Halal-toerisme

We videoappten afgelopen zondag weer met onze extended family in Bali. Dat is voor beiden het hoogtepunt van de dag. Ketut schitterde door afwezigheid, hij bracht mensen naar het ziekenhuis. Elsa zag er tip-top uit in leuke kleren, met nagellak en lippenstift, een nieuwe ketting om haar hals en een baby op schoot. Die kleine groeit als kool sinds ze hem, naast borstvoeding, (suikerloze) milkshakes met vers fruit geeft. Yuda bekommert zich, naar verluidt, regelmatig om de kleinste boreling. Ook tijdens onze sessie nam hij Varen vaak op de arm. Er wordt wat gesold en getroeteld met nummer 3!

Ook wij kennen Yuda als kleine, grote lieverd. Al elf jaar. Wat deelden we veel met dit ventje! Doorgaans staat hij voor de camera en kijkt dan gebiologeerd naar het scherm. Alsof hij zich het beeld van ons wil inprenten. Hij was degene die zijn ouders voorstelde wekelijks naar het strand te gaan en naar de sterren te kijken, om zo verbinding met ons te maken aan de andere kant van de aardbol. Hij was degene die onze foto’s boven zijn bed wenste. Hij is degene die tijdens een sessie altijd zegt dat hij van ons houdt. Zijn jongere broer Damai (8) is de clown van de familie, de wildebras. Ze zijn een leuk team. Ik ben erg benieuwd wat de rol van de jongste des huizes wordt. Elsa is van mening dat hij ons zal herkennen, mochten we aan het eind van dit jaar naar Bali komen. We hebben het goed met elkaar. Kita senang.

Het was Yuda die ons afgelopen zondag in het Engels complimenteerde met de keuze van onze t-shirts, belangstellend vroeg of we al koffie hadden gedronken en wanneer we weer naar Bali komen. Het antwoord “waarschijnlijk aan het einde van dit jaar” legde hij in zijn voordeel uit. Wat hem betreft in juli, aan het einde van zijn schooljaar en op tijd voor zijn verjaardag. We moesten erom grinniken. Op de vraag van mijn liefje of een 12-jarige te oud is om nog een verjaardagsdoos te ontvangen, was hij duidelijk: “No.” Hij wenst dit jaar net zo’n goedgevulde doos als zijn broer die vorige maand ontving. Noblesse oblige.

Recent vonden in Huize Weltevree nogal wat veranderingen plaats. De beide broers  werden gescheiden van bed en hebben nu ieder hun eigen slaapkamer. Yuda kreeg de kleinste toegewezen. Op termijn zal Varen bij Damai op de kamer komen liggen. Daarnaast werd de badkamer van de ene kant van het huis naar de andere verplaatst. De vrijgekomen ruimte werd toegevoegd aan hun woonkamer. Yuda’s museum staat nu dus in de voormalige badkamer. We konden ons wel vinden in de wijzigingen. 

Door die scheiding ontstond wel een dilemma: wie mocht de foto van mijn liefje, vriendin Bernadette en mij boven zijn bed hangen? Yuda loste dat kinderlijk eenvoudig op: die was en is van hem. Terecht. Toen de betreffende foto werd gemaakt, was nummer 2 nog niet eens geboren! Wij stuurden Damai een alternatieve foto toe. Je ziet ons daarop in Spanje boven een toonbank met schaal- en schelpdieren.

Als we Elsa mogen geloven, stapt haar echtgenoot binnenkort weer aan boord van een cruiseschip. In de recentste editie van de ‘Bali Update’ las ik dat het eiland dit jaar 75 cruiseschepen denkt aan te trekken. De haven van Benoa is de beoogde plek waar ze aanmeren. Daar diepte men de passage naar de pier uit waardoor er 13 meter diepgang ontstond. De pier zelf werd eveneens gerenoveerd:  schepen van 250 lengte kunnen daar nu aanmeren. Er hoeft geen gebruik meer te worden gemaakt van tenderbootjes om passagiers aan land te brengen. Ter vergelijking: MS Zaandam, het middelgrote cruiseship van Holland Amerika-lijn waarmee wij in december 2018 van Buenos Aires naar Santiago de Chile voeren, steekt zes à zeven meter onder water en is 237 meter lang. Dat past. Het grootste cruiseschip ter wereld, Symphony of the Sea (Royal Caribbean), steekt weliswaar negen meter diep maar is a whopping 362 meter lang. Diepasnie!

Provincie Bali heeft het beoogde aantal toeristen voor 2019 gesteld op 8 miljoen; dat is tweemaal zoveel als het aantal eigen bewoners. Heel Indonesië, dat uit 34 provincies bestaat, rekent dit jaar op 20 miljoen toeristen. Vorig jaar stapten ruim 125.000 passagiers in de archipel vanaf hun cruiseschip aan Indonesische wal. Ik ga ervan uit dat ze alleen in het droge seizoen in Aziatische wateren rondvaren, niet in het regenseizoen. Het streefcijfer van 75 cruiseschepen jaarlijks voor Bali moet dan in circa zes maanden worden bereikt. Dat zijn ruim 12 aankomsten per maand en dat komt meer op drie per week. Geen sinecure. We zullen volgend jaar weten of die verwachtingen zijn uitgekomen.

De Indonesische presidentsverkiezingen vinden op woensdag 17 april plaats. Ruim 190 miljoen mensen gaan op die dag naar de stembus. Spannend! Zittend president Joko Widodo (PDI-P) wordt uitgedaagd door Prabowo Subianto (1951) van partij Gerinda. De running mate van Prabowo, zakenman en politicus Sandiaga Uno (1969) die vice-president wenst te worden, maakte recent een goede beurt bij de Balinezen. Hij vindt dat Bali een “Halal destination for Islamic travelers” moet worden. Je kunt niet beweren dat Uno niet “outside the box” denkt. Tja. Er zouden daarmee triljoenen Indonesische roepiahs zijn te verdienen. Weer zo iemand die denkt dat alles om geld draait…

Diverse polls tonen aan dat ruim 50% van de ondervraagden voor Jokowi zegt te gaan stemmen (versus 30% voor zijn opponent). Al werd ik in de afgelopen jaren geen groot fan van de huidige president vanwege zijn slappe houding jegens radicale moslims binnen de landsgrenzen, door wegkijken bij toegenomen intolerantie jegens andersdenkenden en door diens onzichtbaarheid in internationale politiek, zie ik hem liever in die rol dan kandidaat Prabowo. Die blunderde een aantal keren spectaculair. Bovendien modelleerde hij zijn campagne naar die van Trump met de leus ‘Make Indonesia Great Again’.

Ik vermoed dat het aantal Jokowi-stemmers in Bali door bovenstaand akkefietje zal zijn toegenomen. Elsa was in ieder geval duidelijk op wie zij gaat stemmen. De vice-gouverneur van het Eiland van de Goden, Cok Ace, was er als de kippen bij om de uitspraak van Sandiaga te bekritiseren en van de hand te wijzen. Bali is de enige Hindoe-provincie van Indonesië en dat zal sommige islamisten een doorn in het oog zijn. (Bali werd in 2002 en 2005 getroffen door bomaanslagen van moslimterroristen waarbij honderden doden vielen.) De meeste toeristen komen juist naar het eiland om een glimp op te vangen van de hindoeïstische cultuur en de vele tradities. De reacties van Balinezen waren dermate fel dat Sandiaga zijn geplande campagnestops in die provincie moest annuleren.

Vandaag wordt in Bali ogoh-ogoh gevierd. Deze oudejaarsdag gaat gepaard met feestelijke optochten door de straten, met grote poppen die aan het einde van de processie in brand worden gestoken. Op de internationale school maakten de beide mannen er dit jaar een. De eerste foto's ontvingen we reeds. Ze zijn niet alleen lief, ze zijn ook uiterst creatief. 

Morgen vindt daar Nyepi plaats, Stiltedag. Dan begint Nieuwjaar voor de Balinese hindoes. Je wordt geacht binnen te blijven, geen licht te onsteken en geen handelingen te verrichten. Omdat Elsa een baby heeft, mogen ze in huis het licht aandoen. Da's mazzel voor eenieder. Alle 468 vluchten van en naar het eiland zijn die dag geannuleerd. Happy New Year, sweeties!

De straat op

We planden deze dagen in Valencia door te brengen, om daar de jaarlijkse editie van de Fallas mee te maken. Met deze festiviteiten vieren de Spanjaarden het begin van de lente. Het is een spektakel van jewelste met huizenhoge poppen, prachtig verlichte straten en Spanjaarden in traditionele klederdracht. Het is een van de grootste straatfeesten van Europa. Ik had al uitgezocht wie dit jaar de koningin van de Fallas was, om er zeker van te zijn dat ik haar niet zou missen op straat. Die eer viel te beurt aan Rocío Gil Uncio, een 26-jarige Rechten-studente.

Ook dit jaar verwachtte ik veel satire en scabreus gedoe. Het wordt nooit vunzig maar pikant doorgaans wel. De Fallas hebben bovendien een sterk politiek karakter maar wel met een knipoog. Zo geeft men op uiterst creatieve wijze kritiek op de toestanden in het land en in de wereld. Voor dit jaar vermoedde ik veel Puigdemonts in diverse poses en uitdossingen te zien.

Het was inmiddels vijf jaar geleden dat we het festival voor de laatste keer meemaakten dus het was tijd voor een hernieuwde ervaring. Het ging niet door, vanwege de lichamelijke gesteldheid van mijn liefje. Anderhalve week geleden begon de keelpijn, het wattenhoofd, het hoesten en de slapeloosheid. Intussen is ze aan de beterende hand maar ze ziekte niet volledig uit. Dan is het gewoon onverstandig om te gaan. Het verstand won, haar gezondheid gaat voor. Te allen tijde. 

‘El procés’, de eufemistische aanduiding voor de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging en de toepassing van artikel 155 van de Spaanse grondwet, bleken viraal te gaan tijdens de Fallas van Valencia. Zelfs Trump werd op gepaste wijze afgebeeld: in een luier. Zowel de poppen als de straatverlichting worden tijdens dit festival op hun merites beoordeeld. De makers van de beste creaties krijgen een geldprijs. Er waren voor het tweede jaar op rij ook ‘Fallas Experimentales’ waarbij kunstenaars hun (serieuzere) werk vertoonden.

Vandaag wordt de laatste dag van de Fallas gevierd. Vanavond wordt dat met een groots vuur afgesloten. De prijswinnende poppen worden aangestoken en branden compleet af; dat evenement wordt ‘La Crema’ genoemd. We maakten het voor de eerste keer mee in 2007 en dat is niet iets dat ik snel zal vergeten. Je staat met honderdduizenden mensen in een smalle straat, met links en rechts brandweermannen, als voor je neus de grootste fik van je leven wordt gestoken. Dat zou dit jaar niet goed zijn geweest voor onze tere longen… Het evenement gaat weer op het programma voor volgend jaar. Hierbij vind je het Fallas-webalbum (2013) Om de sfeer te proeven.

Deze periode is sowieso een tijd van feestelijkheden in Spanje. De allerbelangrijkste week, Semana Santa, staat voor de deur. Ook dat is een nationale aangelegenheid. In de heilige week gaat het tevens om poppen op straat. Het verschil met de Fallas is dat ze door sterke schouders worden gedragen en dat het heiligenbeelden betreft. Wij horen de trommelaars 's avonds al hun oefenrondes maken. Ze laten niets aan het toeval over, de processie moeten goed verlopen. Wij gaan dit evenement zeker meemaken, het is immers naast de deur.

Afgelopen weekend werd in Orihuela Costa St. Patrick’s Day gevierd. In de aanloop naar deze feestdag werden overal in de omgeving geel-groene vlaggetjes opgehangen. Het klinkt wellicht ongeloofwaardig maar dit is de grootste parade op het Europese vasteland. Patroonheilige Sint Patricius is de beschermheer van Ierland. Er is veel animo want je hebt hier een grote populatie Ieren en veel Ierse pubs. Hopelijk bleef de openbare dronkenschap beperkt. Wij wachtten het niet af. De enige Paddy Day waarin mijn liefje en ik per ongeluk terechtkwamen, was in het Tauranga District van het Noordereiland van Nieuw-Zeeland (2006) in de ‘RubbaDub London Pub’. Ik herinner mij dat we daar die avond heerlijk aten en werden bediend door een leuke Hollandse.

Op zaterdag gingen honderdduizenden Spaanse pensioengerechtigden in veel grote steden de straat op. Zij protesteerden tegen de summiere verhoging van hun staatspensioen. Vorig jaar blogde ik al over de Spaanse pensioenpot die dit jaar naar verwachting leeg zou raken. De Spaanse regering tapte in de afgelopen jaren ruimschoots uit dat vaatje om gaten in de begroting te dichten. Een gotspe. Gepensioneerden gaan er dit jaar slechts 0.25% op vooruit, terwijl de inflactie op 1.1% staat. 9.5 miljoen Spanjaarden ontvangen pensioen en dat aantal loopt op want het land vergrijst in rap tempo. Ook jongeren werden opgeroepen zich bij de actie aan te sluiten want ook hun pensioen is in het geding.

Waar niemand de straat op ging op zaterdag, was… op Bali. Daar werd Nyepi gevierd, de stiltedag van de Hindoes op het eiland van de Goden. Die dag is bedoeld om je zonden van het afgelopen jaar te overdenken, je van elke vorm van negativiteit te ontdoen en je geest te reinigen. Vliegtuigen landden niet, zaken hielden hun deuren dicht, geen mens wordt geacht de straat op te gaan. De overheid besloot dit jaar voor de eerste keer tevens het internetverkeer plat te leggen. Een bestuurder was van mening dat de jeugd discipline moet worden bijgebracht. Ik begrijp dat soort gedrag niet. Je kunt toch iets aan een mens zelf overlaten?! Op de dag die hieraan vooraf ging, werd daar de ogoh-ogoh-parade gehouden. Ook daar maakt men grote poppen; die worden echter door de straten gedragen. En ook op Bali worden ze aan het einde van de dag in de fik gestoken. Zo ver weg maar toch zo veel overeenkomsten! Wij stuurden Elsa de dag voor Nyepi een Whatsapp-bericht om hen alle goeds toe te wensen maar die kwam niet meer op tijd aan. Sindsdien is het oorverdovend stil aan hun kant. Ik maak mij een beetje zorgen...

Het is hier een nationale feestdag. De koningin van de Valenciaanse Fallas zwaait af, mijn liefje heeft vrij van school, ik neem het stokje qua ziek-zijn van haar over. Vandaag ga ik niet de straat op!

1934

Gisteren werd op Bali Nieuwjaar gevierd. Volgens de Hindoe-jaartelling brak het jaar 1934 daarmee aan. Als westerlinge ben ik opgelucht dat wij al in 2012 leven, dat die vermaledijde jaren 30 van de vorige eeuw ver achter ons liggen. Als dat niet zo zou zijn, dan zouden we immers op korte termijn nog heel wat ellende voor de kiezen krijgen, niet alleen in Europa maar ook in Azië. Annexaties, pogroms, Hitler en companen, concentratiekampen, Holocaust, hongerwinter(s), de aanleg van de Birmaspoorlijn, de zogenoemde 'Jappenkampen', politionele acties en ander ongekend mensenleed op wereldschaal. Dat is geen opbeurend vooruitzicht.

Nyepi is op Bali een dag waarop de autochtone bevolking van het eiland op de Dag van de Stilte, Nieuwjaarsdag, geen vinger mag verroeren. Men mag niet koken, niet op pad gaan, geen licht aandoen, geen muziek luisteren, geen sex hebben, niet werken en nog zo wat van die dagelijkse dingen. Diezelfde regels passen de Hindoe-autoriteiten toe op gasten van het eiland van de goden. Vliegtuigen landen op die dag niet op luchthaven Denpasar, keukenbrigades van hotels koken niet voor gasten, restaurants zijn gesloten.

Wij hebben momenteel zowel links als rechts van ons gasten in verhuurvilla’s. Wij maakten Nyepi eerder mee dus wij weten wat ons te doen staat en wat wij kunnen verwachten. Als er teveel licht brandt, komt de Nyepi-brigade van het dorp 's avonds over het strand naar de desbetreffende villa om te vertellen dat grote lampen moeten worden gedoofd. Dit jaar kregen wij geen bezoek, bij ons brandden slechts enkele waxinelichtjes. Die paar kaarsjes die binnen op tafel stonden, brachten overigens veel licht. Schaduwen dansten tot op het terras. Het leken net spoken. Bij beide buren brandden de terras- en tuinlampen dus die kregen bezoek van mannen met grote schijnwerpers. Na een minuut of 10 doofden alle lichten. En dan maar hopen dat zo’n villa kaarsen heeft... Je kunt toch moeilijk uren voor de open koelkastdeur gaan zitten. Adu!

Onze dames in de huishouding kookten eergisteren twee maaltijden voor ons; eentje voor diezelfde avond en een feestmaal voor de dag erna met gele rijst, rendang, nasi goreng, tempeh kering kacang en acar. We kunnen voor onszelf koken maar ze vinden het leuk om ons te plezieren. Zelfs opgewarmd, was het een heerlijke maaltijd.

Ook de internetverbinding bleek aan Nyepi te doen. Op een deel van het netwerk ontstond een electriciteitsstoring. Menselijk handelen of toeval? Hoe het ook zij, kennelijk was er iemand beschikbaar op de technische helpdesk. Na enkele uren werd de verbinding hersteld. Ook ander Balinees personeel ging aan het werk: de nachtwakers. Net als vorig jaar deed Made, die uit 'ons' gelovige Hindoedorp komt, de lamp in zijn schuurtje aan toen het begon te schemeren. Terwijl wij bij kaarslicht zaten, was zijn werkruimte helverlicht... Leg dat dan maar eens uit aan een geblindeerde Westerse vakantieganger!

Volgens Hollandse weerman Wim op Bali zou het regenseizoen na Nyepi ècht voorbij zijn. Gisteren kwamen nog enkele stortregens uit de lucht vallen. De goten en de balanstank van het zwembad liepen bijna over dus er moest -stiekem- worden ingegrepen. Ik zorgde ervoor dat mijn hoofd niet boven de machinekamer uitstak. Vanmorgen viel het eerste buitje. Ik houd mijn vingers gekruist. Vooral voor hem. Imagoschade is in Bali een onoverkomelijke kwestie, Pak Uim. (Naar verluidt, deed hij eenzelfde voorspelling voor februari...) Maar als hij gelijk krijgt, noem ik hem voortaan 'Het Orakel van Temukus'!

Het is Elsa’s verjaardag vandaag. We gaan haar feestje hier voor de derde keer met het personeel vieren. Ze moet -ook dit jaar- haar eigen taart bakken maar wij hangen de slingers. Het kadootje -namens iedereen- ligt klaar. We zeiden dat ze vanaf nu toch ècht haar leeftijd moet upgraden, ze kan niet altijd 24 jaar blijven?! Oude(re) Balinezen weten hun geboortedatum doorgaans niet. Dat geldt steeds minder voor de kinderen van nu. Elsa weet de geboortedatum van Yudha en Damai exact. Deze moderne Balinese viert hun verjaardagen zelfs.

Zelfverkozen huisarrest

Maart is de maand van een aantal belangrijke Hindoeïstische ceremonies op Bali. Eerder vandaag vond de Melasti-ceremonie plaats, op vele stranden en ook op het strand voor ons huis. Ik hoefde niet ver te gaan om het gade te slaan. Melasti vindt enkele dagen vóór Nyepi plaats, het Balinese nieuwjaar. Het waren wederom de inwoners van Tirtasari, het beruchte bergvolk dat we van andere strandceremonies kennen. De ceremonie verliep vreedzaam. Onze zelfvervaardige schelpenwand is verder uitgedund en het strand ligt weer bezaaid met plastic. Dat wel.

Melasti is een reinigingsceremonie van de heilige symbolen (pratimas) uit de plaatselijke Hindoetempel. Mensen lopen in ceremoniële kleding in processie naar het strand. Zij reinigen ook zichzelf in zee. Iedereen en alles begint schoon aan het nieuwe jaar. Er wordt geofferd aan Dewa Waruna, de god van de zee. Deze ceremonie wordt over het hele eiland opgedragen aan Sanghyang Widhi Wasa, de Balinese oppergod.

Later deze week, op 4 maart, is het tijd voor ogoh-ogoh. Aan het begin van de avond worden grote, monsterlijk uitziende figuren van bamboe en andere materialen door de straten gedragen. Het zijn poppen die de boze geest Bhuta Kala uitbeelden. Volgens Balinezen zijn Bhuta Kalas verantwoordelijk voor klein en groot menselijk leed. Is iets kwijt of kapot? Ben je ziek of ongelukkig? Het is de schuld van de Bhuta Kalas, de bovennatuurlijke demonen. Als ze boos zijn, komen er overstromingen, gaan oogsten verloren, barsten vulkanen uit. Daarin gelooft de Balinees.
De poppen met hun uitpuilende ogen, grote tanden en wild haar worden gebruikt om boze geesten van het godeneiland te verjagen voordat het nieuwe jaar aanbreekt. Het is een vorm van exorcisme. Ieder jaar worden in elk dorp en in iedere stad afschrikwekkende poppen van papier-maché vervaardigd; vooral door de creatieve, plaatselijke jeugd. Balinezen zijn meesters in het maken van iets met niets. Op mijn recente ritjes zag ik veel bedrijvigheid langs de weg, op plaatselijke voetbalveldjes en andere 'hangplekken'. Die ogoh-ogoh moeten ervoor zorgen dat kwade krachten het eiland ontvluchten. Uiteindelijk worden de poppen ceremonieel verbrand.

Ogoh-ogoh doet mij denken aan de 'Fallas' in de Spaanse stad Valencia. Ook daar worden immense poppen vervaardigd die door de straten worden gedragen om uiteindelijk tijdens 'La Cena', hun laatste avondmaal, in de fik te worden gestoken. Deze Spaanse traditie is echter niet bedoeld als duivelsuitdrijving. Men viert het einde van de winter en het begin van de lente, het nieuwe leven. Daarin zie ik overeenkomsten met Bali. De wereld der tradities is een kleine wereld, wat mij betreft.

Op 5 maart, vanaf 6 uur 's ochtends zullen alle lichten op heel Bali worden gedoofd en valt het geluid weg. Dat houdt men 24 uur aan met de bedoeling dat de boze geesten, die met ogoh-ogoh zijn afgeschrikt, het godeneiland niet kunnen terugvinden. Als je ons niet hoort of ziet, zijn we er niet; dat is de gedachte erachter. Persoonlijk vind ik het een uitstekende manier om het kwaad om de tuin te leiden, om het boze af te wenden. We gaan er hopelijk dit jaar ons voordeel mee doen!

Die dag heet Nyepi, Dag van de Stilte. In tegenstelling tot het luidruchtige Westerse Oud en Nieuw, valt Bali stil. Iedereen -inclusief toeristen, Europese tweedehuisbezitters, lokale moslims- dient zich eraan te houden. Men blijft binnen, er wordt niet gereisd, niet gepraat en niet gekookt (geen vuur). Dagelijkse bezigheden zijn verboden. De waxinelichtjes staan klaar; wij mogen binnenshuis een beetje licht ontsteken. De Balinezen vasten op die dag en mati lelangon houdt zelfs in dat men op die dag geen plezier aan elkaar mag beleven. Op dat punt verklaar ik mij resoluut a-Balinees!
Alle winkels zijn dicht, restaurants, hotels en villa’s dimmen geluid en licht en sluiten hun deuren. Het gaat nóg verder: vliegtuigen mogen die dag niet landen op vliegveld Ngurah Rai en Bali’s havens zitten potdicht. Dan wordt het stil, heel stil op het eiland. Slechts het geblaf van een zwerfhond of de roep van een gekko is te horen...

Na deze periode van ceremonies is Bali weer puur en schoon, met recht het Eiland van de Goden. Voor de Balinezen is daarmee het nieuwe jaar begonnen. Op nieuwsjaardag reist men naar familie en geboortegronden. Dan wordt het weer uiterst druk op straat. Een groter constrast zal niet bestaan. We gaan het dit jaar allemaal meemaken.