dan gedacht en gehoopt. De nieuwe waas zou het begin kunnen zijn van staar, niet per se ongewoon voor iemand van mijn leeftijd.

Voor de goede orde: van staar word je niet blind. Een staaroperatie is de meest uitgevoerde operatie ter wereld dus dat is niks bijzonders. In Nederland zijn dat er jaarlijks 160.000, in Spanje rond de 450.000 per jaar.

Dokter Joaquin is toegewijd en erg aardig. Hij zat in zijn maag met mijn trage genezing en mijn nieuwe klacht, dat was aan hem te merken. Maar ik vermoed ook dat hij niet gewend is aan heel mondige patiënten. Als ik de voorkeur gaf aan een cataractoperatie, zou hij die kunstlens nu plaatsen. Zelf vond hij het onderzoeksresultaat te summier voor een operatie. Daarin volgde ik hem. 

De mogelijkheid bestaat ook nog dat iets anders in mijn oog de waas veroorzaakt. Daarover ga ik het met hem hebben tijdens het volgende consult. Ik moet voorlopig oogdruppels gebruiken in het sneue oog tot de nieuwe afspraak. We gaan zien hoe dit verdergaat (pun intended). Ik bedacht mij dat Pavel het ook doet met één oog. In het land der blinden is eenoog koning. 

Om te vieren dat er op korte termijn geen operatie aan de orde is, bezochten we de lokale Chinees. Mijn liefje en ik bedenken altijd wel iets om te vieren. Op aanraden van vriendin Simone -met Indonesische roots- bestelde ik mihoen Singapore (goedgevuld en pittig), mijn liefje koos groenteloempia (die we deelden) en een rijstgerecht. Onze bestelling werd opgenomen door een leuke Aziatische jongeman die er niet Chinees uitzag. Hij blijkt uit Indonesië te komen. Verder doorvragen leerde dat hij Komang uit Bali is. (De bijnaam die iedere nummer drie in een Balinees gezin krijgt toegewezen.) Toeval bestaat!

Tijdens de pandemie begon hij zich op het Eiland van de Goden stierlijk te vervelen. Daarom besloot hij naar het buitenland te vertrekken, op zoek naar bezigheden en avontuur. Zo kwam hij in Spanje terecht en in onze woonplaats - of all places! Hij kwam aan op een toeristenvisum; dat was gemakkelijk volgens hem. Ook hier komt men handen te kort in de horeca. Zijn nieuwe Chinese baas zorgde daarna voor de juiste papieren en verschafte hem onderdak. (Hij woont hier ook.) Ik kon mijn Bahasa Indonesia weer een beetje afstoffen. Eind van dit jaar denkt hij voor het eerst weer een paar maanden naar Bali te gaan om begin volgend jaar naar Spanje terug te keren. Dat idee speelt ook door ons hoofd.

Niet die van Slochteren

Waarom niet een ingegroeide teennagel? Of een ontstoken whatschamacallit? Of liever nog: helemaal geen klachten? Nee hoor, ik niet. Eerst was er een heupoperatie waarna ik wekenlang op mijn rug moest slapen (wat ik niet kan), nu was het een oogoperatie waarna ik drie nachten op mijn buik moest liggen en de hele dag mijn hoofd naar beneden moest houden. Op mijn buik slapen lukte het nachtje in het ziekenhuis alleen met een knock-out slaappil die men mij niet mee naar huis gaf. Ik vermoed dat het medisch personeel te bang is om iemand verslaafd te maken aan dat spul. Die houding met het hoofd constant naar beneden was overdag ook een hele opgave. Na drie slapeloze nachten was ik niet de leukste versie van muzelluf maar aan alles komt een einde. Inmiddels liggen er al twee heerlijke nachten achter mij, op de favoriete zij. 

Over de operatie valt veel te zeggen en schrijven maar ik houd hier de ingekorte versie aan. Dokter Manuel groette mij vriendelijk toen ik de operatiekamer binnenkwam. Ik droeg een soort diadeem met stalen schijven om mijn hoofd. Die magneten zorgden er hoogstwaarschijnlijk voor dat mijn hoofd niet kon bewegen op de operatietafel. Het is microchirurgie die met behulp van een microscoop wordt uitgevoerd dus bewegen mag niet. De anesthesist had mij daaraan voorafgaand in mijn oog geprikt voor de lokale verdoving en de anesthesisch verpleegkundige gaf mij een kalmeringsmiddel via het infuuskraantje. Die combinatie moest mij pijnloos door de operatie loodsen. Er kwam een soort koker op mijn oog (waarin de onderkant van de microscoop paste), er werd een kleedje over mijn gezicht uitgerold dat werd glasgestreken en daarna werd daarin een venster gemaakt. De eerste handeling in mijn oog meende ik nog te voelen dus op advies van de chirurg kwam er nog een shotje verdoving bij.

Niet lang daarna hoorde ik hem luid en duidelijk tegen zijn assistente zeggen “Vamos” en wist ik dat hij op mij af kwam. Een gekke gewaarwording: bij bewustzijn zijn terwijl er in je oog chirurgisch wordt ingegrepen (vitrectomie). Alle tangetjes, slangetjes, zuigers en schrapers zag ik voorbijkomen maar ik voelde niets. Ik keek met belangstelling naar hun optreden, alsof ik naar een toneelstuk keek van onder de planken. Ook lette ik op mijn hartslag die in eenzelfde ritme klopte. De rust zelve. 

Er werd vocht uit mijn oogbol verwijderd, daarna werd die holte (die zorgt voor de bolling van het oog) gevuld met een speciaal gas. Vervolgens werd mijn natuurlijke lens vervangen door een kunstlens. Zo'n implantaat wordt geadviseerd omdat er vaak staar optreedt in het geopereerde oog in de maanden erna. Weer een stapje in de richting van een bionische vrouw. Tja. Wat ik nog steeds op mijn netvlies heb, is de relatief grote naald met dubbel hechtdraad die voorbij kwamen om de sclera (het oogwit) dicht te naaien. Ook een gekke gewaarwording. Die hechtingen in een ooghoek irriteren nu het meest maar ze lossen vanzelf op. De gaatjes in mijn oog vanwege de victrectomie zijn minuscuul dus die sluiten vanzelf. 

Ik denk dat de gehele operatie, inclusief voorbereidingen, ongeveer anderhalf uur duurde. Daarna vroeg ik de chirurg in mijn beste Spaans of de ingreep was geslaagd en zonder complicatie was verlopen. ¡Si! Met een beetje hulp van de anesthesist en met een ooglapje voor, stapte ik van de operatietafel. De man van het patiëntentransport bracht mij terug naar de kamer waar ik door verplegend personeel subiet op de buik werd gedirigeerd. 

De chirurg deed zijn ronde en vertelde dat ik beter een nacht kon blijven. Hij wilde mij sowieso de volgende ochtend zien om het eigen werk te controleren. Daarop hadden we niet gerekend (geen overnachtingsspullen) maar we zijn niet zo gauw uit het veld te slaan. Terwijl ik in operatiekleding in bed lag, ging mijn liefje naar warenhuis El Corte Ingles om een comfortabele pyjama te kopen. Ze kwam met een fraai flanellen bloemetjespak terug. De uren erna bracht ik afwisseld liggend op mijn buik en zittend, met gebogen hoofd, in een ruime stoel door. Alleen met een paardenmiddel kon ik een aantal uren achtereen slapend op mijn buik doorbrengen. Het ziekenhuisbed was goed maar bij lange na niet zo comfortabel als mijn eigen bed met memory foam-topper...Wat had ik na één nachtje buitenshuis alweer zin om naar huis te gaan!

Mijn liefje -mevroi Nachtegaal- stond de volgende morgen alweer vroeg naast mijn bed, de lieverd. Ik schoot uit mijn nieuwe pyjama! Na controle van het oog door de oogarts zwaaiden we af met een recept voor oogdruppels en -creme voor de komende tijd thuis. Het zicht in mijn geopereerde oog was uiterst wazig en scherpe lucht en licht kon ik op dat moment nog niet velen. Dat was normaal, naar verluidt. Ik werd als een halve Julia de Korte, kijkend naar de grond, naar de auto voortgetrokken. Dat was ook een gekke gewaarwording. Doorgaans loop ik voorop, vanwege een grotere pas. Met opgeheven hoofd.

Voorover gebogen leven is verdraaid lastig, kan ik je melden. Zelfs als het maar drie dagen zijn. Voorafgaand aan de operatie bedachten we een neksparende constructie die moest helpen bij de uitvoering van dit plan. Ik omringde mij met gevederde vriendjes, later zag ik ze zelfs in mijn oog! Die houding wordt terecht de ‘treurhouding’ genoemd. Het is afzien en vergt doorzettingsvermogen. Drinken deed ik voorover, met een rietje. Alleen tijdens het eten kwam ik kortstondig overeind. 

Die gebukte houding is nodig om het gas in de oogholte op de juiste plek te houden en het maculagat (de aanleiding tot de operatie) te dichten. Inmiddels zijn we een aantal dagen verder en begin ik langzaamaan te wennen aan meer gekke gewaarwordingen in het helende oog. Al liggend, luisterde ik naar de voorleesmoeder en naar favoriete podcasts (over vogels kijken, boeken en meer). Dat bracht afleiding. 

Die bel gas zie ik voortdurend voor mij; die bepaalt mijn beeld nu, kloppend op het ritme van mijn hartslag. Af en toe komt er een belletje los dat ik als een zwart vogeltje zie opstijgen. Ik zou mij ongemakkelijk voelen als ik niet wist dat het zo is bedoeld. Het niveau van de bel zie ik dagelijks slinken, dat is ook de bedoeling. Af en toe zit er vuurwerk of een discobal in het oog, zie ik vormen in diverse kleuren, komen er halo´s tevoorschijn. Van een bloedrode rand onderin schrok ik de eerste keer. Daarna niet meer. Ook als ik beide ogen sluit, zie ik van alles. Dat verandert niet met een ooglap voor. Het spektakel komt van binnenuit. Met zo’n beeld hoef je niet naar de bioscoop! 

Mijn hersenen moeten wennen aan het gemengde beeld en dat is vermoeiend. Mijn goede oog zegt op een bepaald moment van de dag dat het welletjes is. Een boek lezen is er nog niet bij. Zeker geen uren achtereen, zoals ik gewend ben. De hele krant lezen lukt nog niet. Na het typen van dit blog liep het zicht drastisch terug. Het is minder dan een week geleden dat ik werd geopereerd dus geduld is een schone zaak (al is het moeilijk voor iemand als ik)... 

Op een bepaald moment lag ik achterover op een stoel, wachtend op een oogdruppel van Florence toen er een loupezuiver beeld voor mijn ogen optrad. Wow! Dat is het toekomstbeeld als het gat dicht is, het gas in mijn oog op natuurlijke wijze is vervangen door oogvocht en de nieuwe lens doet wat die moet doen. (Wat werkt het lichaam ingenieus, he?!) Het gaat enkele weken duren maar aan dat gave vooruitzicht houd ik mij vast. Mijn donkerste zonnebril ligt klaar. Het wordt hier erg zomers volgende week. Dan staat er ook weer een controle in het ziekenhuis gepland.

Hartelijk dank voor alle lieve, bemoedigende berichten en andere blijken van medeleven. Die koester ik.

 

Fopsie!

Mijn grootste hobbies hebben alles te maken met kijken. Lezen, fotograferen, bloggen en reizen... daarvoor heb je goede ogen nodig. Als ik praat of schrijf over mijn motivatie om te reizen, gebruik ik altijd de uitdrukking dat ik iets met eigen ogen wil zien. Je kunt wel geabonneerd zijn op National Geograhic, of YouTube-filmpjes bekijken van prachtige bestemmingen maar er gaat niets boven het zelf ondernemen, zelf ervaren. Mijn grootste angst  als het gaat om ziek of gebrekkig worden, is zicht verliezen en blind worden. 

We gingen enkele weken geleden op weg naar de amandelbloesems in een (voor ons) nieuw gebied in het binnenland van Alicante. We doen dat elk jaar, telkens via een andere route. We wisten deze keer niet zeker of we te vroeg of te laat waren om die kleurenpracht te zien. Het is momenteel nogal verwarrend qua weer: soms te warm voor de tijd van het jaar, dan weer veel te koud.

Ik rijd graag auto en dat deed ik die dag ook. De wegbewijzering was nogal onscherp, leek mij. Eerst legde ik mijn hand over het ene oog en daarna over het andere. Dat was schrikken. Een kant was niet best en dat werd ik mij op dat moment voor het eerst bewust. Nu kan dat gebeuren na een slechte nachtrust maar die ochtend stond ik juist fris en fruitig op. 

Het slechte zicht in een oog hield mij die dag wel bezig. Desalniettemin maakte ik mooie bloesemfoto´s, al zeg ik het zelluf. De volgende morgen maakte ik een online afspraak bij de oogarts in het ziekenhuis. Ik kon pas na enkele weken bij hem terecht, helaas. De meeste Nederlanders en de Spanjaarden in het ziekenfonds zouden hun handen dichtknijpen met die afspraak maar ik ben beter gewend. Vervolgens ging ik op het web lezen over mijn klachten, de bevindingen verontrustten mij. Bij klachten die leken op de mijne las ik dat, als je te laat bent met de diagnose, het kan leiden tot onherstelbare schade in het oog en zelfs tot blindheid.

Nu moest mijn liefje die week naar de traumatoloog in het plaatselijke ziekenhuis. Het goede nieuws is dat ze klaar is met fysiotherapie, de pijn weg is en ze officieel afzwaaide. Het gaat goed met haar en haar pootje. Joehoe! Dagelijks zijn we weer lekker aan de wandel, met telkens een grotere ronde in het vizier. 

Nu we daar toch waren, liep ik even naar de verpleegster van de oogarts om te vragen of ik die dag een consult kon krijgen. Het was erg druk in de wachtruimte. Toen er even geen patiënt binnenzat, klopte ik op de deur en legde de kwestie aan haar voor. Ze zuchtte meermalen diep. Ze zag geen mogelijkheid die dag, er was zó ontzettend veel te doen! Maar ik liet mij niet wegsturen. Ik zei haar dat ik mij zorgen maakte, dat ik niet blind wilde worden. Ze keek mij recht in de ogen (denk ik): “goed dan, maar je moet wel geduld hebben.” Bij de balie freubelde men mij in het patiëntenregister voor de late namiddag. We kochten het laatste broodje in de kantine en gingen zitten. Geduld is een schone zaak en iets waarop een mens kan oefenen. De illustratie hiernaast kwam overigens tot stand na een verzoek aan ChatGPT, het inmiddels veelbesproken AI-programma dat automatisch beelden genereert. Ik vroeg om een oog in de stijl van Dali.  

Na ongeveer anderhalf uur wacht schalde mijn voornaam door de ruimte. Toen ik bij de optometriste binnenstapte, zei ze “Oja.” Inderdaad: daar had je die (il)legale voorkruiper. Met het slechte oog zag ik weinig, met het andere veel. Daarna was het wachten op het consult met de oogarts zelf. Daar werd ik aan diverse onderzoeken en machines onderworpen die ik lijdzaam onderging. Alles voor een tijdige diagnose! 

Het blijkt te gaan om een euvel dat heel poëtisch ‘het maculagat’ wordt genoemd. Niemand weet hoe je eraan komt. Wel is bekend dat het voorkomt bij mensen boven 60 jaar en met name bij vrouwen. De macula (gele vlek in het netvlies) zit in het centrum van het oog en stelt scherp. Door het ontstane gaatje zit er glasvocht, een soort gelei achter de ooglens, op een plek waar het niet hoort. Daardoor zie je wazig. Het haperende zicht legde ik uit aan mijn liefje. Als zij kijkt naar een gemetselde tegelwand, lopen de voegen kaarsrecht. Als ik dat doe, lijkt het alsof ik door water kijk. De voegen dansen in de lengte en de breedte. Een zeer vertekend beeld. (Metamorfopsie is de officiële naam voor deze beeldvertekening.) Kom ik nu in aanmerking voor een hulphond? Zij kan het pesten niet laten.

Dokter Joaquin kon weliswaar niet verklaren hoe je aan zo´n maculagat komt, wel wist hij te vertellen hoe je er vanaf komt. De microchirurgische ingreep heet victrectomie (glasvochtoperatie) en wordt uitgevoerd met een speciale microscoop. Dat gebeurt in het ziekenhuis in Murcia, een expertisecentrum voor ogen. De dag na de diagnose werd ik gebeld door de patiëntenadministratie van dat ziekenhuis. Ook daar onderging ik medische onderzoeken en maakte ik kennis met de chirurg die mij deze week onderhanden gaat nemen. Een leuke vent van een jaar of 40... met bril. Ik moest erom grinniken. 

Vorige week had ik nog een serie pré-operatieve onderzoeken in het eigen ziekenhuis en daarna kwam het groene licht (dat zag ik goed!): fysiek ben ik klaar voor de operatie. Aangezien er hierna vaak staar optreedt in het geopereerde oog, plaatst de chirurg er gelijk een kunstlens in tijdens de operatie. Mijn oog ligt dan toch open. Een prettig idee vind ik dit gerommel in mijn gezicht niet maar er is geen alternatief.   

De eerste drie dagen na de operatie zal ik in de zogenaamde ‘treurstand’ moeten doorbrengen, met het hoofd naar beneden gericht. Die houding is bijna net zo belangrijk als de operatie. Ook 's nachts word ik geacht een specifieke houding aan te nemen, bij voorkeur op de buik. Geen idee hoe ik dat precies moet gaan doen. Er wordt gas in mijn sneue oog gespoten dat ervoor moet zorgen dat het gaatje weer sluit. (Dat gas moet in een specifieke richting worden geduwd vandaar dat voorover hangen.) Het lost op en wordt door het oog zelf vervangen door oogvocht. Vaak zie je na een paar weken weer beter en scherper. Het gaat wel even duren maar blind worden, is in ieder geval afgewend. 

Deze toekomstige pirata (ooglapje) mag voorlopig niet vliegen en diepzeeduiken. Jammer, he?! En jij moet als lezer even geduld hebben voor mijn volgende blog. Houd maar een oogje in het zeil...😉