Aarde(donker)dag

Het kan hier elk moment gaan regenen; dan wordt dit een druilerige dag dus dat wordt binnenblijven. Tot nu toe is april instabiel qua weer. We kozen een gemeenschappelijk tijdverdrijf voor deze dag: puzzelen. Niet zo maar eentje; deze puzzel, die we van Engelse vrienden in de buurt ontvingen, heeft 1.000 stukjes die samen onze aarde vormen. Schaal 1:55.000.000 dus dat zet alle remmen op de verbeelding los. Toepasselijk op Earth Day en leerzaam bovendien. Het eerste stukje dat mijn liefje ter hand nam, bleek van Kiribati te zijn (in de Stille Oceaan), misschien wel het sneuste eiland ter wereld. Dat stipje op de kaart zal namelijk als eerste ten onder gaan als de zeespiegel blijft stijgen.

Zoals elk jaar gaat de Dag van de Aarde over de vele manieren waarop we als bewoners onze planeet kunnen helpen voort te bestaan. De eerste viering van deze dag vond spontaan plaats in 1970; een groep van ruim 7.000 milieu-activisten ging in Philadelphia de straat op om aandacht te vragen voor meer zorg voor Moeder Aarde. Sinds 2009 is het een officieel wereldevenement op een vaste dag. Inmiddels nemen 193 landen eraan deel.

Met zijn recentste boek 'Gedachten over onze tijd’ wil de Nederlandse auteur Tommy Wieringa niet tobberig overkomen maar zorgen maakt hij zich wel degelijk over de staat van onze aarde. Sinds hij twee dochters heeft, is klimaat belangrijker geworden als thema. Ook andere hedendaagse, aardse problematiek stelt hij in dit boek aan de kaak. Het vat een groot deel van zijn NRC-columns van de afgelopen anderhalf jaar samen en is beschouwend van aard. Wieringa neemt duidelijk stelling. “Ons boerenland is morsdood. Nauwelijks meer insecten, nauwelijks meer vogels, nauwelijks meer bodemleven. Landdegradatie. Het komt nu aan op radicale dienstbaarheid aan de aarde, zonder hoop op dankbaarheid of begrip van je medemens. Noem het een programma van optimisme zonder hoop [..]” (p. 84).  

Deze week las ik in een artikel van de IEA, het Internationaal Energie Agentschap (IEA), dat het herstel van de economie na het begin van de coronapandemie in 2020 dit jaar naar verwachting wereldwijd zal leiden tot de op een na hoogste stijging van de CO₂-uitstoot in de geschiedenis. Ô, ironie... Vorig jaar nam de wereldproductie flink af omdat alles stil kwam te liggen en velen met mij hoopten op een aanhoudend dalende lijn. Ook dat was optimisme zonder hoop.

Economisch herstel is echter verre van duurzaam voor het klimaat. Als overheden niet sneller scherpere maatregelen treffen om de uitstoot te reduceren, zal de situatie in 2022 verder verslechteren. Het gebruik van kolen nam toe maar het aandeel duurzaam opgewekte electriciteit doet dat eveneens, is de verwachting: met 8% ten opzichte van hun vorige vermelding. Er is dus niet alleen maar slecht nieuws onder de zon.

Ook in Spanje krijgt Aardedag relatief veel aandacht en dat is hard nodig. Er valt nogal wat te beschermen in dit land van de ellenlange kustlijn, eilanden in zee en oceaan en bergen in het noorden en zuiden. Heel veel omringend water betekent ook hevige stormen en overstromingen, plus veel plastic en vistanks. Heel veel gortdroog binnenland veroorzaakt (bos)branden die tegenwoordig eerder beginnen en langer aanhouden. Tegelijkertijd verwoestijnen grote delen van het binnenland in rap tempo. De landsgrootte en het afwisselende klimaat van Spanje brengen in Europees verband de grootste verscheidenheid in natuurlijke vegetatie voort. En het land heeft alles in zich om Europees koploper te worden in zon-, wind- en waterenergie. Vorig jaar werd een grote stap voorwaarts gezet in het gaan opwekken van groene waterstof. Een van de grootste fabrieken van Europa werd neergezet in Ciudad Real. Ook op zee wordt een grote installatie gebouwd (project Ocean H2). Dat zijn enkele van de goede punten van mijn tweede Vaderland. We moeten er alles aan doen om dit land mooier en gezonder te maken. Dat betekent dat er, wat mij betreft, geen plek is voor onverschilligheid.

Spanjaarden lijken zich liever afzijdig te houden dan dat men zich wenst te bemoeien met (het gedrag van) anderen. De gemiddelde Spanjaard is sowieso sterker op de eigen familie gericht dan op de omgeving. Al ben ik geen socioloog, ik heb wel een vermoeden van de oorzaak. Wellicht zijn het verklaringen van de koude grond maar vooruit. Spanje bestaat uit een groot aantal autonome regio‘s (vroegere koninkrijken) en die bepalen vaak hoe een inwoner zich noemt of voelt: allereerst Valenciaan, Catalaan of Murciaan en dan pas Spanjaard. Bovendien denk ik dat de Spaanse burgeroorlog en 40 jaar Franco-dictatuur ook een verklaring kunnen zijn. Je uitspreken tegen het een of voor het ander kon er tijdens die ondemocratische periode, een van de zwartste in de Spaanse geschiedenis, voor zorgen dat je werd opgepakt en in de gevangenis belandde. In een groot aantal gevallen leidde dat tot de dood.

Maar onverschilligheid maakt de wereld lelijker, vind ik. Dat valt te illustreren aan de hand van een heel simpel voorbeeld. Velen in mijn woonwijk nemen niet de moeite hun kartonnen dozen en andere volumineuze papieren of plastic verpakkingen klein te maken en in de betreffende container te stoppen. Te groot? Dan maar ernaast. Er zijn ook buren, jong en oud, (sommige van hen ken ik bij hun voornaam) die helemaal niets scheiden; hun plastic, papier en glas belandt wekelijks in de container voor huisvuil. Qua recycling doet Spanje het een stuk slechter dan andere Europese landen: 33% van al het afval versus gemiddeld 45%. Misschien dat het gaat helpen als er hier statiegeld wordt geheven? 

Hoe klein is de moeite om afval in de publieke ruimte op te ruimen en in de daarvoor bestemde bakken voor hergebruik te gooien?! Hoe personen met afval binnen de eigen poort omgaan, moeten zij zelf weten - zolang dat maar niet tot stankoverlast voor anderen leidt. De openbare ruimte is van iedereen en die moet je met en voor elkaar leefbaar houden. Zorg voor de leefomgeving is ook zorg voor elkaar. En kritisch zijn is voor mij niet uitsluitend een academische vaardigheid, het is een levenshouding.

Ik vermoed dat ik een van de weinige wijkbewoners ben die de gemeente-app op de telefoon gebruikt; die heet ‘Linea Verde’ (groene lijn) en werkt naar behoren. Dat gebruik is geen reden voor zelffelicitatie, om met Tommy Wieringa te spreken. Niemand kan een mens uit één stuk zijn. Wij zijn geen heiligen, iedereen valt wel op inconsequenties te betrappen. En laten we wel zijn: als veelreiziger en flexitariër ben ik onder de streep nog steeds een vervuiler. Maar ieder mens draagt een deel medeplichtigheid voor de huidige staat van de aarde en voor de klimaatcrisis en dient verantwoordelijkheid te nemen.

In de LV-app kun je kiezen uit 21 categorieën waarover je iets kunt melden. Overlast van katten, honden en andere dieren, lekkages, ongeregeldheden op stranden, in parken en gemeenschappelijke tuinen, haperende stoplichten, gedumpte auto’s die moeten worden weggesleept, insectenplagen, vormen van vandalisme, afvalcontainers die uitpuilen, melding van foute chemische middelen op het land, enzovoort. Ook heeft het een sectie met het laatste landelijke en regionale nieuws op het gebied van milieumaatregelen. 

Voor het melden van gedoe werkt de app met gps, accepteert het foto’s en een getypte toelichting. Wekelijks vraag ik of de papier-, glas- of plastic-containers bij ons om de hoek kunnen worden geleegd. Als ik dat niet tijdig doe, stapelt het afval zich er rondom op; met alle gevolgen vandien. Die applicatie werkt heel goed. Op mijn melding komt altijd een geautomatiseerd antwoord dat het bericht in goede orde is ontvangen. Als medewerkers de gemeentelijke ophaaldienst in stelling brengen om hun werk vervroegd te doen, wordt de status naar ‘en proceso’ gezet. Ook daarvan ontvang ik een bericht. Als de container is geleegd, krijg je als zender de boodschap dat het verzoek is ingewilligd. Met dank voor de melding. De hierboven geschetste actie is klein bier maar alle beetjes helpen!

Illustratie: Mario Chaparro

Wat wel ècht zoden aan de dijk zet maar wellicht te laat komt, is de kwestie waarover ik eind maart las in La Vanguardia. Natuurbeschermingsdienst Seprona (onderdeel van de Guardia Civil) deed een inval op een groot perceel in Murcia waar serieuze criminele daden werden verricht. Daar werd illegaal grondwater gewonnen dat vervolgens illegaal werd ontzilt. De reststoffen uit dit chemische proces werden jarenlang geloosd in Mar Menor, de grootste binnenzee van Europa (170 km²), op steenworp afstand van ons huis. Het is bepaald niet de eerste keer dat ik over het sneue lot van deze bijzondere lagune blog.

Water dat officieel is ontzilt, is duur in aanschaf. Boeren en tuinders van Campo de Murcia maakten gebruik van illegaal verkregen water om hun land- en tuinbouwgrond te irrigeren, zonder daarvoor vergunningen te hebben en zich te houden aan de vereiste milieuvoorzorgsmaatregelen. De Guardia Civil trof daar 60 clandestiene ontziltingsinstallaties en 42 wateropvangbekkens aan. Niet alleen Nederland heeft boeven onder de boerenbevolking! Het wachten is nu op de uitslag van de wateranalyse. Die wordt dan voorgelegd aan de rechtbank die drukdoende is de oorsprong en de schuldigen van deze ecologische ramp te achterhalen. Na deze ontdekking, de derde in zijn soort sinds 2019, werden 68 personen aangeklaagd voor milieudelicten. Hun straf kan bestaan uit zes maanden tot twee jaar gevangenis, een financiële boete en een à twee jaar ontzegging van de bevoegdheid om te boeren. Laat de vervuilers maar flink boeten, is mijn devies. Niet alleen op een dag als vandaag.

Earth Day

Het is vandaag internationale Aardedag. Moedertje Aarde moet het sinds vandaag zonder pop icoon Prince stellen die gisterenochtend dood werd aangetroffen in de lift van zijn appartement. Hij was onlosmakelijk verbonden met mijn jong-volwassen jaren. Ik bezocht een van zijn concerten in Nederland en was een fan van deze muzikale duizendpoot. Prince werd 57 jaar, een veel te jonge leeftijd om het aardse te verruilen voor… Tja, voor wat?!

De Dag van de Aarde werd in 1970 voor het eerst uitgeroepen als de dag voor een beter milieu. Het is ironisch dat het sindsdien alleen maar verder bergafwaarts ging. 
Moedertje Aarde roert ook haar eigen staart: elke dag ontvangen we in Huize Barefoot minstens één melding van de app QuakeFeed waarmee een zware aardbeving wordt getoond. Momenteel is het voornamelijk in Ecuador. Vanmorgen was het weer raak: eentje met een kracht van 6.0 op ruim 200 kilometer ten westen van de hoofdstad Quito, in zee. Het epicentrum lijkt rondom de stad Muisne te liggen, die elke dag te maken heeft met tamelijk zware bevingen. 
Als je een land zelf hebt bezocht, komt zo’n boodschap harder aan omdat je je een voorstelling kunt maken van de plaatselijke ellende en de mensen die het moeten ondergaan. In Quayaquil stortte na een recente beving een brug in (de beving werd gevoeld tot in Quito). We stapten daar in februari 2014 op de Trèn Crucero die ons in een week tijd via de Avenida de los Volcanos, de boulevard van de -deels actieve- vulkanen, naar Quito bracht. Verbazen doen aardbevingen in die regio dus niet maar schokken des te meer (no pun intended).

Moedertje Aarde rammelt niet alleen zelf aan de poort, ze krijgt het ook flink voor de kiezen. Inmiddels is bekend dat 93% van het Great Barrier Reef momenteel te maken heeft met koraalbleking. Als er niet snel een verbetering in het onderwaterecosysteem optreedt, kan dit wereldwonder dood gaan. Mijn liefje las mij onlangs voor uit een artikel in de Sydney Morning Herald waarin stond dat er zelfs gebleekt koraal is geconstateerd rondom de haven van Sydney. Zo zuidelijk trad dit schadelijke verschijnsel nog nooit op!
Ik voel mij een bofkont dat ik het grote rif nog in behoorlijk volle glorie heb kunnen ervaren toen we er in 2005 voor het eerst snorkelden. We gingen toentertijd met een klein cruiseschip (36 passagiers) de Coral Sea op en voeren een week lang naar verschillende soorten riffen in het gebied. De kleurenpracht van het koraal, de verscheidenheid aan vissen en zeezoogdieren... wow. Het werd een ervaring die ik nooit van mijn leven zal vergeten. 

Gisteren vond de opening van een nieuwe kolencentrale op de Maasvlakte plaats, geloof het of niet. De centrale stoot weliswaar minder CO2 uit maar de toegezegde bouw van een faciliteit die de uitstoot moet opvangen, laat op zich wachten. Als het Vaderland zo doorgaat, haalt het zeker de afspraken niet die zijn vastgelegd in het klimaatakkoord van Parijs in december 2015. Dit nieuwe akkoord, dat vandaag daadwerkelijk door vele staten wordt ondertekend, wil de opwarming van de aarde beperken tot minder dan 2 graden, bij voorkeur tot anderhalve graad. Nederland behoorde al niet tot de koplopers, het land verstookt nu meer kolen dan ooit. De nieuwe milieudoelstellingen zijn alleen haalbaar, als veroorzakers van CO2 aan banden worden gelegd in plaats van ze volop ruimte tot expansie verschaffen.

Dat geldt bijvoorbeeld voor Shell dat weliswaar zegt te willen verduurzamen maar volgens deskundigen onvoldoende doet in die richting. Verontruste burgers ontpopten zich tot kritische investeerders, bundelden hun krachten en vormden de groep Follow This.

Vanwege hun aandeel (samen inmiddels goed voor €5.000.000) krijgen zij tijdens de eerstvolgende aandeelhoudersvergadering spreekrecht en zullen dan hun zaak bepleiten. Hun motto: ‘we gaan de wereld sneller duurzaam maken door Shell duurzaam te maken. Dat doen we door massaal aandeelhouder te worden’. Kritische burgers pikken het niet langer dat grote bedrijven hun maatschappelijke verantwoordelijkheid niet nemen. Met het woord en met kennis, dat wel. Zij nemen letterlijk een aandeel in een betere, schone wereld.

Er was gisteren ook klein natuurlijk leed te melden: er vond overspel plaats in de zeearendenfamilie in de Biesbosch. Een nieuw vrouwtje kwam tussenbeide, het vrouwtje met de oudste rechten moest het veld ruimen. Kasian. Het is te hopen dat ze een nieuwe partner vindt in het gebied. 
Hier kwettert het van jewelste. Sinds enige tijd lijkt het epicentrum van het lokale Bird Life zich naar (voor) ons terras te hebben verplaatst. Steenuilen, een jagend valkenechtpaar, wegduikende duiven en groene halsbandparkieten… We zitten hier eersterang voor dat spektakel. Zelfs zonder telelens valt er van alles te beleven. Wat mij betreft, is elke dag een dag van de aarde! Wij gaan vandaag een boom planten.