De Russen komen!

Vladimir Poetin bezoekt het Vaderland vandaag op uitnodiging van koningin Beatrix, in het kader van het Nederland-Rusland Jaar. Hij blijft slechts één dag. Zo belangrijk is cultuur. Ik vraag mij in alle ernst af of de reden van zijn bezoek toch niet vooral economisch (eigen)belang is. Ik hoop dat Rutte tijdens dit bezoek nog tijd heeft om de toenemende mensenrechtenschendingen in Rusland aan de orde te stellen.

Ik heb zelf voetstappen liggen in Rusland. In de jaren ’90 van de vorige eeuw was Oost-Europa mijn werkterrein. In dat kader reisde ik regelmatig naar die regio; zo ook naar Rusland. De eerste reis naar en van vliegveld Sheremetyevo herinner ik mij goed. Het cyrillische alfabet had héél veel geheimen voor mij dus het was lastig te weten waar je als reiziger naartoe moest. Niet eerder ontmoette ik zulk onaardig, onverschillig personeel. Ik kan het mij hebben verbeeld maar het leek alsof men mij met ogenschijnlijk sardonisch genoegen van hot naar her stuurde.

Andere herinneringen: een oude vrouw aan een klaptafel bij de ingang van de metro van Moskou met voor zich één glanzende appel die ze te koop aanbood. Met Russische ICT-collega’s in een appelgroene Lada door de stad rijden. Voor het eerst van mijn leven wodka drinken (za zdoróvje!) en daarna met moeite kunnen opstaan en de rode loper van het restaurant aflopen. De werkkamer van de fabrieksdirecteur die zo groot was als een balzaal, zijn bureau in het midden van de ruimte met daarop een zwarte en een rode bakelieten telefoon, met stoelen langs alle wanden waarop het bezoek plaats ‘mocht’ nemen. De aardige en competente productiedirectrice die eruitzag als een heuse matroesjka. De bommelding in mijn hotel met uitzicht op het Rode Plein waardoor ik middernachtelijk in pyjama, in de bijtende kou werd geëvacueerd. En tenslotte: een Nederlandse ex-pat collega die mij vertelde dat hij op een dag een pistool tegen zijn slaap kreeg toen hij in zijn auto stond te wachten voor een stoplicht. Dat was Rusland voor mij.

Intussen ontwikkelde het land zich onder Poetin bepaald niet ten goede. De rijken werden rijker, de armen armer. En vooral: de Rus werd minder vrij. 

Het Nederlandse kantoor van Amnesty International startte onlangs een mediacampagne tegen de komst van Poetin naar ons land. In de afgelopen jaren verslechterde de mensenrechtensituatie in Rusland in rap tempo en dat is uiterst zorgwekkend. 

De Amnesty-campagne richt zich allereerst tegen de inperking van de vrijheid van meningsuiting. De dames van punkband Poessie Riejot die een anti-Poetinlied ten gehore brachten in een orthodoxe kerk in Moskou ervoeren het aan den lijve. Twee van hen werden veroordeeld tot twee jaar strafkamp. Dit soort vervolging kan iedere kritische burger in Rusland overkomen. De campagne richt zich ook tegen repressie van homoseksuelen. Ook bij NGO’s met buitenlandse financiering die in Rusland actief zijn, zoals Human Right Watch en Amnesty International, werden onlangs invallen gedaan. Langzaam maar zeker glijdt het Rusland van nu af naar het bedenkelijke niveau van een voormalige Sovjetstaat...

Als je dan bedenkt wat er met Russisch geld buiten het land gebeurt dan is de verbijstering compleet. Ook hier, aan de Costa Blanca, is de komst van Russen niet onomstreden. De Bank van Spanje gaf vorige week een waarschuwing af over mogelijke witwaspraktijken van Russisch geld dat afkomstig is uit Cyprus. Men denkt dat Russische investeerders mogelijk de kust van de provincie Alicante gebruiken om door middel van banktransacties geld wit te wassen, volgens een locale krant. Tussen 1 januari 2010 en nu was er in Spanje zeker vijf miljard euro afkomstig van banken op Cyprus. Spaanse banken hebben de helft van deze transacties geweigerd. In deze provincie zijn circa 100 onroerend goedagentschappen actief die zich specifiek toeleggen op de verkoop van panden aan Russen. Tussen 1 januari 2010 en 31 december 2012 werden door Russische investeerders 6.300 panden gekocht.

Buurdorpen Torrevieja en San Miguel de Salinas alsook Orihuela Costa -mijn eigen woongebied- maken sinds 1976 deel uit van de belangengebieden in Spanje ten behoeve van de nationale defensie. Vanuit het oogpunt van nationale veiligheid gaat het verkopen van woningen aan inwoners van buiten de Europese Unie dan ook minder gemakkelijk dan locale makelaars en politici zouden wensen. Vooral Russen zijn daarvan de dupe, aldus die makelaars en politici (die zelf ook in de gaten moeten worden gehouden!). Voor de aankoop van een pand aan de Costa Blanca moeten Russen op dit moment toestemming vragen van het Spaanse ministerie van Defensie. Naar verluidt, worden de benodigde vergunningen in veel gevallen niet afgegeven. Maar het is niet meer te stoppen: Русские идут!

Het leukste van reizen

Ergens las ik dat het leukste van reizen is thuiskomen. Ik ben het daar niet mee eens: het leukste van reizen is voor mij onderweg zijn, al ben ik erg content met ons Alicantese thuis. Nieuwe paden, nieuwe taferelen, nieuwe mensen, zoals de professionele reiziger en schrijver Paul Theroux het zegt. Ik kan het niet beter formuleren. Vandaag had ik blog- en webalbumcorvee dus ik had geen tijd om mee te gaan naar 'ons' strandje aan de Costa Blanca. (In die zin lijkt het op werk...) Een belofte nakomen aan de bloglezer(s) vind ik belangrijk. Mijn liefje ging dus in haar eentje; dat is weleens lekker. 
Na een uur of twee kwam ze thuis. Het eerste dat ze mij zei was dat het water rondom Mallorca wel héél lekker en mooi was geweest... Het water is hier lang zo kristalhelder niet en bovendien hebben we te maken met zeegras. Ik kon niet anders dan het beamen. Het fluweelachtige gevoel zodra je in Mallorcaans zeewater stapte, is onvergetelijk. We keren dan ook zeker terug.

Afgelopen woensdag bezochten wij het klooster van Lluc (spreek uit: Ljoek) waar alles toen nog pais en vree was. Diezelfde avond bleek een tornado over het eiland te razen: de draaikolk van lucht kwam aan de noordoostpunt aan land, trok landinwaarts en eindigde ten westen van Palma waar de windkracht inmiddels flink was afgenomen. De bedevaartsplaats werd vol geraakt, de wind richtte grote vernielingen aan. Het enige dat wij -vertoevend in Alcudia, ook in het noordoosten- merkten was een gigantische regenbui. De grote bloempotten op ons terrasje waren de volgende ochtend tot de rand gevuld met water. De bijgevoegde krantekop spreekt van een nachtmerrie (pesadilla).

Onze rondreis over Mallorca was niet bepaald rusvrij. Honderden Russische vakantiegangers kruisten ons pad. Zelfs tijdens de bootreis was er een groep van circa 15 jonge Russen aan boord. De eerste biertjes gleden om 10:00 uur reeds door Russische jongens- en meisjeskelen. Здоровье! Een van hen, geen onaardige knul, rook naar pure alcohol. Hij droeg een dikke walm met zich mee. Als ik een lucifer had gehad, had ik hem in de fik kunnen steken. Als daad van verzet tegen de onfaire behandeling van Poessie Riejot. 

De Spaanse kapitein had voor de afvaart in drie talen (Spaans-Engels-Duits) uitgelegd dat er te allen tijde slechts 8 à 10 personen tegelijk op de trapezen van de catamaran mochten liggen. Die netten konden breken en dan belandde je in het water. Dat was op zich geen probleem, ware het niet dat krachtige propellers aan de spiegel van de boot waarschijnlijk vissenvoer van een mensenlichaam maken... Dat alles was echter tegen Russische dovemansoren gezegd. Je kon daar over de langzaamaan kreefterood kleurende hoofden lopen. Naarmate meer drank in de mens kwam, werden de grappen die ze elkaar vertelden steeds vaker gelardeerd met hardere en vettere lachsalvo’s. Ik vond het soms aanstekelijk. Ze hadden het erg naar hun zin; gelukkig werd het geen bacchanaal.

Denkend aan Palma de Mallorca, verwachtte ik vooral 's nachts stappende en overdag bakkende Duitsers, Engelsen en Nederlanders te zien. Of juist veel geluidsoverlast en dronkenschap te moeten ondergaan. Dat alles zal zich ongetwijfeld afspelen op de stranden van de baai van Palma maar in de stad kwam ik dat nauwelijks tegen. Palma is mooi. De hoofdstad is een lappendeken van culturele voetafdrukken: Romeins en Byzantijns, christelijk en islamitisch. Dat is vooral te zien aan de architectuur van de stad. Bovendien liet Gaudí er zijn sporen na. 
Even buiten de stad bezochten wij het museum van de Fundació Pilar y Joan Miró. Miró’s moeder en grootouders waren Mallorquins, net als zijn vrouw. Het leuke van dit museum is dat je als bezoeker in alle zalen en gebouwen foto’s mag maken, ook in het atelier en hun woonhuis. Het gebouw werd ontworpen door de bekende modernistische Barçelonese architect Lluís Sert, persona non grata tijdens het Franco-regime. 

Mallorca viel dus in zeer goede aarde, zoals ik in mijn vorige blog al aangaf. Dit Balearische eiland is groen, azuurblauw, schoon, afwisselend, ongerept, rustig, traditioneel en tegelijkertijd zeer van de 21ste eeuw, geculturiveerd en geciviliseerd. Er zijn vast nog meer omschrijvingen te bedenken. Mij beviel dit uitje zeer, ik genoot met volle teugen. Voor een eerste indruk moet je maar eens door mijn webalbum bladeren (linker kolom).

Geven en nemen

Augustus is dé vakantiemaand voor Spanjaarden. In onze omgeving lijken dat er veel meer te zijn dan in vorige jaren; niet verwonderlijk met de heersende economische crisis. Volgens mij zijn Spanjaarden van nu sowieso niet zo reislustig als zes eeuwen geleden toen hun voorvaderen de veroveraars waren van grote delen van de wereld. Ik las onlangs mijn eerste digitale boek uit op de Sony eReader, getiteld 'De Antillen' van de Amerikaanse schrijver James A. Michener. Het boek, dat een mengeling is van historische feiten en fictie, sleepte mij als lezer mee op een zwerftocht langs de eilanden van de Caribische Zee; die 'gouden' zee werd ruim vier eeuwen door de Spanjaarden overheerst. Het verhaal begon met Columbus die op Hispaniola de eerste Spaanse nederzetting vestigde.

Mijn liefje en ik bevoeren de Caribische Zee en bezochten eilanden in en landen rondom dat gebied: Aruba, Bonaire, Isla de Margarita, Cuba en Barbados, eeuwenlang koloniën van Nederland, Spanje en Engeland. Wij reisden door landen als Mexico, Belize, Honduras, Costa Rica, Panama en Venezuela die allen Spanje ooit toebehoorden. Reizen is verslavend! In het Caribisch gebied valt voor ons echter nog veel meer te zien. Ik zou nog weleens met een boot langs alle Caribische eilanden willen; zeker na dit boek! De dikke pil (bijna 850 digitale pagina’s) leerde mij over het koloniale Spanje van toen en deed mij de cultuur van het España van nu met nieuwe ogen bezien. Volgens de auteur ging het Grootspaanse Rijk ten onder aan wanbestuur en vriendjespolitiek...

Het is druk op 'ons' Spaanse strandje La Glea. Vooral druk met vakantiehoudende Spanjaarden en dat bevalt mij uitermate goed. De woningen aan de kust zijn thans volop in gebruik: de terrassen en balkons van omringende villa’s en appartementen hebben bijna allemaal hun zonneschermen uit. Dobberend in de Middellandse Zee bezag ik het en vond het een kleurrijk geheel. Onlangs sprak ik een Nederlandse ter plaatse die het tè druk vond, “vooral met Spanjaarden”... Zoiets vind ik onbegrijpelijk en zelfs weerzinwekkend. Akkoord, Spanjaarden kunnen behoorlijk luid zijn als ze samenzijn maar dat is toch geen reden voor zo’n uitspraak?!

Het zijn hier momenteel hoogtijdagen. Vandaag is zowaar een heldere dag, in tegenstelling tot de afgelopen dagen die vooral hoge luchtvochtigheidsgraden (tussen 70 à 80%) aangaven. Het strand is op dergelijke dagen de beste plek om te zijn. Ik ben geen zonaanbidster maar zwemmen in zee, opdrogen met een boek in de hand en dan terug naar het schaduwrijke terras van het eigen honk is mijn favoriete schema. Zelf heb ik geen probleem om mijn bovenwettelijke vakantiedagen op te maken... Dagelijks! 
Vanwege de recente drukte besloten mijn liefje en ik onlangs een keertje rechts van de loopplank op het strand neer te strijken. Links van de plank, vóór de -enige- strandtent, was eenvoudigweg geen plaats meer voor ons. Ook op een Spaans strand waardeer ik een beetje ruimte en privacy. Rechtsaf leken we in Маленькая Москва te zijn beland: klein Moskou! Voor, links, rechts en achter ons zag ik Slavische gezichten en hoorde ik Russische klanken. Ik herken de taal omdat mijn werkterrein ooit in Oost-Europa lag. Kennelijk houden ook Russen ervan om bij elkaar te zitten. Het was er overigens rustig en gemoedelijk.

Ik was mij reeds bewust van het feit dat het aantal Russische vakantiegangers naar Spanje was toegenomen. In 2011 steeg het aantal vluchten vanuit Rusland naar regio Valencia met 50% ten opzichte van 2010. In 2011 brachten 54.869 Russen een bezoek aan de Valenciaanse deelstaat. Enige tijd geleden las ik in een plaatselijke krant dat er sinds begin dit jaar wekelijks twee vluchten per dag vanuit Rusland op luchthaven El Altet landen. Het aantal Russische huiseigenaren in de provincie Alicante nam flink toe in de eerste maanden van 2012. Zij zijn nu de grootste kopersgroep in dit deel van Spanje. Hun aanwezigheid is dus te merken.

Een Belgische kennis in Spanje deelde onlangs ongevraagd een ervaring met mij: hij winkelde met zijn vrouw in Torrevieja toen hem in een tassenshop werd gevraagd de winkel te verlaten. Waarom? Het bleek het verzoek van een winkelend Russisch echtpaar dat graag de winkel voor zichzelf wilde hebben. De Belgen verlieten het pand. Nu heb ik zelf niets te zoeken in een tassenwinkel maar ik zou weigeren weg te gaan, al gun ik een noodruftige Spaanse winkelier een mooie omzet.

In juni 2008 schreef ik voor het eerst over het verschijnsel 'Rusvrije reizen', de kennelijke behoefte van Nederlandse vakantiegangers om zeker te weten dat ze geen Russen als medereizigers krijgen. Volgens dat toenmalige onderzoek zouden “Russen in het buitenland asociaal, arrogant en altijd dronken” zijn. De verklaring hiervoor zou liggen in het feit dat zij vanwege hun vroegere politieke isolement niet gewend zijn met andere culturen en nationaliteiten om te gaan en rekening met hen te houden. Tja.

De regelmatige lezer weet dat ik persoonlijke ervaringen opdeed met Russsen op vakantie. Zo schreef ik over Russische buren op de Kijkduinse camping en over Russen in de villa naast de onze, in Noord-Bali. Het wachten is op mijn eerste ervaring aan de Costa Blanca. De eerste hardrijdende Hummer met Russische nummerplaat signaleerde ik inmiddels in onze eigen woonwijk...

Rusvrije vakantie

Sinds enige tijd verblijven er Russische gasten in een grote villa op enige afstand van ons. Die villa is eigendom van een Belgische zakenman. Hij verblijft er soms zelf met zijn jonge Russische echtenote maar de villa, die van vele gemakken is voorzien (zwembad, tennisbaan, golf driving range, binnenhaven met speedboot en helicopterplatform) wordt regelmatig verhuurd. In villa's in Noord-Bali hebben we te maken met Rusland's nieuwe rijken. Genoemde gasten brachten een Russische kok mee naar Bali. Ze betalen naar verluid $1.000= huur per dag.

Uit een onderzoek onder Nederlanders in 2008 zou blijken dat zij Russen in het buitenland 'asociaal, arrogant en altijd dronken' vinden. Ik vond het opmerkelijk genoeg om erover te bloggen. De verklaring zou liggen in het feit dat Russen vanwege hun vroegere politieke isolement niet gewend zijn met andere culturen en nationaliteiten om te gaan. In die tijd kwam het verschijnsel 'Rusvrije reizen' op. Op de Kijkduinse camping kregen we in juni 2008 voor het eerst met Russische buren te maken. De twee ervaringen die mij bijbleven, zijn: er passen wel heel veel Russen in één partytent... en we werden uitgerookt toen ze de BBQ aanmaakten met hout dat ze sprokkelden in omliggende bossen.

Slechts 15% van de Russen gaat op vakantie naar het buitenland. Dat percentage zal in de komende jaren toenemen want Indonesië en Rusland gaan de banden aantrekken en wekelijks zal het aantal rechtstreekse vluchten gaan toenemen. Kasian!

Inmiddels maakten wij hier enkele luidruchtige feestjes mee: op twee avonden was het aantal decibellen dermate exorbitant dat wij en andere buren lagen te stuiteren in onze bedden. De eerste avond bleek 'de testavond' te zijn van de geluidsinstallatie van de speciaal ingevlogen disc jockey, de tweede avond was het geplande feest. Deze Russen zijn niet alleen rijk, ze zijn ook feestbeesten. Tot 4 uur 's ochtends schudden de villa's op hun grondvesten. Bij onze andere buren trilden de deuren in hun sponningen. Zij hadden in wanhoop en verbijstering hun huismanager uit bed gebeld.
Na uren afzien, besloot ik oordopjes in te doen. Het mocht niet baten. Het buitensporige gebonk was in mijn lichaam te voelen. Ongehoord. Orang gila! (Bahasa Indonesia voor 'gestoorde lui'.) Ik belde hun Balinese huismanager en deed mijn beklag. Ik bleek niet de enige: de politie van Seririt had de villa al bezocht. Niet dat het enig verschil maakte. Voor Russen die $1.000= per dag kunnen betalen, is 'compensatie' van Balinese politie-agenten een eitje.

Er is sprake van een enorm cultuurverschil. Russen gaan op vakantie om te genieten van hun vrijheid; dat gaat gepaard met veel eten, veel drinken, veel lawaai. 'Laat de rest de p maar krijgen', lijkt hun adagium. Wij komen hier voor onze rust en dat gaat niet samen! De geluidsoverlast breidde in de afgelopen dagen uit naar de namiddag. Tja, als je laat gaat slapen, sta je ook laat op. Dat geldt echter niet voor ons: ons ritme is semi-Balinees. De innerlijke klok loopt 's ochtends tussen 6 en 7 uur af. Op een middag vond ik het welletjes: ik liep over het strand naar de villa om een Rus op de aanhoudende geluidsoverlast aan te spreken. Het werd een Russin. Kennelijk was zij de enige die Engels spreekt. Ze stond mij poedelnaakt te woord. Ik vroeg haar of het muziekvolume voortaan beperkt kan blijven. “Ik wil graag zelf bepalen waarnaar ik luister. Bovendien is het normaal dat je rekening houdt met je buren. Doen wij ook.” En woorden van gelijke strekking. Excuses werden gemaakt, ze beloofden beterschap.

De ochtend erop werd er -tijdens onze afwezigheid- een fles Moët & Chandon Brut Imperial met briefje bij Elsa afgegeven. Eerst dacht ze dat iemand champagne aan de poort kwam verkopen. “Dank U, mijn bazen hebben geen interesse”. Het bleek echter een Rus te zijn die ons kwam 'compenseren'. Niet voor iets dat was geweest maar voor iets dat nog komen zou. Diezelfde avond was wederom allerbelabberds. De buren en wij lagen tot 3 uur 's nachts weer te schudden in onze slaapkamers. Wij zijn niet te lijmen met een fles, hoe mooi ook. Niet alles is te koop!

En afgelopen weekend was het dus opnieuw mis: geen idee wat er nu moest worden gevierd maar het was wederom 'party time'. Om 12 uur middernacht liep ik eens naar buiten om te zien wat er gaande was. Zwaar gebonk en een lichtshow. Onze beveiligingsman Made kwam mij tegemoet. Ik mopperde tegen hem en zei hem dat wij niet kunnen slapen. Een kwartier later bleken de Balinese beveiliging en de chauffeur van de buurvilla op de stoep te staan. Made was een praatje met zijn collega's gaan maken. Ze stonden met een grote doos bonbons, weer een fles en weer excuses. Ik vertelde hen dat ik niets meer van die кровавые русские wens te accepteren. Vannacht was het rustig, we konden weer even bijslapen.

Gast zijn in de grote wereld

Onlangs las ik een interview met George Steiner, Amerikaanse hoogleraar, literatuurcriticus, essayist en cultuurfilosoof die een nieuw boek heeft geschreven ('My Unwritten Books'). Steiner is al jarenlang van mening dat de culturele kennis van de moderne mens te wensen overlaat. In dit interview werden vele zaken aangestipt maar de uitspraak die mij het meest is bijgebleven is 'dat wij ons op de wereld moeten gedragen als gasten'.

We hebben in de afgelopen weken kunnen lezen over de weerzin die bij Nederlanders zou bestaan tegen Russen-op-vakantie. Russen zouden in het buitenland asociaal, arrogant en altijd dronken zijn. De verklaring zou liggen in het feit dat zij vanwege hun vroegere politieke isolement niet gewend zijn met andere culturen en nationaliteiten om te gaan. Er zouden inmiddels reisorganisaties bestaan die zogenaamde 'Rusvrije reizen' aanbieden. Aan de vele ingezonden brieven over dit onderwerp was af te leiden dat het gedrag van Hollanders in het buitenland ook regelmatig tot plaatsvervangende schaamte leidt. Waarom zou hufterigheid stoppen bij de landsgrenzen?

Vorige week was ik op de camping getuige van een aanvaring tussen de Duitse overbuurman en zijn Nederlandse buur. Het bleek dat de Duitse buur zich enorm ergerde aan de geparkeerde fietsen van zijn Hollandse buur die naar zijn zin teveel op zijn (toch al grote) grondstuk stonden. Ik vond de ophef zeer onterecht en kon zijn kleingeestigheid niet verdragen. Ik had mij daarmee natuurlijk niet moeten bemoeien maar ik deed het toch - in mijn beste Duits. De fietsen waren inmiddels verplaatst maar de Duitse buur richtte zijn pijlen nu op mij. Hij begon tegen mij met “Aber in Deutschland...” waarop ik hem aankeek en antwoorde: “Sie sind jetzt in Holland”. Dat was het einde van onze conversatie en sindsdien wordt er door de Duitse buur niet meer gegroet. Ik vind het goed zo.

Deze situatie had ook kunnen ontstaan met een boze Fransman, Brit of Hollander (met andere woorden: het gaat niet om de Duitser). Het is echter mijn diepgewortelde overtuiging dat je je aanpast aan de gebruiken die gelden in het gastland dat je bezoekt. Het is er nu eenmaal anders dan thuis en dat heb je te respecteren.
Als mijn liefje en ik tijdens onze reizen soms maanden achtereen in een land verblijven, noemen we dat heel bewust geen 'vakantie'. Wij zijn er niet op vakantie maar wonen daar tijdelijk en zijn er te gast. We verdiepen ons in de cultuur van het land en zijn ons bewust van de lokale mores. We passen ons aan de heersende cultuur aan maar vergeten daarbij onze eigen cultuur niet. Leg die overtuiging maar eens uit aan een boze buur. Niemand beweert ook dat het gemakkelijk is gast te zijn in de grote wereld.