Over gekkotape en nooit meer ramen zemen

Wekelijks verwonder ik mij over de grillen en gaven van Moeder Natuur. Al sinds mijn kindertijd ben ik een natuurliefhebber maar in Bali sta ik er nóg dichter bij: vertoevend aan de Bali-zee, met koraalriffen vol grote en kleine vissen om de hoek, omringd door groene velden vol tropische flora en fauna, in een Hindoeïstische cultuur die grote betekenis toekent aan natuurlijke elementen, met een kokkie die zwanger is. Wonderen der natuur die respect afdwingen.

Een gekko in de tropen is als Barefoot on the Beach. De naam (gekko) is afgeleid van het geluid dat de soort produceert, vooral in paartijd. Sinds onze aankomst hoor ik dagelijks een luid 'gek-ko' over ons domein klinken. Het duidt erop dat we een huisgek hebben. Welnu, we blijken een hele familie onderdak te geven. Enige tijd geleden ontdekte ik gekko-eieren op een balk in de carport. Toen ik mij daar de volgende dag met camera opstelde, schoot moeder-gekko weg voor de lens. Volgens onze beveiligingsman verschuilt zij zich achter de opbergkast in een van de ruimten in het tuinhuis - niet te verwarren met het gastenhuis. Made vertelde mij dat ma op een avond van bovenaf op zijn borst sprong. Hij heeft gelukkig een sterk hart.

De ongevaarlijke gekko is opvallend door de kleurrijke stippen op het lichaam. Het dier kan zich razendsnel over het plafond verplaatsen, daarbij de wetten van de zwaartekracht negerend. De pootjes van de gekko zijn bekleed met miljoenen haarpuntjes die op hun beurt opsplitsen in 200-nanometer dunne sprietjes. Daardoor hebben de pootkussentjes ongekende kleefkracht. Die voetjes zijn een fraai voorbeeld van nano in de natuur. Naar aanleiding van deze ontdekking ontwikkelden onderzoekers 'gekkotape' dat thans wordt uitgeprobeerd op de Stickybot, een robot die werd gebouwd door wetenschappers van de beroemde Stanford University in de Verenigde Staten. De bot kan al 4 centimeter per seconde verticaal tegen de muur opklimmen.

Een vergelijkbaar verhaal gaat op voor de lotus die wij in grote waterbakken op de oprijlaan hebben staan. De plant komt oorspronkelijk uit India maar wordt door Balinezen op grote schaal succesvol gekweekt en gebruikt. Er bestaat een gele en een roze variant maar wij hebben alleen de roze in de tuin. De grote bloembladeren zien er altijd smetteloos uit; zelfs na een fikse regenbui. Ze zijn water- en vuilafstotend. Het oppervlak van een lotusblad bestaat uit een waslaag die het blad glad doet aanvoelen. Op microscopisch niveau ziet het er echter uit als een spijkerbed met stekels die slechts éénhonderdste millimeter uit elkaar liggen. Daardoor kunnen vuil en water niet op de lotusbladeren neerstrijken. Deze ontdekking leidde tot de ontwikkeling van materiaal dat op ruiten en andere grote glasoppervlakken kan worden aangebracht. Nooit meer ramen zemen!
Natuur is dus niet alleen om van te genieten, het lijkt een onuitputtelijke bron van inspiratie voor de wetenschap.

Voor de meeste mensen staat nanotechnologie (nog) ver van hun bed. Maar schijn bedriegt. Nanotechnologie wordt wereldwijd al volop toegepast in cosmetische producten. De meeste burgers weten daar weinig tot niets vanaf. Een vriend die zich al jaren in de materie verdiept en eerder een reeks over het onderwerp schreef in het Financieel Dagblad, vertelde mij dat fabricanten die nanotechnologie in hun producten toepassen 'niet thuis' geven als journalisten om een toelichting vragen. Zij zijn vooralsnog niet verplicht te vermelden welke nanodeeltjes in welke doseringen in hun producten zitten. Hij noemde onder andere de producten L'Oréal (producent L'Oréal), Dove (Unilever) en Nivea (Beiersdorf). Men wil daaraan liever geen ruchtbaarheid geven. Dat vind ik kwalijk. Wat in een product zit, moet voor iedereen duidelijk zijn. Ik begrijp dat er inmiddels een lijst circuleert van 100 cosmetische producten waarin nanodeeltjes zijn aangetroffen. Als men een dergelijke technologie in producten toepast, wil ik het als consument wel weten! Dan kun je zelf beslissen of je het product wilt -blijven- gebruiken of daarvan wilt afzien. Dat is belangrijk, vooral als er nadelen kleven aan een nieuwe toepassing. Een bepaald soort nanodeeltjes (langwerpig) kan namelijk gevaarlijk zijn. Ze zijn zo klein dat ze kunnen doordringen in de diepste longblaasjes. Daar kunnen ze gaan kluwen en ontstekingen veroorzaken die tot kanker kunnen leiden. Die nanodeeltjes worden om die reden de nieuwe asbestvezels genoemd. Een gewaarschuwd mens telt voor twee.

Vrijdag de 13de

Op 13 augustus 2009, vandaag precies een jaar geleden, lag mijn liefje op een operatietafel in Spanje. Een week daarvoor was een tumor in een borst geconstateerd. Oorspronkelijk zouden wij op die 13de augustus naar Bali afreizen voor de oplevering van ons huis en een daarmee samenhangend verblijf van 6 maanden.
De operatie verliep goed: al het tumorweefsel werd vakkundig verwijderd door Dr Carlos en de complete dosis intra-operatieve radiobestraling werd op de juiste plek toegediend door Dr Cañon. We noemden haar voortaan 'Dokter Kanon' omdat ze héél goed kan richten! Het was daarna een grote tegenvaller dat ook nog circa 4 maanden chemotherapie moesten worden gevolgd, al was dat ter preventie.

In december 2009, twee weken na de laatste chemokuur, reisden wij alsnog af naar Bali voor een verblijf van drie maanden. We betrokken de afgebouwde villa, schaften meubelen aan, leerden ons Balinese personeel (beter) kennen, ontmoetten onze buren in levende lijve, zwommen dagelijks baantjes in ons fraaie overloopbad en legden een tropische tuin aan. Vooral dat laatste bleek voor mijn liefje van grote therapeutische waarde. In de eerste weken van ons verblijf vertoefde zij dagelijks in de tuin: voorzichtig meewerkend en vooral genietend van de alom aanwezige flora en fauna.

Tijdens het huidige verblijf in Bali, dat nu alweer ruim 6 weken duurt, is de therapeutische werking nog steeds goed merk- en zichtbaar. Dagelijks brengt zij uren werkend in de tuin door. Ik moet haar regelmatig manen tot rust en water drinken. 'Bintang' roepen werkt dat het best. Ze snoeit, poot, verplaatst, stekt en raapt er lustig op los maar sproeien is toch wel haar favoriete bezigheid: daarbij kan ze lekker mediteren. Goed voor Yin, Yang en haarzelf. Ze is energiek, ziet er goed uit met haar krullenbol en voelt zich zeer senang. In tegenstelling tot een van de kokosnootpalmen langs het strandpad: die knakte toen de wind deze week aanwakkerde. De boom zag er al een tijdje 'sakit' -ziek- uit en blijkt van binnenuit te zijn aangevreten. Liever de kelapa (kokos) dan mijn kekasih (lieveling)!

De kanker lijkt inmiddels ver weg. Het verhaal over de behandeling is ondertussen aan iedereen vertelt. Met dat deel zegt zij klaar te zijn. Ja, we hadden die rotziekte kunnen missen als kiespijn maar de ervaring veranderde ons ook: er is nóg meer aandacht voor de werkelijk belangrijke dingen in het leven. Dat laat onverlet dat ik nog steeds weleens een blondje met een kort lontje kan zijn...
De eerstvolgende, driemaandelijkse controle zal in een internationale kliniek in het zuiden van Bali plaatsvinden. De afspraak is reeds gemaakt. Het betreft bloedafname en controle op tumormarkers. Een deel van die tests kan in Bali plaatsvinden maar bloedsamples zullen door de kliniek tevens naar Jakarta en Singapore worden gestuurd voor uitgebreidere onderzoeken. Na ontvangst van de resultaten zullen we contact opnemen met het oncologisch team in het San Jaime-ziekenhuis in Spanje.

Kanker zal nooit helemaal uit mijn gedachten verdwijnen. Daarvoor was de impact op mijn leven tot nu toe tè groot. Ik hoop met heel mijn hart dat deze levensbedreigende ziekte ooit een chronische ziekte wordt die als zodanig behandelbaar is. De medische wetenschap maakt thans grote vorderingen op oncologisch gebied met de toepassing van nanotechnologie. (Een nanometer is gelijk aan een miljoenste millimeter; het gaat dus om microscopisch kleine toepassingen.) Zo is men in Leiden bezig met de ontwikkeling van een 'vermomd' medicijn: vetbolletjes -liposomen- met daarin een medicament dat via de bloedbaan gericht kwaadaardige of anderszins ontregelde cellen in een lichaam kan bestrijden. De nadruk ligt hier op gerichtheid. Chemotherapie gaat immers niet alleen kwaaie cellen te lijf, ook alle gezonde cellen worden aangetast.
Hersentumoren en andere ziekten in de hersenen (Parkinson, Alzheimer, MS) zijn momenteel nauwelijks te bestrijden, zo las ik in de bijlage over nanotechnologie bij de 'Quest' van juli jongstleden. Die tumoren zijn niet gevoelig voor vele soorten chemotherapie en andere medicijnen komen niet door de bloed-hersenbarrière heen ('blood-brain-barrier' of BBB). Veelbelovende medicijnen bestaan al maar ze moeten beter op plaats van bestemming kunnen worden gebracht. Het biotechnologiebedrijf 'to-BBB' doet baanbrekend werk op dit vlak. Als aanvullende klinische studies even succesvol blijken, zal het Nederlands Kanker Instituut hun nanomedicijn dit najaar op mensen met een hersentumor gaan uitproberen. Wellicht dat een vergelijkbaar medicijn op termijn ook voor de bestrijding van andere soorten kanker kan worden ingezet. Voor Nelly, Aad en vele anderen komt dat helaas te laat...

Vanavond zullen mijn liefje en ik feestelijk toosten op het leven hier en nu, op alle dierbaren die de strijd tegen kanker moesten opgeven en op broodnodige vorderingen in de medische wetenschap.

Double-O-Seven

De zevende chemokuur is een feit. De een-na-laatste. Joehoe! Er is nu nog één kuur te gaan die net voor het Sinterklaasfeest zal plaatsvinden. Een mooier kado zal mijn liefje dit jaar niet ontvangen. Is het schrijven van een gedicht voor haar doorgaans een balanceeract-op-hoog-koord, dit jaar zal zij ongetwijfeld veel door de vingers zien, vermoed ik...

Gisteren werd een lange, zware dag. We waren vroeg in het ziekenhuis en keerden bijna 13 uur later huiswaarts, ondanks het feit dat mijn liefje de eerste was voor de bloedtest. We hadden weer een goed gesprek met Dr Brugarolas, hoofd Oncologie. De bloeduitslag was goed: het hemoglobinegehalte is nog steeds boven de 10. Met de verhoogde dosis taxotere-cisplatine van de vorige keer was mijn liefje precies op de gewenste curve beland. De oncoloog was nog steeds verrast door de aanwezigheid, ja zelfs groei van het haar. We spraken wederom met hem over de middelen en hun werking. De oncoloog bevestigde ons dat mijn liefje door de toediening van deze specifieke cytostatica in de komende jaren weinig of geen kans heeft op terugkeer van de (borst)tumor. De toegediende middelen vertonen de beste resultaten bij het geconstateerde type kanker. Dat was goed nieuws.

Ook vertelde hij over onderzoek naar de toepassing van gentechnologie dat in het San Jaime-ziekenhuis wordt uitgevoerd. In een ander verband maakten wij twee jaar geleden kennis met Dr Manzano, geneticus en tevens lid van het Plataforma de Oncología. Hij doet momenteel onderzoek naar de genen van 50 borstkankerpatiënten, waarvan 25 met het 'triple negatief' tumortype. Mijn liefje maakt hoogstwaarschijnlijk onderdeel uit van die groep (wordt bevestigd). De medische wetenschap bracht al eerder in kaart welke genen borstkanker veroorzaken maar nog niet alle kankergenen zijn geïdentificeerd. Op basis van verwijderd tumorweefsel zijn in het San Jaime-ziekenhuis reeds 19.000 genen in kaart gebracht. Ook doet men hier onderzoek naar stamcellen. Dat genetische onderzoek zal volgens Dr Brugarolas nog 3 à 4 maanden in beslag nemen. Het resultaat zal zijn dat de behandelende artsen precies zullen weten welke borstkankerpatiënte baat zal hebben bij (welk type) chemotherapie. Een uitstapje naar nanotechnologie was toen snel gemaakt. De arts verwacht dat de toepassing van deze technologie ter bestrijding van borstkanker binnen 5 jaar een feit zal zijn. Dat vinden wij fantastische vooruitzichten.

Dr Rebollo, de Grote Gifmenger, stelde voor om deze chemokuur iets anders uit te voeren dan de vorige. Toen had mijn liefje immers de nacht en de ochtend na de kuur overgegeven. De dosis werd weliswaar gehandhaafd maar de volgorde veranderde. Hij wilde zo de effectiviteit van de afzonderlijke middelen extra controleren. Er zat nu meer tijd tussen de onderdelen van de kuur waardoor het een tergend lange dag werd. Zuster Tania, door ons nu Tati genoemd, was weer een en al toewijding en vriendelijkheid. Wij weten het zeker: zij is de allerbeste verpleegster van de afdeling. En mijn liefje is zonder meer de allerleukste. Wijzend naar een babyhoofdje in de krant: “kijk, collega...”. Zoek de overeenkomsten. Zoet. Mijn eigen 007-heldin is stirred, not shaken!

In het eerste jaar na behandeling zullen wij elke drie maanden naar het ziekenhuis moeten terugkeren voor een medische controle. In het tweede jaar zal dat hoogstwaarschijnlijk eenmaal per vier maanden worden. Dr Brugarolas legde uit dat de controles eventueel ook op een andere locatie in de wereld zouden kunnen plaatsvinden; de medische gegevens kunnen zonder meer worden uitgewisseld. Dit in verband met onze Bali-plannen. Van zoveel toewijding krijg ik zelfs natte ogen...

Over de smurf van Bob Pinedo en een paarse tomaat

Professor doctor Bob Pinedo vertelde tijdens een afscheidsinterview in het programma 'Buitenhof' van de VPRO aan Peter van Ingen dat hij weliswaar ophoudt met werken maar dat het geenszins betekent dat hij zal ophouden met denken. Hij is inmiddels 65 jaar en was tot voor kort hoogleraar Geneeskundige Oncologie aan de Vrije Universiteit en oprichter van het VUmc Cancer Center, beide gevestigd in Amsterdam. Ik kan mij ook niet voorstellen dat een man met zijn staat van dienst ooit ophoudt met nadenken over de verbetering van kankeronderzoek en patiëntenzorg.

Ik heb al eerder in een blog geschreven over deze gelauwerde, bijzonder inspirerende man. (Voor de geïnteresseerde lezer: het was op dinsdag 24 juni 2008 in een blog met de titel 'Honderd Miljoen'.) Professor Pinedo is niet alleen een begenadigd wetenschapper, hij is ook een getalenteerd fondsenwerver. Al zegt hij zelf hierover dat die kwaliteit uit nood is geboren. Er is veel geld nodig voor onderzoek en ontwikkeling van nieuwe middelen.

Persoonlijk weet ik al van zijn bestaan sinds de vroege jaren '80 van de vorige eeuw want hij was de buurman van mijn eerste baas. Hij, mijn baas was (ook) een erudiet mens, landbouwingenieur, eigenaar en oprichter van het Beemster Arboretum en voormalig manager bij IBM. Hij en Pinedo woonden beiden in Amsterdam Buitenveldert en spraken elkaar regelmatig.

In de Buitenhof-uitzending vertelde de hooggeleerde Pinedo dat hij met deskundigen op het gebied van de nanotechnologie van de Universiteit van Twente aan een project werkt om nieuwe vormen van medisch onderzoek op het gebied van oncologie te bedenken. Hij schetste tijdens het interview de ontwikkeling van een pil die bij -in dit geval- darmkankeronderzoek kan worden gebruikt. Het ene deel van zo'n pil zou dan een stofje in werking moeten zetten dat het betreffende onderzoek in de darm uitvoert terwijl het andere deel van de pil 'een soort smurf' in de pil activeert. Die smurf zou de patiënt dan terstond advies moeten geven over de te nemen actie. Professor Pinedo veranderde op dit moment iets in zijn stem en zei: "ga naar een gastro-enteroloog". Hij vervolgde zijn uitleg over de werking van de pil: de behandelend arts zou dan tegelijkertijd via wi-fi over de uitkomst van het medische onderzoek worden geïnformeerd.
Ik luisterde gefascineerd naar hem en voelde tegelijkertijd ontroering vanwege de passie en de overtuiging die uit de woorden van de professor spraken.

Nanotechnologie is het produceren, toepassen en gebruiken van nieuwe materialen en systemen die kleiner zijn dan 100 nanometer. Een nanometer is gelijk aan 10^-9 meter dus 0,000000001 meter of een miljardste meter. Ik kan mij moeilijk voorstellen hoe klein dat is maar als professor Pinedo het uitlegt, wordt het onbegrijpelijke begrijpelijk.
Ik googelde na de uitzending op 'nanotechnologie in de medische wereld' en er ging werkelijk een wereld voor mij open. Toen ik van mijn beeldscherm opkeek, was er zomaar een uur verstreken. Eerder verscheen een informatieve reeks artikelen in het Financiële Dagblad die op het web is terug te te vinden en een goed leesbare introductie is op het onderwerp.
De smurfen van Bob Pinedo kunnen dus door een waterstraal. Èn zeker door een sleutelgat! Deze gepensioneerde heeft de mensheid nog veel te bieden.

Nanotechnologen zitten dus niet stil maar ook biotechnologen niet...
Vanmorgen stond er een artikel in de belangrijkste kranten over paarse tomaten die mogelijk bescherming bieden tegen kanker. Britse gentechnologen hebben de concentratie anthocyanen in tomaten verhoogd. Deze paarskleurige stoffen werken als antioxidant. Antioxidanten maken gevaarlijke deeltjes (de zogenaamde 'radicalen') in het lichaam onschadelijk. Zo zouden ze het DNA beschermen en kanker tegengaan. Tomatenplanten maken de kleurstof normaal alleen in hun stengels en bladeren aan. Dankzij twee genen uit het leeuwenbekje, kunstmatig ingebracht in tomatenplanten, produceren ze de stof nu ook in hun vruchten. Het middel is tot op heden alleen succesvol gebleken in onderzoek met muizen dus het valt te bezien of het ook de mens tegen kanker kan beschermen. Ik denk dat wij sowieso nog een flinke stap moet zetten om genetisch gemodificeerd voedsel ruimhartig te accepteren.
Maar met een pleitbezorger en voorvechter als Pinedo in ons midden moet dat zeker gaan lukken.