[Vervolg ‘Zorgen voor morgen’] Al die verhalen spreken mij aan. Hun verontwaardiging over het doorgeschoten individualisme, materialisme, neoliberalisme, hedonisme en het gebrek aan moreel besef, voel ik ook. 

Ik weet waar dat vandaan komt maar ik kom niet uit een geëngageerd nest dus het is niet genetisch bepaald. Mijn ouders, van de vooroorlogse generatie, waren brave burgers die op de KVP (het latere CDA) stemden. Ze stonden wel voor sociale rechtvaardigheid maar dat werd niet breed uitgedragen. Altruïsme zat niet in mijn familie.

Zelf ben ik van ná de tijd dat links streed voor de verzorgingsstaat, voor goede sociale voorzieningen voor iedereen. Het was ruim vóór mijn tijd dat progressieve politici streden voor vrouwenkiesrecht. Ik sta op de schouders van vrouwen die door het glazen plafond braken. Daarvan ben ik diep doordrongen.

Illustatie: Michael Leunig

Qua gedachtegoed zat ik al vroeg in mijn leven links van het midden. Klein en groot onrecht was mij op jonge leeftijd al een doorn in het oog. 

Een meisje met een ooglapje voor dat werd gepest op school, arme kindjes in Afrika, hongersnood in Biafra, apartheid in Zuid-Afrika, oorlog in Vietnam. Ik trok mij het leed aan van mensen in mijn directe omgeving en het grote leed op afstand. Mijn liefje zegt dat ik nog steeds (te)veel leed van de wereld op mijn schouders meetors...

Als jongvolwassene werd ik zelf activistisch: opkomen voor gelijke rechten voor vrouwen, voor vrijheid om te zijn wie je bent (LHBTI+), opstaan tegen racisme, protesteren tegen militarisme en kernkoppen en -energie. In die tijd kwam ik Anneke tegen. Zij was overtuigd communiste en lid van de toenmalige CPN. Gemeenschappelijk eigendom, klasseloze maatschappij, iedereen produceert naar vermogen en neemt naar behoefte, daar snapte ik wel iets van. Maar kritische burgers opsluiten achter hoge muren met prikkeldraad? Landgenoten hun vrijheid afnemen, net als hun stemrecht? Censuur en surveillance? Deportaties naar strafkampen in onherbergzame gebieden? Moord op dissidenten? Daarvan snapte ik helemaal niets! Hoe kun je zo’n systeem verdedigen als vrije Westerse? We kwamen er niet uit. Er zijn veel gradaties links. 

“Wie niet links is op zijn dertigste heeft geen hart, wie na zijn dertigste nog steeds links is heeft geen verstand.” Deze uitspraak werd toegeschreven aan Winston Churchill maar dat blijkt onjuist. De werkelijke bedenker van deze uitspraak is onbekend. 

In de kern ben ik een progressieveling maar wel een mèt verstand (denk ik). Naast salonidealist ben ik sociaal-democraat in hart en nieren. De klassenstrijd van weleer is passé. De Nederlandse arbeider van weleer behoort inmiddels tot de middenklasse. De situatie van de 21^ste eeuwse proletariërs (maaltijd- en pakjesbezorgers, bijvoorbeeld) is nog even treurig. De ongelijkheid in Nederland loopt anno 2026 nog steeds langs sociaal-economische lijnen. We waanden ons lange tijd een klassenloze maatschappij vanwege goede sociale voorzieningen die voor iedereen toegankelijk waren. Dat is niet meer zo. Een goede toekomst wordt voor ‘havenots’ steeds onbereikbaarder. 

Het maatschappelijke middenveld en ‘de gemeenschap’ moeten weer centraal worden gesteld. De kleine groep met grote monden moeten maar eens zwijgen, de zwijgende meerderheid moet de mond maar eens opentrekken. De samenleving moet rechtvaardiger en de overheid moet weer meer gaan reguleren. Goede publieke voorzieningen maken een individu vrijer en de maatschappij eerlijker. 

De Duitse filosofe Eva von Redecker, in het weekblad Der Spiegel een van de eigenzinnigste filosofen van haar generatie genoemd, zei onlangs in een Nederlandse krant: ‘publieke luxe is de enige luxe die we ons in de toekomst nog kunnen veroorloven’. Haar term ‘publieke luxe’ doelt op woningen, energie, mobiliteit, onderwijs en zorg: dat zou voor iedereen volop toegankelijk moeten zijn. 

Waarom willen we toch altijd meer-meer-meer? En waarom dan alleen voor jezelf of de eigen groep? Ik snap best dat we ons geen economische achteruitgang kunnen veroorloven. Een liberale vriend -jawel, die heb ik in ruime mate- legde mij laatst uit dat 1,5% economische krimp funest is voor het huidige welvaartsniveau. Maar ik heb het niet over krimp. Ik heb het over genoegen nemen met wat we hebben, tevreden zijn met het huidige niveau. Filosofe Lena Bril pleitte laatst in de Volkskrant voor een soort zorgeconomie: een systeem waarin het draait om zorgen voor de ander, in plaats van zorgen voor de Dikke Ik.

Mijn liefje bleek eenzelfde gedachtengoed aan te hangen toen ze mijn liefje nog niet was. Toen we elkaar ontmoetten, bleken we beide meisjes in Azië en Zuid-Amerika financieel te steunen (via Foster Parents Plan). Dat was een goed begin van de relatie! Zo lang als ik haar ken (37 jaar en 4 maanden) spreekt zij over de keuze tussen welvaart en welzijn. Welvaart heeft betrekking op je materiële rijkdom en financiële situatie terwijl welzijn draait om levenskwaliteit en -geluk. Het eerste is meetbaar in geld en bezit, het tweede kijkt naar zaken als gezondheid, sociaal netwerk en kwaliteit van de leefomgeving. 

Het ging ons goed tijdens ons werkzame leven en we hebben onze welvaart met plezier gedeeld met anderen. Sharing is caring. Ook voor haar gaat algemeen belang voor eigenbelang. Ook zij zet groei tegenover leefbaarheid. Daarin blijven we elkaar vinden. We betalen belasting omdat we weten welke goede dingen ermee worden gedaan voor de gemeenschap, we geven aan goede doelen, zorgen voor behoeftige buren, zijn gastvrij voor onze vrienden, steunen een gezin in Indonesië. 

Maar ja, we eten ook nog steeds vlees (flexitariërs), rijden een dieselauto, hebben een gaskachel die snort tijdens de wintermaanden en we vliegen graag ver weg. We zijn idealisten maar we zijn zelf verre van ideaal. Tja. 

De Nederlandse identiteit wordt altijd geassocieerd met dominees en kooplui. Het typeert de worsteling tussen ons pragmatisme en onze handelsgeest (winstbejag) en onze neiging om het vingertje op te heffen naar de rest. Ik weet heus wel dat er ook maatschappelijk betrokken ondernemers bestaan en dat je ook geld kunt verdienen door goed te doen. De koopman lijkt het in mijn geboorteland steeds vaker te winnen. Het is duidelijk aan welke zijde ik sta maar mijn dominee is zeker geen orthodoxe of dogmatische predikant die alles verbiedt. Die roept juist op tot meer gemeenschapszin.

Idealen heb ik nog steeds, diepverankerde doelen die je op termijn hoopt te verwezenlijken. Dat is lastiger in je eentje dan met anderen (maar ik draag ze graag uit). Daarom vind ik stemmen zo belangrijk. Nooit eerder werd ik lid van een politieke partij maar dat veranderde recent. Voor mij zijn solidariteit en kansengelijkheid grote idealen.

Mijn standpunten veranderden wel in de loop van de tijd maar niet radicaal. Ook ik laat mij niet gemakkelijk overtuigen van het tegenovergestelde. Geloven in je eigen gelijk is niet per se verkeerd. Als je maar blijft luisteren naar het andere geluid. Dat noemt filosoof Lammert Kamphuis in zijn boek ‘Verslaafd aan ons eigen gelijk’ perspectivistische lenigheid. 

Mijn liefje noemt mij soms ‘intens’, zelf noem ik het vooral gepassioneerd. Als ik discussieer doet ik dat met hart en ziel. Mijn gedachtegoed vertegenwoordigt tegenwoordig een minderheid in de Nederlandse maatschappij en dat is ook zo in onze vrienden- en kennissenkring. Iedereen mag stemmen waarop hij/zij wil maar al te grote verschillen maken een gesprek over politieke kwesties al snel ongemakkelijk. Dan is het beter om het te vermijden. Soms reageer ik eenvoudigweg niet meer op uitspraken. Ik ben -door schade en schande- wijzer geworden. De beste aanpak is om het eens te worden over het feit dat je het met elkaar oneens bent. Voor mij is vriendschap belangrijker dan gelijk krijgen.

Als individu zijn we een zandkorrel in een woelige zee van mensen. Ik realiseer mij dat goeddoen geen betekenis heeft zonder het slechte in de wereld. Komen tot een hoger bewustzijn als mensheid (zoals Van Egmond hoopt)... daarover heb ik mijn twijfels. Steun ontwikkelingshulp en help de wereld vooruit. Betaal belasting en help je land vooruit. Deel een pannetje soep en help je buur vooruit. Als ieder van ons een extra stap zet, kunnen we bergen verzetten met elkaar. Daarin geloof ik!