Paniek!

In november 2025 raakte mijn liefje bevangen door het Sinterklaasjournaal. Dat was geen probleem, wat mij betrof. Ik keek (bijna) dagelijks met haar mee naar de uitzending. Gisteren werd bekend dat het programma de Machiavelliprijs van 2025 won. Die wordt jaarlijks uitgereikt aan een organisatie die een opmerkelijke prestatie leverde op het gebied van publieke communicatie. 

Haar grote favoriet was Pietje Paniek, vertolkt door de 48-jarige, uiterst grappige komiek Jochem Myjer. Hij maakte na vele jaren een glorieuze comeback. Ook daarin ging ik mee. Ze nam zijn uitroep ‘Paniek-paniek!’ over en bezigde die te pas en te onpas. In het begin vond ik dat nog grappig... 

Toen we hier afgelopen Kerst te maken kregen met een Schotse logée (Ellie) van onze Engelse vrienden Pat & Sue haalde mijn liefje haar uitdrukking weer uit de kast. Ze had immers een nieuw publiek en kreeg zo nieuwe lachers op de hand. Als toelichting op haar tijdelijke verslaving werden opnamen van Pietje Paniek gedeeld via YouTube. Zelf was ik er dan als de kippen bij om te verkondigen dat ze haar gimmick niet meer kon bezigen na 31 december van dat jaar. Ik vond het welletjes. We begonnen het nieuwe jaar toch met hoop?! Ellie vond het dermate grappig dat ze zich voornam de uitroep over te nemen vanaf 1 januari van het nieuwe jaar. (Op 6 januari zou zij terugkeren naar Schotland dus dat was te overzien.) 

Vorige week keken mijn liefje en ik naar een uitzending van praatprogramma Pauw en De Wit. Die ging bijna geheel over de inval en ontvoering van de president van Venezuela, Nicolás Maduro. Een expert op het gebied van militaire strategie en tactiek zat aan tafel en praatte mee. Hij legde uit dat er zeer intensief moet worden geoefend voordat een dergelijke geheime actie kan plaatsvinden. Het is dan gebruikelijk dat de woning waarin een gezochte dictator onderduikt, precies wordt geanalyseerd en nagebouwd.

Ik zat geconcentreerd te luisteren naar de spreker want ik vond het best interessant. Mijn liefje, naast mij op de bank, vroeg op enig moment terloops ‘hoe noemde hij die ruimte nog maar eens?’ In mijn naïviteit herhaalde ik het woord ‘panick room’ en keek haar aan. Toen pas zag ik de grijns en de glinstering in haar ogen. Zij had mij zojuist het verboden woord van 2026 zelf doen uitspreken. Ik (zei de gek) moest hard lachen om de slimme val waarin ik was gelopen. Even toonde zij zich een volleerd discipel van Machiavelli: het doel heiligde alle middelen! Tot zover de pret.

Een paniekkamer is een verstevigde, beveiligde ruimte waarin een gezochte persoon zich veilig waant; ook wel ‘safe room’ genoemd. Maduro werd gezocht door de Amerikaanse overheid maar bleek niet veilig in zijn eigen huis. De Delta Force, een elitecorps van Amerikaanse mariniers, wist hem te arresteren en mee te nemen. Met een oude fleecetrui aan en op badslippers met witte sokken werd hij uren later geblindeerd en geboeid gefilmd, lopend over de blauwe loper van de DEA (Drug Enforcement Administration), geflankeerd door zijn gevangennemers. Medio 2025 had deze man Trump nog met een staaltje bluf uitgedaagd om hem te komen halen in Miraflores, het presidentiële paleis in Caracas. Hij noemde Trump bij die gelegenheid ‘lafaard’. Dat bleek een grote inschattingsfout. 

Dat dictator Maduro moest worden afgezet, was voor mij en velen met mij een uitgemaakte zaak. Hij onderdrukte het volk jarenlang, revolutionaire knokploegen die bekendstaan als ‘colectivos’ -onder leiding van de levensgevaarlijke minister van Binnenlandse Zaken Diosdado Cabello- pakten burgers op die zich kritisch uitlieten over het regime. Ze werden gemarteld en soms zelfs gedood. In Venezuela bestaat geen enkele vorm van vrijheid en burgerrechten worden met voeten getreden. Meer dan 70% van de bevolking leeft in grote armoede en de angst regeert. In het verleden waren er demonstraties en burgerprotesten, georganiseerd door de politieke oppositie onder María Corina Machado, maar die werden bloedig neergeslagen. Dus ja, Maduro moest gaan. In de afgelopen twee decennia ontvluchtten acht miljoen Venezolaanse burgers, bijna een kwart van de inwoners, de armoede en staatsterreur. 

Desondanks vind ik de wijze waarop Maduro werd afgezet, verwerpelijk. Bij die actie zouden 100 mensen zijn omgekozen, waarvan tenminste 32 Cubaanse lijfwachten (!). De gekozen aanpak van de regering-Trump II is illegaal, tegen de regels van het internationaal recht in. Je kunt niet zomaar een president van een soevereine staat ontvoeren en zeggen dat je diens land vervolgens zelf gaat besturen. 

Trump & Co. verschuilen zich nu achter het argument dat het een drugsoperatie was tegen een criminele narcobaas en geen aanzet tot regimewisseling. Trump sprak die motivatie direct tegen in zijn eerste toespraak na de inval. Hij sprak over ‘our oil’, meldde dat de VS het land gaan besturen en dat Amerikaanse bedrijven Venezolaanse olie gaan oppompen. Geen woord werd besteed aan het herstellen van de democratie in Venezuela en vrijheid voor burgers. Tja. 

Wat recent als een konijn uit de hoge hoed kwam en mij verbijsterde, is dat wordt aangenomen dat Venezuela’s partner Iran het land onder Maduro onder druk zette om door de ayatollah’s gesteunde groeperingen als Hezbollah en Hamas een veilige haven op Venezolaans grondgebied te bieden. Schokkend. Als de Amerikanen dat wilden stoppen, hadden ze dat onomwonden moeten verklaren. Dan is het onvoldoende om alleen Maduro uit zijn functie zetten. Dan is regimewisseling een daadwerkelijk belangrijk doel (dat jaren zal vergen). 

Amerika heeft naar mijn weten geen cocaïnecrisis, wel een fentanylcrisis. Die drug wordt echter in China geproduceerd, niet in Venezuela. Buurland Colombia produceert circa 90% van de cocaïne. Venezuela is wel een doorvoerknooppunt van cocaïne maar de meerderheid van de cocaïne die vanuit Venezuela wordt verscheept, is bestemd voor de Europese markt. Venezuela speelt dus een zeer beperkte rol in de doorvoer van cocaïne naar de VS. 

Maduro zou geen drugsbaas zijn zoals Manuel Noriega (voormalig militair leider van Panama) en El Chapo (Mexicaanse drugsbaron) dat wel waren. Hij staat niet aan het hoofd van het ‘Cartel de los Soles’, volgens kenners. Zijn familie, het leger, ministers en andere politieke functionarissen van zijn regime profiteerden wel jarenlang van de samenwerking met drugssmokkelaars. Hij stond eigen functionarissen toe geld te verdienen aan narco-activiteiten en hield die corruptie bewust in stand. Hij kocht hun loyaliteit en promoveerde ze naar de hoogste functies zodat ze veel hadden te verliezen bij de val van het regime-Maduro. Hij hoopte daarmee dat ze het hardst zouden vechten om de status quo in het land te laten voortbestaan. 

De Venezolaanse oppositieleider Machado, die in 2025 de Nobelprijs voor de Vrede ontving, stond klaar om de nieuwe president van Venezuela te worden. Tot mijn en veler verbazing werd zij door Trump gepasseerd. Zij won in 2023 de Venezolaanse verkiezingen met ruime voorsprong en is daarmee de rechtmatige president van het land. Naar verluidt, ontbeert zij de steun van het (corrupte) Venezolaanse leger, de chavistische parlementsleden en burgemeesters in het land. Maduro mag dan weg zijn, die kliek zit nog stevig in het zadel. Trump gaf de voorkeur aan vicepresident Delcy Rodríguez. Wat daarbij zeker een rol speelde, is dat Rodríguez Minister van Olie was onder Maduro. Het kromme is dat Trump dit tot dusvoor de ‘illegitieme regering van Venezuela’ noemde... 

In een analyse in de Volkskrant las ik dat de olie van Venezuela zware olie is, dikke zwavelrijke olie die lijkt op stroop en daarmee moeilijk bewerkbaar is. De winning van deze olie zou commercieel niet interessant zijn. (Het land zit op een voorraad van 300 miljard ton olie.) Om die olie grootschalig te kunnen winnen, zijn enorme investeringen nodig. De infrastructuur van Venezuela is verouderd nadat eerdere regeringen Westerse olieconcerns hadden genationaliseerd. Om de productie weer op peil te krijgen, worden investeringen verwacht van USD50 à 60 miljard dollar. Om deze olie daarna via pijpleidingen te kunnen transporteren, moet het eerst worden verwarmd of worden aangelengd met lichte olie (die van elders moet worden aangevoerd). Verder moet de olie worden ontzwaveld voordat het tot bruikbare producten (diesel en kerosine) kan worden geraffineerd. Ook dat proces vreet energie en leidt tot een relatief hoge CO2-uitstoot. Venezolaanse olie is dus letterlijk ‘taaie materie’. Amerikaanse olieconcerns hebben aantrekkelijker alternatieven, zowel in eigen land als daarbuiten. Overigens ging de Venezolaanse olie onder Maduro naar Rusland, China en Iran dus ik vind het goed dat ook daaraan een einde komt.

Tijdens zijn verkiezingscampagne verklaarde Trump nog dat hij vrede wilde brengen in de wereld en dat zijn tweede ambtstermijn het einde zou inluiden van ‘een tijdperk van eindeloze, zinloze oorlogen’. In plaats daarvan voert hij nu oorlog tegen politieke tegenstanders, in binnen- en buitenland. 

De vredesduif in het Witte Huis, eerste ontvanger van de nikserige FIFA Peace Prize, toont zijn ware gezicht. Als het niet gaat zoals hij wil, grijpt hij militair in, zelfs over de landsgrenzen heen. Rechtmatig of niet. En wie niet meegaat in zijn denkwijze, is een verrader. Internationaal recht zit op de achterbank van Trumps presidentiële limousine, machtspolitiek zit aan het stuur. Het ministerie van Defensie werd vorig jaar omgedoopt tot Ministerie van Oorlog en ook dat is nu duidelijk. Bij Trump staat buitenlandbeleid gelijk aan het verkrijgen van de beste deals; op welke wijze dan ook.

De geest lijkt uit de fles. Colombia, Cuba, Mexico, Honduras, El Salvador, Nicaragua… who is next? Trump zei dat het de taak is van de Verenigde Staten om levensvatbare en succesvolle landen om zich heen te hebben, ‘waar de olie vrijelijk kan worden gewonnen’. [..] ‘De Amerikaanse dominantie op het westelijk halfrond zal nooit meer ter discussie staan’. Trumps boodschap is duidelijk: het is hún achtertuin en de rest moet opdonderen of zijn mond houden. 

En dan te bedenken dat we nog drie jaar hebben te gaan. Aï-aï-aï... paniek!

 

Poltergeist

Ik had het mij nog zó voorgenomen: 2026 zou mijn jaar van hoop worden, met goede voornemens bij de vleet. Oudejaarsnacht moest toen nog beginnen. En daar ging het al fout... Mijn liefje en ik bleven die avond thuis, we hadden geen zin in feesten en partijen. We waren oppasmoeders voor Lenny. Het is een Shih Tzu, een eeuwenoud hondenras uit Tibet. Deze gezelschapshond was lange tijd populair aan het Chinese hof. Lenny is de hond van de overleden zoon van vriendin en buurvrouw Liselotte. Zij ging na zijn dood voor de hond zorgen en dat was soms uitdagend. 

Lenny is namelijk heel eigengereid en eigenwijs. Hij kent echter ook momenten van aanhankelijkheid. Als je hem aait, gaat hij direct op zijn rug liggen. Als je ermee stopt, tilt hij zijn pootje op en vraagt je ermee door te gaan. Als ik bij hem thuis aankom, klinkt er een opgewekte welkomsblaf uit zijn keel. Toen Liselotte tijdelijk niet in haar eentje voor hem kon zorgen, namen wij enkele zorgtaken voor Lenny over. Zo leerden we hem beter kennen en meer waarderen. Die affectie ging zelfs zover dat mijn liefje (meer een poezen- dan een hondenmens) zei dat ze wel openstond voor het idee Lenny te adopteren als er iets drastisch zou misgaan met Liselotte. Ik keek ervan op. Zelf zou ik best een huishondje willen hebben maar nu zijn we nog blij om te gaan en te staan waar we willen, ongehinderd door de zorg voor een huisdier. De liefde voor Lenny vlamde dermate op dat ik hem vereeuwigde met pastelkrijt en het portret ingelijst aan Liselotte kado deed, afgelopen Kerst. Dat hangt nu in haar slaapkamer. 

Liselotte gaf ons een pluchen hondenmandje kado waarin Lenny kan liggen als hij op bezoek komt. Ze komen regelmatig met hun tweeën bij ons lunchen of dineren en dan hoeft er geen mandje meer te worden meegebracht. We dronken samen nog een eindejaarsborrel en daarna namen we de viervoeter met etenswaren en enkele speeltjes mee naar huis. 

Het zachte mandje stond op Oudejaarsavond voor hem klaar, dicht bij de kachel. De hondensnacks lagen eveneens op grijpafstand. Af en toe kwam hij langs voor een aai en een knuffel. Het was die avond uiterst gemoedelijk. Lenny zat soms bij mijn liefje, soms bij mij. Wisselde zijn nieuwe mandje af met zijn gevoerde ligkleedje elders in huis terwijl wij hapjes aten, bubbels dronken en tv keken op de bank. Ook daarop werd een plekje voor hem gereedgemaakt. 

Hij was die avond de gezeglijkheid zelve. We vormden een liefdevolle drieeenheid. Hij keek niet op of om toen het knallen van vuurwerk begon. Dat ging nog ongeveer een half uur door maar het leek hem niet te deren. Het was pais en vree in Huize Barefoot. 

Na middernacht gingen we naar boven om ons klaar te maken voor de nacht. Zijn mandje ging mee, wij hadden besloten dat hij daarin op onze slaapkamer mocht liggen. Niet in bed, dat was een brug te ver. Zo gezegd, zo gedaan. Wij doken in bed en Lenny dook er aanvankelijk onder. Het licht hielden we voorlopig aan. We moesten alledrie wennen. Daar lag hij een tijdje zonder gedoe. Ik knipte het licht iets later uit en toen begon zijn rusteloze gedrag. Op en neer, heen en weer, rondwandelend, snuffelend aan een blote voet die even buiten het dekbed stak. Dat ging zo door. Totdat mijn liefje meldde dat ze niet kon slapen. De mand met Lenny erin moest maar op de overloop worden geplaatst en de slaapkamerdeur dicht. Oké.  

Direct daarna begon het... Hij krapte zo hard en aanhoudend aan de onderkant van de deur dat die opensprong. Enter Lenny. Ik knipte het nachtlampje weer aan en begeleidde hem naar de uitgang. Hij liep, staart zwiepend, achter mij aan. Deze keer drukte ik de deur beter in het slot. 

Het krabben werd even later zo intens dat ik vreesde dat hij met zijn hondenpootjes dwars door de deur zou gaan. Door de deur heen riep ik ‘Nein, Lenny’ (hij is in Schwizerdütsch opgevoed) en daarna was het enkele seconden stil aan de andere kant. Totdat hij weer begon. Het leek alsof er een trein in de richting van de slaapkamer denderde. Werd die hond gek?! Het krabben werd zo manisch dat ik maar één gedachte had: POLTERGEIST... Ken je die angstaanjagende horrorfilm van Steven Spielberg, uit de jaren '80 van de vorige eeuw? Het is het verhaal van kwaadaardige bovennatuurlijke krachten die een woning van een gezin met een jong meisje binnenvallen en dat in een spookhuis veranderen. Welnu, wij waren dat meisje. 

Ik kende deze Lenny niet en was verbijsterd... Ontgoocheld zelfs. Ik omschreef deze hond wel als koppig en eigengereid. Zo verdomt hij het regelmatig om mijn gekozen richting op te wandelen tijdens onze ommetjes. Soms blijft hij stokstijf op straat zitten, met zijn rug naar mij (ons) toe. Dan trek ik hem de andere kant op en spreek hem streng toe. Maar dit?! De duivel leek in hem gevaren! Dr. Evil was back. 

Zo raakten we verstrikt in een ongekende ‘Battle of the Minds’. Ik zag die nacht eigenwijsheid 3.0 in volle glorie. Mijn liefje drukte ik op haar hart nu niet te willen plassen. Dat zou desastreus zijn voor de afloop van dit gevecht der geesten. Wie opgaf, zou winnen. Hij zou het openen van de deur zeker zo opvatten. Hij is geslepen (zeg ik nu). Hij zou dan ‘winnen’ met zijn nare gedrag en mijn liefje kon dan alsnog haar nachtrust vergeten. Een open deur was dus geen optie.

Wij hielden vol en Lenny ook. Hij krabde vijf uur lang, met af en toe een rustmomentje. Die stilte vulde hij op met piepen en janken. (Gelukkig waren de Spaanse buren niet thuis...) Ik deed die nacht geen oog dicht. 

Om 5:30 uur vond ik het welletjes en stapte uit bed. Op mijn blote voeten en mijn pantoffels in de hand zodat hij mij niet hoorde aankomen. Ik trok de deur resoluut op, knipte het lichtknopje aan op de overloop en keek naar beneden. Daar stond de hond voor de deur, de mand bleef de hele nacht leeg. Ik herkende zijn fysiek wel, enthousiast zwaaiend met zijn staart. Maar die kop?! 

‘Bad boy’ zei ik hem enkele keren vermanend, terwijl ik naar de resten van de uit elkaar gerukte tochtstrip onder de slaapkamerdeur keek. ‘Bad boy’, zei ik wederom toen ik mijn ochtendpak aantrok. Vervolgens liep ik de trap af, met hem -staartzwiepend- op mijn hielen. Hij was zich ogenschijnlijk van geen kwaad bewust.

Ik trok een warme jas aan, deed hem zijn riempje om en samen liepen we de donkerte in. Ik zweeg. Hij liep ver voor mij uit, zijn staart nog steeds zwiepend in de koele lucht. We kwamen terug van onze ronde, ik voedde hem en verschoonde zijn waterbak. Daarna was het tijd voor samen spelen en naast elkaar zitten, wat Lenny betrof. Ik negeerde hem en begon aan mijn eigen ochtendritueel (puzzeltje, taalapp Duolingo en de digitale krant). Langzaam maar zeker leek hij te begrijpen dat hij het had verbruid bij mij... (Lenny is een slimmerik.) Hij ging er even een uurtje of wat over slapen. Licht snurkend.

Mijn liefje had na mijn opstaan nog twee uurtjes lekker liggen slapen en dat was de winst van de dag. Uiteindelijk wist Lenny niet wat hij moest doen om het goed te maken met mij. Hij drentelde continu voor mij, naast mij en achter mij. Zat naast mij op de bank, naast mij in mijn kantoor, naast mij aan de ontbijttafel. Eerst links en als dat niets opleverde, dan rechts. Hij zat met zijn speelgoed in zijn bek en staarde onophoudelijk naar mij. Dat werkte tot voor kort. Ik zou zijn speelgoedje dan afpakken en wegslingeren, zodat hij er achteraan kon. En weer, en nogmaals. Daarop rekende hij nu ook, alsof er niets aan de hand was. Maar niks werkte die ochtend. Hij leek steeds sipper te worden... Nèt goed, dacht ik.

Vóór het kopje koffie bracht ik hem en zijn spullenboel terug naar zijn moeder. Ik had geen zin meer in hem. Aan haar vertelde ik het nachtelijke drama in geuren en kleuren terwijl Lenny in zijn mand kroop, kop naar beneden. Liselotte vatte het voorval bondig samen: ‘dat was dus de eerste en laatste logeerpartij’. Dat klopt als een zwerende vinger! Moe liep ik naar huis terug, een ervaring rijker. Niks adoptiehond.

Old Birds

Mijn aandacht werd getrokken door een lieflijke boekomslag. Het blijkt te gaan om de debuutroman van de Amerikaanse auteur Virginia Evans. Het boek gaat over een 73-jarige wijze en geestige vrouw (Sybil van Antwerp) die 's ochtends gaat zitten om met mensen te corresponderen via ‘ouderwetse’ brieven. Ze stuurt ze aan haar broer, haar beste vriendin, de rector van de universiteit die haar niet toeliet tot een college dat ze dolgraag wilde volgen, haar favoriete auteurs om hen te vertellen wat ze van hun nieuwste boeken vindt, en aan één persoon aan wie ze vaak schrijft maar aan wie ze ze nooit verstuurt. Maar dit is geen boekenblog, deze gaat over vogels. 

Roodborstjes zijn voor velen een herkenbaar gezicht in de winter maar dat geldt niet per se voor ons, aan de Costa Blanca. Hier hebben we wel een kouder seizoen maar ik zou het geen winter noemen. Dat neemt niet weg dat we er momenteel twee (denken we) in de eigen tuin hebben. Ik las ergens dat deze vogels intrigerend gedrag vertonen als het om hun territorium gaat. Uit recent onderzoek blijkt dat deze vogeltjes hun leefgebied in het koude seizoen aanzienlijk verkleinen, tot slechts één tuin. 

Wanneer de winter aanbreekt, verandert het leven van roodborstjes aanzienlijk. Hun territorium, dat normaal gesproken uit meer tuinen bestaat, wordt ineens veel beperkter. Vogelkenners ontdekten dat dit gedrag verband houdt met de zoektocht naar voedsel en de noodzaak om te overleven in een koudere omgeving. Door te focussen op één tuin kunnen ze efficiënt gebruikmaken van de aanwezige middelen en de concurrentie met soortgenoten minimaliseren. (Roodborstjes zijn zeer territoriaal.) 

Het feit dat deze vogels onze tuin kozen, bood ons de mogelijkheid om hen extra te steunen in dit seizoen. Ik had nog een restje muësli in de kast en daarvan strooien we nu dagelijks een beetje op de rand van een muur. Dat moet je dan wel het hele seizoen blijven doen want ze rekenen erop maar dat vinden we prima. Het strooisel trekt ook merels en mussen en die pikken om beurte. Er heerst wel een duidelijke hiërarchie: de grote merel eist de ruimte als eerste op. Als die weg is, komen de mussen in groten getale en het restje dat overblijft, os voor de roodborst. Terwijl het voederprogramma juist voor hen was bedacht... Tja. Ik heb altijd geweten dat de wereld onrechtvaardig is.  

Deze kleine oranje bolletjes hebben onze tuin verkoren boven de andere in de straat. Joehoe! Op een natuurwebsite las ik dat roodborstjes in staat zijn om gezichten te herkennen. Ze herinneren zich wie hen voedert en dat maakt ze extra bijzonder. Eentje leek inderdaad geïnteresseerd terug te kijken (zie eerdere foto).

Vorig jaar bestond mijn favoriete natuurprogramma op de radio, Vroege Vogels, 70 jaar. Zeventig jaar natuurprogramma’s... kom er eens om! In de laatste uitzending van het jaar werd een ode gebracht aan de voorloper van dit programma. Dat was het populaire VARA-programma ‘Weer of geen weer’ dat in 1955 startte en werd gepresenteerd door Bert Garthoff (1913-1997). Voor de toenmalige voorzitter van VARA-radio, Jan Broeksz, was het belangrijk een geduchte tegenhanger te vinden op de zondagochtend voor alle kerkdienstprogramma’s en orgelmuziek in die tijd. Broecksz besloot dat er een programma moest komen waarin luisteraars werd verteld wat ze met hun vrije zondag konden doen. Indertijd was zaterdag nog een werkdag.

Het werd een populair natuurprogramma dat ook -als een van de eerste en weinige radioprogramma's- aandacht besteedde aan natuurbescherming en milieuvervuiling. Garthoff kon daarbij soms fel uithalen naar milieuvervuilende bedrijven. De roep van de haan maakte toen nog onderdeel uit van de begintune (de rode haan van de VARA). Natuurmonumenten had destijds nog maar 250.000 leden (nu bijna 1 miljoen) maar er luisterden wekelijks al 1,5 miljoen Nederlanders naar 'Weer Of Geen Weer'. In 1978 stopte Garthoff ermee vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Dit programma werd opgevolgd door ‘Vroege Vogels’. 

Gisterochtend luisterden we weer naar mijn favoriete progamma. Wie luistert, weet meer. Daar was de bijdrage van mijn liefje en mij (‘Team Barefoot’) te horen als onderdeel van hun jaarlijkse Buitenland Special. Maanden geleden riepen ze luisteraars in het buitenland op om mee te werken aan een speciale uitzending. Ik stak mijn digitale vinger met plezier op. Wij deden mee met een inzending over migrerende kraanvogels die we vorig jaar bezochten in de autonome Spaanse regio Extremadura. Het is een radioprogramma dus het gaat vooral om geluid. Nou, dat  maken die vogels! 

In de aanloop naar deze eerste uitzending van 2026 appte redacteur Jasmijn het precieze tijdstip van onze bijdrage door: 9:45 uur. Dat werd in de praktijk enkele minuten later (9:51 uur). De geïnteresseerde kan het dus op de minuut nauwkeurig terugluisteren via de website van Vroege vogels. 

Wij luisterden naar het gehele programma (vanaf 7:00 uur, op NPO1). Er waren veel inzendingen, de meerderheid was afkomstig van Nederlandse wetenschappers die in een ver of wat dichterbij buitenland werkzaam zijn als onderzoekers. Zo kwam er een vrouw aan het woord die al 25 jaar veldonderzoek doet in Kenia, een archeologe van dierresten werkzaam in Finland (woonachtig in Zweden) en een jonge vrouw die pathologisch onderzoek doet naar aangespoelde walvissen en dolfijnen in Schotland. Dat ligt deels aan de migratieroute van grote zeedieren en daarom is de variatie in soorten daar zo groot. Ik leerde ook dat in Senegal de grootste populatie kiekendieven ter wereld overwintert (4.000 à 6.000) en meer wetenswaardigheden. De meeste deelnemers werden telefonisch live geïnterviewd. Het werd een bomvolle, interessante uitzending. Joehoe! 

Ook de Fenolijn was deze keer uitsluitend gevuld met fragmenten van luisteraars in het buitenland. Het programma begon met een Nederlandse in India die als eerste amateurradioverslaggever optrad. Zij loopt elke ochtend in het donker vanuit haar huis (300km ten zuiden van Mumbai) naar haar yogaklas en hoort dan veel geluiden uit de natuur. Wij luisterden mee terwijl zij sprak en liep. 

Mijn liefje en ik waren de hekkensluiters. Onze inzending was de uitsmijter van het programma. (De bijdrage die het langst blijft hangen?) Presentator Menno Bentveld introduceerde mij als ‘de vaste luisteraar aan de Costa Blanca’. Ook mijn liefje werd genoemd (met haar Spaanse bijnaam). Ik vind het fijn om onderdeel te zijn van de Vroege vogels-gemeenschap... Een zeer diverse groep met oog en oor voor de natuur. 

Het montageteam maakte er een mooi bijdrage van, van bijna 4 minuten. Ik had het in delen aan hen toegestuurd. Het ene fragment ging naadloos over in het andere. Echt goed gedaan. Met altijd dat geluid van de kranen op de achtergrond. Ik hoorde muzelluf overlopen van enthousiasme en verwondering: ‘ik zag wel 60 kraanvogels, [..] wel 500 exemplaren, [..] ze waren ontelbaar’. 

En zo was het ook. Al stonden we te blauwbekken in de vroege ochtend, waren we door omstandigheden vaak gedwongen om op grote afstand te blijven. Een natuurrapporteur zijn is geen kinne sinne, dat kan ik je vertellen! Kraanvogels zijn nogal schuw, al zou je dat niet zeggen op basis van hun luide keelklanken. Zodra ik mijn camera ophief om tevens een plaatje te schieten, vlogen ze op. Maar dit project was onze inspanningen meer dan waard. 

Our 4 minutes of fame of 2026...

Er waren vrienden in Nederland die live meeluisterden. Die roemden onze bijdrage en vinden dat we (samen) aan een podcast moeten beginnen. Nou, ik niet. Maar een volgend radioproject ga ik niet uit de weg. Voor de goede zaak.   

Toen en nu

Vandaag herdenk ik de sterfdag van mijn vriendin Nelly, die in 2009 overleed aan de gevolgen van ongeneeslijke longkanker. Veel te vroeg. 

Wíj begonnen met 2026 aan een nieuw hoofdstuk, zij bleef op een vorige bladzijde steken helaas. Ze kreeg die verschrikkelijke diagnose in december 2005. 

De foto is uit 2006. Ze had op dat moment een pneumonectomie achter de rug (verwijdering van de gehele zieke long) en droeg het lot van het zwaard van Damocles al negen maanden met zich mee. Onze doodzieke Nelly -die weigerde patiënte te zijn- zag er doorgaans stralend uit. We vierden haar verjaardag (september) op het terras van ons appartement in Campoamor. 

Nelly hield van Spanje, ze ging er met haar partner Diederik vaak op vakantie en sprak de taal. Ze was graag en vaak bij ons. Wij waren haar 'meisjes'. Het verdriet om haar overlijden wordt elk jaar minder, het grote gemis blijft. 

Opdat zij niet wordt vergeten.

Vandaag is het stil

 

Vandaag is het stil

Het werd licht

Zoals gisteren

Alsof het niets is

 

Vandaag is het stil

Vandaag ontmoeten

Toen en nu

Elkaar weer

 

Vandaag is het stil

Om te overdenken wat je

Niet meer zeggen kan

Ruimte om herinneringen

Voor het grijpen op te bergen

 

Vandaag is het stil

Droevig en stil tegelijk

Vandaag kan ook

Een traan

Een beetje lachen

Een klein beetje

 

Jawel

Weet je nog van toen

 

Van: Willem Munters

 

Slechte voornemens?

 

Ik wens jou Gelukkig Nieuwjaar! 

Zelf ga ik vandaag de logeerhond op de bbq leggen...

Illustratie: Jip van den Toorn

2025: verdeeld, verscheurd, verbonden, vereend (deel 1)

Nu het einde van het jaar bijna daar is, is het tijd voor een terugblik. Op Nederland en Spanje, op persoonlijke en algemene zaken, op luchtige en zwaardere kwestie. Bloggen rekt niet alleen het dagelijkse bestaan een beetje op, het is ook het behoud van het verleden voor de vergetelheid. Deze Eindejaarsblog wordt de langste longread van 2025; misschien wel mijn langste ooit. Het was mij het jaar wel... Uit consideratie met de lezer (jou) knip ik deze blog in tweën maar ik publiceer ze allebei vandaag. 

De introfoto is van de Amerikaanse astrofotograaf Andrew McCarthy die afgelopen jaar aan een bijzonder project werkte. Hij moest het pad van de zon precies uitvogelen zodat het vliegtuig de springer (vriend Gabriel Brown) op het juiste moment kon uitspugen. McCarthy stond op de grond klaar met zijn specialistische apparatuur en kon, na een wekenlange voorbereiding, de man en de ster op het juiste moment in één beeld vangen. En fascinerend beeld, inclusief donkere zonnevlekken. Op de witte plekken is het plasma van de zon het heetst. De titel is ‘Icarus Falling’. Dat vond ik wel toepasselijk... Ik vind het een, in alle opzichten, magische foto.

(Zo, de kop is eraf.)

2025 was een alleszins bewogen en soms ook wel donker jaar, zowel op persoonlijk vlak als in het algemeen. Alleen al het feit dat ik 65 jaar werd, draagt daaraan bij. Als 65-jarige behoor je ineens tot de ‘senior citizens’. Gisteren nog niet, vandaag wel. Gelukkig is de mens die in beproeving standhoudt! Vijfenzestig is maar een getal maar het is rond deze leeftijd dat 50% van de mensheid fysieke klachten krijgt.

Turkije was het decor voor mijn verjaardag. Die werd gedenkwaardig door de viering in Gallipoli en Troje. We maakten daar een culturele rondreis in groepsverband. Of, zoals medeblogger en groepslid meneer Mulder het noemt, een GVG'tje (Geheel Verzorgde Groepsreis). Zelf had ik zin in deze reis maar ik zag op tegen het ‘groepsgebeuren’. Zowel meneer Mulder als ik moest onze partner voor aanvang beloven aangepast gedrag te vertonen; zonder dat we dit van elkaar wisten. Maar wat een leuke groep bleek het te zijn! Vooral het clubje waarmee wij dagelijks optrokken, gaf een extra dimensie aan deze reis. Toen wij in oktober een week in Nederland waren, bezochten we meneer Mulder en zijn geliefde in hun Amsterdamse woning. Daar werd deze foto gemaakt. Ik zit er als onderuitgezakte tiener bij, met roze konen. Als een puber die net het eerste glas wijn van haar leven drinkt. Ondanks mijn seniore status... Tja. 

Op de drempel van het nieuwe jaar overleed de Franse actrice en dierenactiviste Brigitte Bardot (1934-2025). Zij was het die mijn vader 65 jaar geleden inspireerde tot het vernoemen van Baby Barefoot. Bob Dylan droeg zijn allereerste liedje aan haar op, ‘Song for Brigitte’. Ook de Franse filosofe en feministe Simone de Beauvoir schreef over haar, in een essay getiteld ‘Brigitte Bardot en het Lolita-syndroom’. De Nederlandse fotograaf Ed van der Elsken was een van de eersten die haar als puber ontdekte. Toen was ze nog een brunette. De jaren '60 van de vorige eeuw waren de piek van haar roem. Ze wordt vaak de belichaming van de seksuele revolutie genoemd (avant-la-lettre). Een symbool van vrijheid en rebellie dat mij, naamgenote, zeer beviel. Tot zover de goede kanten van het Bardot-verhaal. Ze werd vijf keer veroordeeld wegens het aanzetten tot rassenhaat en haatzaaien. Ze was tegen homo’s en het homohuwelijk, tegen migranten en moslims. Ze steunde Le Pen openlijkt. Een litteken op het blazoen van een filmicoon. Ooit zei ze: ‘het is triest om oud te worden maar fijn om te rijpen’. 

Kleine ergernissen, grote ergernissen, 2025 zat er vol mee. Sylvia Witteman (60), sinds dit jaar columniste van Het Parool en op weg om de Simon Carmiggelt van de 21^ste eeuw te worden, vulde dat idee aan in een van haar wekelijkse columns. ‘Het dagelijkse leven is kort samen te vatten als een onophoudelijke oorlog tegen kleine ergernissen.’ 

55 jaar na de eerste Dolle Mina-actie (1970) werd er dit jaar weer een korset in brand gestoken om de knellende positie van vrouwen in de Nederlandse samenleving aan de kaak te stellen. De jarige feministische actiegroep kreeg in november van dit jaar de Joke Smitsprijs. Dit jaar werd er nieuw leven geblazen in de organisatie. 

Dat was nadat filmmaakster Sia Hermanides een documentaire wilde maken over de groep en tijdens haar research voornamelijk info vond over mannelijke oprichters. Daarop zocht ze contact met de vrouwen van het allereerste uur. De gesprekken die ze met hen voerde, rakelde een soort vuur bij haar op. Zoveel jaar na dato is er nog steeds een loonkloof, bestaat straatintimidatie nog steeds, zijn er nog steeds veel vrouwen niet veilig thuis en op straat, staat het recht op abortus opnieuw onder druk. Reden genoeg om Dolle Mina weer tot leven te wekken. Er moest weer iets in de fik. De vrouwen kozen het standbeeld van Neerlands eerste feministe als locatie: Wilhelmina Drucker (Rivierenbuurt Amsterdam). Dolle Mina Rotterdam hield in augustus de eerste Mars tegen femicide, ook een hardnekking probleem in het land. In diezelfde maand werd in het hele land meegedaan aan de actie ‘De Nacht is ook van ons’, tegen onveiligheid van vrouwen op straat. 

Het was de Pruisische natuurvorser Alexander von Humboldt (1769-1859) die schreef: ‘De gevaarlijkste kijk op de wereld is die van mensen die de wereld nooit hebben aangekeken.’ Dat bleek van toepassing op een flink aantal ministers in het nu dubbel demissionaire kabinet-Schoof. Leeghoofden, types met oogkleppen, bang voor het vreemde (de vreemdeling), te laag opgeleid, niet communicatief vaardig en wereldvreemd. Een jaar van onderling gesteggel, politiek gestoethaspel en besluiteloosheid. Dit kabinet viel dan ook binnen een jaar. 

Er werden nieuwe verkiezingen uitgeschreven dus we togen weer naar de stembus. Deze keer pakte dat positiever uit. D66 werd de grootste partij en ging met de andere winnaar (CDA) trachten een nieuw kabinet te vormen. De voortvarende en geciviliseerde manier waarop de beide partijleiders dat deden, oogstte veel lof en respect. Al na twee weken lag er een gezamenlijk document. Was het tijdperk Wilders, de extreemrechtse ratdraaier van de PVV in het Nederlandse parlement, hiermee naar de achtergrond gedrongen? 

Illustratie: Bas van der Schot

Ik vond het ontnuchterend dat de VVD daarna als derde partij aanschoof. Partijleider Yesilgöz, onder wier leiding men driemaal op rij zetels verloor tijdens verkiezingen, werd zo beloond voor haar politieke gekonkelfoes, haar framen van van GL-PvdA als extreem links en het blokkeren van deze partij. Dat stoorde mij enorm. Toen ze kritisch werd bevraagd in de Tweede Kamer zei ze dat ze haar kiezers een belofte had gedaan. Dat was duidelijke partijtaal: niks landsbelang! Bovendien haal je met de VVD geen ambitieuze partij binnen die de grote problemen van het land voortvarend wil aanpakken. Jettens zege dreigt inmiddels een Pyrrusoverwinning te worden. Informateur Rianne Letschert is een lichtpunt in donkere dagen. Ik zou haar wel willen hebbben (gehad) als moeder, zus, vriendin of buurvrouw!

In Spanje waren het eveneens politiek turbulente tijden. 2025 stond in het teken van de herdenking van 50 jaar vrijheid, na de dood van dictator Francisco Franco. Met meer dan 100 evenementen door het hele land werden slachtoffers van de staatsgreep, van de Burgeroorlog en het dictatoriale bewind dat erop volgde, herdacht. 

De regering van Pedro Sánchez (PSOE) kreeg dit jaar te maken met het ene corruptieschandaal na het andere, in eigen gelederen. Het hoofd van het Ministerie van Justitie en de partijvertrouweling van de president moesten om die reden aftreden. De echtgenote van Sánchez en zijn broer worden verdacht van verduistering, beïnvloeding en corruptie en zijn verwikkeld in rechtzaken. Een belangrijke coalitiepartner stapte uit de regering. Als klap op de vuurpijl leden de sociaaldemocraten een groot verlies bij recente tussentijdse verkiezingen in Extremadura, een van de laatste bastions van linkse hoop in bange dagen. De president gaat kreupel de jaargrens over...  

2025 was het jaar waarin voor het eerst in 20 jaar meer autocratieën (91) dan democratieën (88) bestaan in de wereld. In de afgelopen tien jaar kwamen er acht bij. Er wordt verschil gemaakt in electorale en gesloten autocratieën. In een electorale autocratie (E) zijn verkiezingen niet langer open en vrij, wordt het recht gebruikt om politieke vijanden de mond te snoeren of uit te schakelen en verspreidt de media propaganda. In een gesloten autocratie (G) zijn er helemaal geen verkiezingen meer, ligt de macht bij een kleine groep of één persoon en zijn er nauwelijks tot geen vrijheden voor burgers. Het gaat om Benin, Guyana, Indonesië, Mauritius en Mongolië (E), plus Koeweit, Turkmenistan en Oezbekistan (G). 

Er is een ‘derde golf van autocratisering’ gaande die zich met name afspeelt in Oost-Europa en Centraal Azië. Bijna drie van de vier wereldburgers, te weten 72%, leven nu in een autocratie. Dit is het hoogste percentage sinds 1978. Qua democratie in de wereld bevinden we ons op het niveau van 1985. Dat betekent een teruggang van 40 jaar... De gegevens zijn afkomstig uit het V-DEM Democracy Report 2025. 

Amerika als hoeder van de internationale rechtsorde? Ammehoela! De Verenigde Staten zijn een van de Westerse landen die verder afglijden naar bedenkelijke status. Het begin van Trumps tweede ambtstermijn deed mij regelmatig de wenkbrauwen optrekken. ‘Dat kán toch niet?!’ Door de overheid ingezet militair geweld (Nationale Garde) in Amerikaanse steden van linkse signatuur, ontslag van tienduizenden federale ambtenaren door een niet-verkozen hielenlikker (Musk), arrestatie en -soms zelfs- uitzetting van demonstranten, het uitzetten van migranten zonder enige vorm van recht, monddood maken van de kritische pers, naar zijn hand zetten van het federale rechtsysteem, openstelling van federale gebieden en wateren voor olie- en gasbedrijven, mijnbouwbedrijven en landbouworganisaties, de meedogenloze aanpak van scholen en andere instituties die diversiteit en LGBTI+inclusief beleid voeren, torpederen van vermeeend drugsbootjes in Zuid-Amerikaanse wateren, verdraaiing van de feiten in het geval van Oekraïne en Rusland, het schaamteloze Gaza Rivièra-plan. De VS is een schurkenstaat geworden. Het feit dat er nog steeds burgers ter dood worden veroordeeld, is daarvan eveneens bewijs. ‘No worries’, aldus de winnaar van de FIFA Piesprijs, vredesduif par excellence. Hij moest de medaille zelf om zijn nek hangen... 

Oekraïne, de Palestijnse gebieden en Mexico waren afgelopen jaar de dodelijkste plekken op aarde, volgens de ACLED Conflict Index. Oekraïne staat met stip op 1. Volgens deze index kwamen in totaal 240.000 wereldburgers om door diverse conflicten in het afgelopen jaar. Burgeroorlogen in Myanmar en Soedan droegen bij aan dat aantal, bendegeweld in Brazilië, Ecuador, Mexico en Haïti eveneens. 

Alwéér een jaar oorlog erbij op Oekraïens grondgebied. (Zucht.) De troepen van Poetin wisten dit jaar minder dan 1% terrein erbij te veroveren. 25.000 Russen per maand werden daaraan opgeofferd. Al ligt het slagveld bijna 4.000km hier vandaan, de oorlog komt steeds dichterbij. Zeker als er goede individuele verhalen in boekvorm verschijnen. ‘Ordinary people don’t carry machine guns’ is er zo een. 

De Oekraïner Artem Chapeye,  overtuigd pacifist, meldde zich kort na het begin van de Russische invasie bij het leger aan. Hij realiseerde zich dat, als hij zijn kinderen een leefbare toekomst gunde, hij niets anders kon doen dan zijn steentje bijdragen aan de verdediging van zijn land. Het eist een enorme tol van mensen als hij. Met ontwapenende eerlijkheid en empathie beschrijft Chapeye de weg die leidde tot zijn aanmelding, evenals de diepgevoelde solidariteit met zijn kameraden tijdens deze bittere strijd. Dit is zo’n boek dat mij raakte. 

Ook ik, overtuigd pacifiste (jarenlang draagster van het gebroken geweertje), maakte afgelopen jaar een omslag in denken door. De enorme duit centen die jaarlijks door Europa en andere donoren aan Oekraïne wordt geschonken ter ondersteuning van hun vrijheidsstrijd, is broodnodig en van essentieel belang. Door hen te helpen verdedigen, verdedigen we ook onszelf. Die dappere, onverzettelijke Oekraïners vechten ook voor onze vrijheid. Sinds het begin van de oorlog werden 1,1 miljoen Russen gedood, naar verluidt. Dat is Poetins kanonnenvoer, het doet de autocraat niks. 40% van zijn staatsbudget spendeert hij aan defensie, circa 200 miljard dollar per jaar. Dan moeten wij ook meer gaan uitgeven aan Defensie. Hopelijk gloort er een vredeslichtje in de verte!   

Spanje sloot afgelopen jaar tijdens de NAVO-top in Den Haag een speciale overeenkomst met de Transatlantische Alliantie. Mijn tweede vaderland is geen militaire superpower maar behoort wel tot de Top20 wereldwijd. De Spaanse regering was en is van mening dat de versterking van de strategische autonomie van Europa niet per se betekent dat er meer moet worden uitgegeven. Eerder dat dit ‘beter en gezamenlijk’ moet worden gedaan. Spaanse deskundigen op het gebied van de strijdkrachten schatten in dat Spanje 2,1% van zijn BBP nodig zou hebben om al het personeel, alle uitrusting en alle infrastructuur aan te schaffen en te onderhouden die de Alliantie nodig heeft om de bedreigingen het hoofd te kunnen bieden. Pedro Sánchez betoogde bovendien dat een defensiebudget van 5% onverenigbaar zou zijn met de Spaanse verzorgingsstaat. Dus men houdt vast aan 2,1% (geen 5%). 

Dit jaar kon er in Nederland niet door burgers worden gestemd op het Woord van het Jaar. Vorig jaar was er gedoe en zette men het proces stop, dit jaar koos Van Dale ervoor dit zelf te regelen. De keuze viel op ‘hallucineren’. Geen nieuw woord, wel een dat een nieuwe invulling kreeg door AI. Niet de beste keuze, wat mij betreft. 

Het woord van het jaar in Spanje is ‘arancel’, tarief. Hier kiezen burgers evenmin, een taalinstituut maakt de keuze. Een gespecialiseerd team monitort gedurende het hele jaar de woorden die de krantenkoppen haalden en brede weerklank vonden in Spaanse media. Stroomuitval, boycot, drone, Generatie Z, megabrand, prepper, herbewapening, zeldzame aardmetalen en Trumpisme waren hier de andere kandidaten voor het woord van 2025. 

Mijn eigen woord van het jaar is ‘toetsenbordterrorist’, al twijfelde ik even bij ‘dronesmoederschip’. Zo'n gevaarte werd dit jaar voor het eerst gelanceerd, in China dat qua ontwikkeling nog ver op Europa voorloopt. Het is een onbestuurde grote drone die kleine drones over grote afstanden kan transporteren. Maar ik blijf bij mijn eerste keuze. Mooi door alliteratie, lelijk van inhoud. Een toetsenbordterrorist is een duister type dat vaak anoniem vanaf de computer via sociale media doodsbedreigingen stuurt naar iemand die hem (of haar) onwelgevallig is. Vooral op X schijnt de drek tegen de plinten te klotsen. Ik ben blij dat ik nooit aan socialmedia verslaafd raakte!  

We zijn halverwege! 

Nee, ik heb geen magische cliffhanger die jou verleidt om door te lezen. Je moet zelf willen of niet. Bij mij geen nepnieuws, achterklap of complottheorie. Misschien moet je het ‘gewoon’ doen omdat ik er veel tijd, energie en liefde in stak? Deel 2 bevat meer leuke en interessante wetenswaardigheden over het afgelopen jaar...

 

2025: verdeeld, verscheurd, verbonden, vereend (deel 2)

Welkom terug. Met een kopje koffie, thee of een glaasje bubbels voor de neus? Dit is deel 2 van mijn extra lange Eindejaarsblog. Er viel zoveel te melden dat ik het niet als één tekst wilde weergeven.

Over boosaardigheid verder gesproken (zie deel 1). Meneer Blogg (!), een Joodse vrijwilliger in het Amsterdamse Holocaust-museum -dat wij in 2024 bezochten-, denkt dat de grote nieuwsgierigheid van Nederlandse bezoekers aan dit museum voortkomt uit een brandende behoefte om het kwaad te doorgronden. Daar moest ik aan denken toen in januari van dit jaar het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) gedeeltelijk werd opengesteld voor geïnteresseerden en betrokkenen. CABR is het grootste en meest beladen oorlogsarchief van Nederland. Ik blogde er in januari over, het was mijn eerste longread van dit jaar. 

Op de dag van openstelling ontdekte ik dat een oom in dit archief voorkomt. Hij was een politieke delinquent. Hij werd verdacht van collaboratie, zou NSB’er zijn geweest tijdens de Tweede Wereldoorlog en als handwerker vrijwillig in Oekraïne voor de Duitsers zijn gaan werken. Er bestaat een NOC-arbeidscontract (Nederlandsche Oost-Compagnie) met zijn naam erop. Foute boel! Die oom werd in 1945 opgepakt maar mij is niet bekend of hij is berecht en wat zijn eventuele straf was destijds. Ik weet wel dat er vroeger weinig contact was met die tak van mijn vaders familie. Er werd over hem (en zijn echtgenote) gezwegen. Zijn verhaal shockeerde mij en hield mij geruime tijd bezig. Desalniettemin blogde ik er niet over. Niet uit schaamte, zeker niet. Ik ben voor transparantie en volledige openheid. Wel omdat ik, als verre nicht, geen direct betrokkene ben. Wie ben ik om deze dingen te onthullen? 

De zomer van 2025 was volgens de Spaanse meteorologische dienst AEMET de heetste ooit: de gemiddelde zomer­temperatuur bedroeg 24,2°C, op enkele plaatsen werden pieken boven 45°C gemeten. Door deze hitte en aanhoudende droogte ontstonden extreme bosbranden: honderdduizenden hectares natuur gingen verloren, enkele regio’s werden door de regering tot rampgebied verklaard. De branden van dit jaar genereerden net zo veel CO2 als vijfmaal de uitstoot van de nationale luchtvaart. 

De meestgetroffen vogelsoorten zijn de Cantabrische populatie van het korhoen, de Spaanse keizerarend, de vale gier, de zwarte ooievaar en de rode wouw. In mindere mate werden ook de populaties van de aasgier, de lammergier, de Bonelli's arend, de Duponts leeuwerik en de Montagu's kiekendief getroffen. Als reactie op de branden introduceerde de regering-Sánchez een Nationaal Plan om op alle middelbare scholen een verplichte cursus Civiele Bescherming en Rampenvoorbereiding in te voeren. En toen moest de vogelgriep nog komen...  Wij gingen naar Extremadura om daar de migrerende kraanvogels met eigen ogen te zien. Deze griep hield huis in Nederland maar ook onder migranten in Spanje. 

De Gouden Braakbal 2025 werd uitgereikt aan Jan-Alewijn Dijkhuizen. Hij ‘pluisde’ maar liefst 6.089 woelmuizen. Een braakbal is een soort kotsje van vogels, waaronder uilen. Die wordt daarom ook wel uilenbal genoemd. 2025 was het jaar van de woelmuis bij de Nederlandse Zoogdiervereniging. Braakballen uitpluizen doe je niet alleen voor de lol, het is een manier om erachter te komen wat de diersoort die de braakbal produceerde, op het menu heeft staan. Zo wordt ook uitgeplozen hoe het ervoor staat met de verspreiding van de prooisoorten. Een mooi voorbeeld van Burgerwetenschap. Als we toch geen vrijwilligers zouden hebben! Wij hadden dit jaar hier weer twee ransuilen in het belendende parkje, inclusief hun braakballen. Zelf pluisde ik een jaartje niet.  

De landelijke stroomuitval hier en elders op het Iberisch Schiereiland was een paar uur vervelend voor ons, ingezetenen, maar was een wake up call voor de rest van Europa. Het ging de wereld over als ‘de grote black-out’. Wij kochten daarna een handzame transistorradio, een krachtiger powerbank en begonnen aan de aanleg van een voedselnoodpakket. De Nederlandse autoriteiten waren er als de kippen bij om te verklaren dat zoiets in Nederland ondenkbaar was. De dag erna viel de stroom uit in heel Enschede. 20.000 huishoudens moesten het tijdelijk zonder electriciteit stellen. Ik vermoed dat dit voorval plus de zorgelijke teksten van NAVO-topman Rutte (voorheen premier van NL) tot het informatieboekje ‘Bereid je voor op noodsituaties’ (campagne Denk Vooruit) leidden dat op dit moment overal in Nederland wordt verspreid. 

Dat het Iberisch schiereiland en Noord-Afrika naar elkaar toe bewegen, is iets dat al honderdduizenden jaren aan de gang is. Nieuw wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit van Baskenland toont aan dat de grond die nu Spanje en Portugal vormt, van oost naar west roteert, in de richting van de wijzers van de klok. De tektonische platen waarop beide zijden van de Straat van Gibraltar rusten, bewegen dichter naar elkaar toe en worden elk jaar een beetje meer samengedrukt. De gevolgen zullen enorm zijn: de Middellandse Zee zal weer een afgesloten zee worden, net als het miljoenen jaren geleden was. Afrika en Europa zullen in het westen met elkaar worden verbonden. Wat nu Zuid-Iberië is, zal samensmelten met het gebied van Ceuta of tegenover Amerika komen te liggen. De Euraziatische en Afrikaanse aardplaten bewegen jaarlijks met vier à zes millimeter naar elkaar toe. Het staat vast dat Iberië (zuid-Portugal en zuid-Spanje) op termijn met Marokko zal gaan botsen. De studie werd deze maand gepubliceerd in het prestigieuze wetenschappelijk tijdschrift ‘Gondwana Research’. 

Vooral in het zuidoosten van Spanje (onze woonomgeving), waar deze rotatie de sterkte van bestaande breuken op de proef stelt en mogelijk zelfs nieuwe breuken creëert, is het lokaliseren van verborgen actieve breuklijnen in de aardkost nu prioriteit. Deze rotatie veroorzaakt extreme spanningen in het breuksysteem van Oost-Andalusië en zal op termijn invloed hebben op de vorm van de Zuid-Spaanse kustlijn. Dat is niet alles. Die vier à zes millimeter per jaar waarom het gaat, leiden al jarenlang tot heftige krachten onder onze voeten. Daaruit zal op den duur een extreme aardbeving ontstaan in het gebied van Murcia, Almería, Granada en Málaga. Voor 2026 kunnen we het echter schudden. Dit soort fenomenen heeft doorgaans een looptijd van miljoenen jaren. 

De top van de ‘Sagrada Familia’ van de beroemde Catalaanse architect Antoní Gaudí werd dit jaar eindelijk afgebouwd; de toren van Jesus en de centrale spits werden geplaatst. Deze prachtige basiliek, een mix van gotiek en Spaanse Art Nouveau, is daarmee de hoogste kerk ter wereld. In juni 2026 wordt het kruis geplaatst, al symbool van voltooiing. 

De 20-jarige kroonprinses Leonor van Spanje volgt haar opleiding momenteel bij de luchtmacht. Dagelijks stapt zij in een Pilatus PC-21 (trainingsvliegtuig) om pilote te worden. Een kroonprins of -prinses moet volgens de Spaanse Grondwet een militaire opleiding volgen in alle onderdelen: marine, landmacht, luchtmacht. Toen ze aan haar opleiding in buurgemeente San Javier begon, zei ze in een interview dat ze opzag tegen zelf vliegen. Ze heeft last van hoogtevrees (net als ik) en ik begreep wat zij bedoelde. Ik had met haar te doen. Recent stond er een prachtige foto van haar, zittend voorin de cockpit, vliegend boven een van mijn favoriete plekken in Murcia: Cabo de Palos. Mijn favoriete lokale snorkelplek aan de voet van de vuurtoren. Girl Power! 

Spanje was dit jaar gastheer van de UNESCO Wereldconferentie over toekomstig cultuurbeleid en duurzame ontwikkeling. Daaraan namen ruim 2.500 deelnemers uit 163 landen deel. Kunstmatige intelligentie en het thema ‘cultuur en vrede’ stonden hoog op de agenda. Deze maand kwam de Spaanse versie van de controversiële memoires van ex-koning Juan Carlos I uit, getiteld ‘Reconciliacíon’ (Verzoening). Aan de vooravond sprak hij het land toe via een zelfgefreubelde video. Het deed veel stof opwaaien. De geplande boekpresentatie en een interview- en promotieronde werden geannuleerd. 

Spanje gaf dit jaar ook op internationaal vlak het goede voorbeeld door ambitieuze mariene beschermingsmaatregelen aan te kondigen tijdens een VN-conferentie. Het land breidde zijn beschermde zeegebieden flink uit, met nieuwe zones rondom de Canarische Eilanden. 

Dit jaar werd er wereldwijd een verdrag gesloten over de Hoge Zee. Dit is een enorme stap richting een betere bescherming van bijna de helft van planeet Aarde: het oceaangebied buiten nationale jurisdictie (buiten internationale wateren), oftewel de ‘Open Zee’. Die zee is van iedereen en moet hoognodig worden beschermd tegen misbruik (diepzeemijnbouw, vervuiling, industriële visserij, klimaatverandering). In januari 2026 treedt dit verdrag in werking. De eerste Conferentie der Partijen (COP1) vindt volgend jaar plaats. 

In Nederland was er minder reden voor optimisme over natuurbeheer. Er was sprake van aanhoudende droogte, verdere bodemverschraling, teruglopende insecten- en vogelpopulaties, afnemende biodiversiteit,vervuild grond- en oppervlaktewater en een landbouwsysteem dat kraakt onder het eigen gewicht. Terwijl de overheid de regie zou moeten nemen, kenmerkte 2025 zich door besluiteloosheid en uitstelgedrag van de regering-Schoof. Met halve maatregelen en eindeloze verkenningen ondermijnde de minister van Landbouw, Femke Wiersma, echte verbeteringen. Die vrouw verdient een ‘damnatio memoriae’, wat mij betreft. Haar naam moet uit de archieven worden geschrapt! Vooral haar gebrek aan actie op het stikstofdossier deed de tenen krommen van vele burgers, goedwillende boeren en natuurbeschermers. 

Mijn liefje en ik kregen dit jaar overburen. Er staan vier nieuwe casas in onze straat. De bouwstijl wijkt af van die van ons (moderner) maar kenners menen dat onze straat aan aanzien en waarde won. De prijs van onze woningen steeg flink. Drie huizen zijn eigendom van Poolse families, eentje heeft Nederlandse eigenaren. We zijn blij dat de bouwactiviteiten voorbij zijn maar tot voor kort werd er nog wekelijks geklust in een of meer huizen. 

Twee maanden geleden stond er een artikel in SpanjeVandaag over het feit dat er afgelopen jaar meer Polen naar Spanje kwamen. Er vond een opmerkelijke omslag plaats in hun profiel: ze werden van arbeider (vooral in de bouw) investeerder. De onzekerheid over de veiligheid in Polen nam toe door het intimiderende gedrag van Poetin. Polen behoren nu tot de top van de huizenkopers in de regio Valencia. Poolse kopers vormen de vierde groep in de provincie Alicante. In sommige promotieprojecten vertegenwoordigen ze zelfs circa 30% van de kopers. Hun aandeel in het totaal van buitenlandse kopers steeg snel (van 1,9%in 2021 tot 3,2% recent). Onze straat is dus geen uitzondering. Maanden geleden, na de oplevering, ontmoette ik Pool Darek, de nieuwe overbuurman. Hij is aardig en spreekt Engels. 

Onze Deense buren en vrienden Jan & Bente namen recent het besluit om definitief naar Denemarken terug te keren. De last van twee huizen onderhouden wordt hen teveel en de gezondheidssituatie speelt ook een rol. Het huis staat inmiddels te koop, al hebben ze geen haast. We gaan hen erg missen. De vele gezamenlijke diners, de gouden handen van Jan, koffie & cake in de middag, elkaar tuinen onderhouden bij afwezigheid... en ‘gewoon’ hun aanwezigheid. Het is spannend wie er volgend jaar naast ons zal neerstrijken. 

De kinderen in Bali brachten goede kerstrapporten mee naar huis. Yuda had een cijferlijst met gemiddeld 8 (zesde klas middelbare), zijn broer Damai (derde klas middelbare) deed daar nog een schapje bovenop. Over de prestaties van nummer drie van het gezin, Varen (eerste klas lagere school), leek moeder Elsa ontevreden. Toen we doorvroegen, meldde zij ons dat hij geen lagere cijfers had staan op zijn rapport dan 7s. Joehoe! Dit extreem verlegen jochie doet het goed op school. Het jongste kind en enige meisje Santi (deze maand 6 geworden), was nummer 1 van haar klas. Ze genieten nu van een welverdiende  eindejaarsvakantie. Telkens als ik het lied ‘Anak’ (Kind) hoor van de dit jaar overleden Filipijnse zanger Freddie Aguilar (1953-2025), krijg ik een prop in mijn keel en moet ik aan hen denken. Een mooi stel! 

2025 was voor mij als amateurfotograaf een vruchtbaar en kleurrijk jaar. Ik legde duizenden foto’s vast in webalbums; volgens mij een jaarrecord. Naast de eerdergenoemde rondreis door Turkije, maakten we reisjes in eigen land. Andalusië (verjaardag van mijn liefje en een zoektocht naar mammoetbomen) Extremadura (migrerende kraanvogels) en Nederland. Het was de net overleden Britse fotograaf Martin Parr (1952-2025) die zei ‘Ik ben er oprecht van overtuigd dat het gewone veel interessanter is dan mensen denken’. Hij zei ook ooit dat fotografie het eenvoudigste ter wereld is maar dat het ongelofelijk ingewikkeld is om er echt iets goed van te maken. 2025 was tevens een bewogen Jaar in Beeld. Hierbij de link van het Spanje 2025-album (dat verwijder ik binnenkort op de blogsite).  

Voor mijn liefje en mij was dit een roerig jaar. Twee dominante wijven? Dat wordt kijven! (En zo was het...) We plakten elkaar weer regelmatig achter het behang maar na een afkoelingsperiode zijn we altijd blij nog samen te zijn. We tellen weer een jaartje bij onze imposante jaren samen op. Een van de hoofdpersonen in het laatste boek van de Britse auteur Ian McEwan (‘Wat we kunnen weten’) zegt op enig moment dat hij in een levenspartner ook een denkgenoot zoekt. Voor mij is dat ook belangrijk en dat is zeker leuk aan haar. Als mens weet ik een heleboel niet. Maar wat ik wel zeker weet, is dat ik haar aan mijn zijde wil tot aan mijn dood.  

Dit jaar experimenteerde ik als blogger meer met kunstmatige intelligentie (AI). Niet voor de teksten, die komen uit eigen brein en vingers, Maar voor de illustraties. Je kunt een bestaande foto naar ChatGPT uploaden en dan vragen om een specifieke bewerking. Eigenlijk is de standaardmethode geen bewerking, er wordt telkens een heel nieuw beeld gegenereerd. Daarvoor is veel rekenkracht, stroom  en water nodig (om al die zoemende machines af te koelen). Dat realiseer ik mij terdege... Alle AI bij elkaar gebruikt momenteel net zo veel stroom als een land als Duitsland. 

Het ging regelmatig mis bij handen en gezichten maar de recentste verdraaiing is van heel andere orde! ’t Is dat ik weet dat ik rechts op de foto sta (blauwe jas) maar de fotobot maakte van mij een kloon van mijn liefje. Zelfde haar, zelfde bril, zelfde ring (die we niet dragen). Wellicht is dat de oplossing voor ons? Klonen? Het leverde in ieder geval een hallucinante eindejaarsfoto op!   

Dit is het dan, mijn laatste blog van 2025. Hartelijk dank voor het lezen.

Ik wens jou een veilige jaarwisseling toe en alle goeds voor 2026. Wij blijven vanavond thuis, op de bank genietend van bubbels en hapjes terwijl we de conference van cabaretier Peter Pannekoek gaan kijken. We bieden een veilige haven aan buurhond Lenny die vanavond en vannacht bij ons komt logeren terwijl zijn moeder de bloemetjes buitenzet. Wij zijn deze keer zijn afleiding van het oud-en-nieuwgeknal dat ook hier losbarst rond 12 uur. Zo gaan we gedrieën kwispelend het nieuwe jaar in! 

En vergeet niet op 4 januari naar natuurprogramma 'Vroege Vogels' te luisteren, op NPO1 (7:00-10:00uur). Daarin is onze bijdrage te horen aan hun Buitenland Special.