2025: verdeeld, verscheurd, verbonden, vereend (deel 1)

Nu het einde van het jaar bijna daar is, is het tijd voor een terugblik. Op Nederland en Spanje, op persoonlijke en algemene zaken, op luchtige en zwaardere kwestie. Bloggen rekt niet alleen het dagelijkse bestaan een beetje op, het is ook het behoud van het verleden voor de vergetelheid. Deze Eindejaarsblog wordt de langste longread van 2025; misschien wel mijn langste ooit. Het was mij het jaar wel... Uit consideratie met de lezer (jou) knip ik deze blog in tweën maar ik publiceer ze allebei vandaag. 

De introfoto is van de Amerikaanse astrofotograaf Andrew McCarthy die afgelopen jaar aan een bijzonder project werkte. Hij moest het pad van de zon precies uitvogelen zodat het vliegtuig de springer (vriend Gabriel Brown) op het juiste moment kon uitspugen. McCarthy stond op de grond klaar met zijn specialistische apparatuur en kon, na een wekenlange voorbereiding, de man en de ster op het juiste moment in één beeld vangen. En fascinerend beeld, inclusief donkere zonnevlekken. Op de witte plekken is het plasma van de zon het heetst. De titel is ‘Icarus Falling’. Dat vond ik wel toepasselijk... Ik vind het een, in alle opzichten, magische foto.

(Zo, de kop is eraf.)

2025 was een alleszins bewogen en soms ook wel donker jaar, zowel op persoonlijk vlak als in het algemeen. Alleen al het feit dat ik 65 jaar werd, draagt daaraan bij. Als 65-jarige behoor je ineens tot de ‘senior citizens’. Gisteren nog niet, vandaag wel. Gelukkig is de mens die in beproeving standhoudt! Vijfenzestig is maar een getal maar het is rond deze leeftijd dat 50% van de mensheid fysieke klachten krijgt.

Turkije was het decor voor mijn verjaardag. Die werd gedenkwaardig door de viering in Gallipoli en Troje. We maakten daar een culturele rondreis in groepsverband. Of, zoals medeblogger en groepslid meneer Mulder het noemt, een GVG'tje (Geheel Verzorgde Groepsreis). Zelf had ik zin in deze reis maar ik zag op tegen het ‘groepsgebeuren’. Zowel meneer Mulder als ik moest onze partner voor aanvang beloven aangepast gedrag te vertonen; zonder dat we dit van elkaar wisten. Maar wat een leuke groep bleek het te zijn! Vooral het clubje waarmee wij dagelijks optrokken, gaf een extra dimensie aan deze reis. Toen wij in oktober een week in Nederland waren, bezochten we meneer Mulder en zijn geliefde in hun Amsterdamse woning. Daar werd deze foto gemaakt. Ik zit er als onderuitgezakte tiener bij, met roze konen. Als een puber die net het eerste glas wijn van haar leven drinkt. Ondanks mijn seniore status... Tja. 

Op de drempel van het nieuwe jaar overleed de Franse actrice en dierenactiviste Brigitte Bardot (1934-2025). Zij was het die mijn vader 65 jaar geleden inspireerde tot het vernoemen van Baby Barefoot. Bob Dylan droeg zijn allereerste liedje aan haar op, ‘Song for Brigitte’. Ook de Franse filosofe en feministe Simone de Beauvoir schreef over haar, in een essay getiteld ‘Brigitte Bardot en het Lolita-syndroom’. De Nederlandse fotograaf Ed van der Elsken was een van de eersten die haar als puber ontdekte. Toen was ze nog een brunette. De jaren '60 van de vorige eeuw waren de piek van haar roem. Ze wordt vaak de belichaming van de seksuele revolutie genoemd (avant-la-lettre). Een symbool van vrijheid en rebellie dat mij, naamgenote, zeer beviel. Tot zover de goede kanten van het Bardot-verhaal. Ze werd vijf keer veroordeeld wegens het aanzetten tot rassenhaat en haatzaaien. Ze was tegen homo’s en het homohuwelijk, tegen migranten en moslims. Ze steunde Le Pen openlijkt. Een litteken op het blazoen van een filmicoon. Ooit zei ze: ‘het is triest om oud te worden maar fijn om te rijpen’. 

Kleine ergernissen, grote ergernissen, 2025 zat er vol mee. Sylvia Witteman (60), sinds dit jaar columniste van Het Parool en op weg om de Simon Carmiggelt van de 21^ste eeuw te worden, vulde dat idee aan in een van haar wekelijkse columns. ‘Het dagelijkse leven is kort samen te vatten als een onophoudelijke oorlog tegen kleine ergernissen.’ 

55 jaar na de eerste Dolle Mina-actie (1970) werd er dit jaar weer een korset in brand gestoken om de knellende positie van vrouwen in de Nederlandse samenleving aan de kaak te stellen. De jarige feministische actiegroep kreeg in november van dit jaar de Joke Smitsprijs. Dit jaar werd er nieuw leven geblazen in de organisatie. 

Dat was nadat filmmaakster Sia Hermanides een documentaire wilde maken over de groep en tijdens haar research voornamelijk info vond over mannelijke oprichters. Daarop zocht ze contact met de vrouwen van het allereerste uur. De gesprekken die ze met hen voerde, rakelde een soort vuur bij haar op. Zoveel jaar na dato is er nog steeds een loonkloof, bestaat straatintimidatie nog steeds, zijn er nog steeds veel vrouwen niet veilig thuis en op straat, staat het recht op abortus opnieuw onder druk. Reden genoeg om Dolle Mina weer tot leven te wekken. Er moest weer iets in de fik. De vrouwen kozen het standbeeld van Neerlands eerste feministe als locatie: Wilhelmina Drucker (Rivierenbuurt Amsterdam). Dolle Mina Rotterdam hield in augustus de eerste Mars tegen femicide, ook een hardnekking probleem in het land. In diezelfde maand werd in het hele land meegedaan aan de actie ‘De Nacht is ook van ons’, tegen onveiligheid van vrouwen op straat. 

Het was de Pruisische natuurvorser Alexander von Humboldt (1769-1859) die schreef: ‘De gevaarlijkste kijk op de wereld is die van mensen die de wereld nooit hebben aangekeken.’ Dat bleek van toepassing op een flink aantal ministers in het nu dubbel demissionaire kabinet-Schoof. Leeghoofden, types met oogkleppen, bang voor het vreemde (de vreemdeling), te laag opgeleid, niet communicatief vaardig en wereldvreemd. Een jaar van onderling gesteggel, politiek gestoethaspel en besluiteloosheid. Dit kabinet viel dan ook binnen een jaar. 

Er werden nieuwe verkiezingen uitgeschreven dus we togen weer naar de stembus. Deze keer pakte dat positiever uit. D66 werd de grootste partij en ging met de andere winnaar (CDA) trachten een nieuw kabinet te vormen. De voortvarende en geciviliseerde manier waarop de beide partijleiders dat deden, oogstte veel lof en respect. Al na twee weken lag er een gezamenlijk document. Was het tijdperk Wilders, de extreemrechtse ratdraaier van de PVV in het Nederlandse parlement, hiermee naar de achtergrond gedrongen? 

Illustratie: Bas van der Schot

Ik vond het ontnuchterend dat de VVD daarna als derde partij aanschoof. Partijleider Yesilgöz, onder wier leiding men driemaal op rij zetels verloor tijdens verkiezingen, werd zo beloond voor haar politieke gekonkelfoes, haar framen van van GL-PvdA als extreem links en het blokkeren van deze partij. Dat stoorde mij enorm. Toen ze kritisch werd bevraagd in de Tweede Kamer zei ze dat ze haar kiezers een belofte had gedaan. Dat was duidelijke partijtaal: niks landsbelang! Bovendien haal je met de VVD geen ambitieuze partij binnen die de grote problemen van het land voortvarend wil aanpakken. Jettens zege dreigt inmiddels een Pyrrusoverwinning te worden. Informateur Rianne Letschert is een lichtpunt in donkere dagen. Ik zou haar wel willen hebbben (gehad) als moeder, zus, vriendin of buurvrouw!

In Spanje waren het eveneens politiek turbulente tijden. 2025 stond in het teken van de herdenking van 50 jaar vrijheid, na de dood van dictator Francisco Franco. Met meer dan 100 evenementen door het hele land werden slachtoffers van de staatsgreep, van de Burgeroorlog en het dictatoriale bewind dat erop volgde, herdacht. 

De regering van Pedro Sánchez (PSOE) kreeg dit jaar te maken met het ene corruptieschandaal na het andere, in eigen gelederen. Het hoofd van het Ministerie van Justitie en de partijvertrouweling van de president moesten om die reden aftreden. De echtgenote van Sánchez en zijn broer worden verdacht van verduistering, beïnvloeding en corruptie en zijn verwikkeld in rechtzaken. Een belangrijke coalitiepartner stapte uit de regering. Als klap op de vuurpijl leden de sociaaldemocraten een groot verlies bij recente tussentijdse verkiezingen in Extremadura, een van de laatste bastions van linkse hoop in bange dagen. De president gaat kreupel de jaargrens over...  

2025 was het jaar waarin voor het eerst in 20 jaar meer autocratieën (91) dan democratieën (88) bestaan in de wereld. In de afgelopen tien jaar kwamen er acht bij. Er wordt verschil gemaakt in electorale en gesloten autocratieën. In een electorale autocratie (E) zijn verkiezingen niet langer open en vrij, wordt het recht gebruikt om politieke vijanden de mond te snoeren of uit te schakelen en verspreidt de media propaganda. In een gesloten autocratie (G) zijn er helemaal geen verkiezingen meer, ligt de macht bij een kleine groep of één persoon en zijn er nauwelijks tot geen vrijheden voor burgers. Het gaat om Benin, Guyana, Indonesië, Mauritius en Mongolië (E), plus Koeweit, Turkmenistan en Oezbekistan (G). 

Er is een ‘derde golf van autocratisering’ gaande die zich met name afspeelt in Oost-Europa en Centraal Azië. Bijna drie van de vier wereldburgers, te weten 72%, leven nu in een autocratie. Dit is het hoogste percentage sinds 1978. Qua democratie in de wereld bevinden we ons op het niveau van 1985. Dat betekent een teruggang van 40 jaar... De gegevens zijn afkomstig uit het V-DEM Democracy Report 2025. 

Amerika als hoeder van de internationale rechtsorde? Ammehoela! De Verenigde Staten zijn een van de Westerse landen die verder afglijden naar bedenkelijke status. Het begin van Trumps tweede ambtstermijn deed mij regelmatig de wenkbrauwen optrekken. ‘Dat kán toch niet?!’ Door de overheid ingezet militair geweld (Nationale Garde) in Amerikaanse steden van linkse signatuur, ontslag van tienduizenden federale ambtenaren door een niet-verkozen hielenlikker (Musk), arrestatie en -soms zelfs- uitzetting van demonstranten, het uitzetten van migranten zonder enige vorm van recht, monddood maken van de kritische pers, naar zijn hand zetten van het federale rechtsysteem, openstelling van federale gebieden en wateren voor olie- en gasbedrijven, mijnbouwbedrijven en landbouworganisaties, de meedogenloze aanpak van scholen en andere instituties die diversiteit en LGBTI+inclusief beleid voeren, torpederen van vermeeend drugsbootjes in Zuid-Amerikaanse wateren, verdraaiing van de feiten in het geval van Oekraïne en Rusland, het schaamteloze Gaza Rivièra-plan. De VS is een schurkenstaat geworden. Het feit dat er nog steeds burgers ter dood worden veroordeeld, is daarvan eveneens bewijs. ‘No worries’, aldus de winnaar van de FIFA Piesprijs, vredesduif par excellence. Hij moest de medaille zelf om zijn nek hangen... 

Oekraïne, de Palestijnse gebieden en Mexico waren afgelopen jaar de dodelijkste plekken op aarde, volgens de ACLED Conflict Index. Oekraïne staat met stip op 1. Volgens deze index kwamen in totaal 240.000 wereldburgers om door diverse conflicten in het afgelopen jaar. Burgeroorlogen in Myanmar en Soedan droegen bij aan dat aantal, bendegeweld in Brazilië, Ecuador, Mexico en Haïti eveneens. 

Alwéér een jaar oorlog erbij op Oekraïens grondgebied. (Zucht.) De troepen van Poetin wisten dit jaar minder dan 1% terrein erbij te veroveren. 25.000 Russen per maand werden daaraan opgeofferd. Al ligt het slagveld bijna 4.000km hier vandaan, de oorlog komt steeds dichterbij. Zeker als er goede individuele verhalen in boekvorm verschijnen. ‘Ordinary people don’t carry machine guns’ is er zo een. 

De Oekraïner Artem Chapeye,  overtuigd pacifist, meldde zich kort na het begin van de Russische invasie bij het leger aan. Hij realiseerde zich dat, als hij zijn kinderen een leefbare toekomst gunde, hij niets anders kon doen dan zijn steentje bijdragen aan de verdediging van zijn land. Het eist een enorme tol van mensen als hij. Met ontwapenende eerlijkheid en empathie beschrijft Chapeye de weg die leidde tot zijn aanmelding, evenals de diepgevoelde solidariteit met zijn kameraden tijdens deze bittere strijd. Dit is zo’n boek dat mij raakte. 

Ook ik, overtuigd pacifiste -jarenlang draagster van het gebroken geweertje-, maakte het afgelopen jaar een omslag in denken door. (In een non-fictie boek over de aanstaande Tweede Wereldoorlog noemde een vrouwelijke correspondent zichzelf 'a uterine pascifist', een vrouw die het pacifisme in zich meedraagt.) De enorme duit centen die jaarlijks door Europa en andere donoren aan Oekraïne wordt geschonken ter ondersteuning van hun vrijheidsstrijd, is broodnodig en van essentieel belang. Door hen te helpen verdedigen, verdedigen we ook onszelf. Die dappere, onverzettelijke Oekraïners vechten ook voor onze vrijheid. Sinds het begin van de oorlog werden 1,1 miljoen Russen gedood, naar verluidt. Dat is Poetins kanonnenvoer, het doet de autocraat niks. 40% van zijn staatsbudget spendeert hij aan defensie, circa 200 miljard dollar per jaar. Dan moeten wij ook meer gaan uitgeven aan Defensie. Hopelijk gloort er een vredeslichtje in de verte!   

Spanje sloot afgelopen jaar tijdens de NAVO-top in Den Haag een speciale overeenkomst met de Transatlantische Alliantie. Mijn tweede vaderland is geen militaire superpower maar behoort wel tot de Top20 wereldwijd. De Spaanse regering was en is van mening dat de versterking van de strategische autonomie van Europa niet per se betekent dat er meer moet worden uitgegeven. Eerder dat dit ‘beter en gezamenlijk’ moet worden gedaan. Spaanse deskundigen op het gebied van de strijdkrachten schatten in dat Spanje 2,1% van zijn BBP nodig zou hebben om al het personeel, alle uitrusting en alle infrastructuur aan te schaffen en te onderhouden die de Alliantie nodig heeft om de bedreigingen het hoofd te kunnen bieden. Pedro Sánchez betoogde bovendien dat een defensiebudget van 5% onverenigbaar zou zijn met de Spaanse verzorgingsstaat. Dus men houdt vast aan 2,1% (geen 5%). 

Dit jaar kon er in Nederland niet door burgers worden gestemd op het Woord van het Jaar. Vorig jaar was er gedoe en zette men het proces stop, dit jaar koos Van Dale ervoor dit zelf te regelen. De keuze viel op ‘hallucineren’. Geen nieuw woord, wel een dat een nieuwe invulling kreeg door AI. Niet de beste keuze, wat mij betreft. 

Het woord van het jaar in Spanje is ‘arancel’, tarief. Hier kiezen burgers evenmin, een taalinstituut maakt de keuze. Een gespecialiseerd team monitort gedurende het hele jaar de woorden die de krantenkoppen haalden en brede weerklank vonden in Spaanse media. Stroomuitval, boycot, drone, Generatie Z, megabrand, prepper, herbewapening, zeldzame aardmetalen en Trumpisme waren hier de andere kandidaten voor het woord van 2025. 

Mijn eigen woord van het jaar is ‘toetsenbordterrorist’, al twijfelde ik even bij ‘dronesmoederschip’. Zo'n gevaarte werd dit jaar voor het eerst gelanceerd, in China dat qua ontwikkeling nog ver op Europa voorloopt. Het is een onbestuurde grote drone die kleine drones over grote afstanden kan transporteren. Maar ik blijf bij mijn eerste keuze. Mooi door alliteratie, lelijk van inhoud. Een toetsenbordterrorist is een duister type dat vaak anoniem vanaf de computer via sociale media doodsbedreigingen stuurt naar iemand die hem (of haar) onwelgevallig is. Vooral op X schijnt de drek tegen de plinten te klotsen. Ik ben blij dat ik nooit aan socialmedia verslaafd raakte!  

We zijn halverwege! 

Nee, ik heb geen magische cliffhanger die jou verleidt om door te lezen. Je moet zelf willen of niet. Bij mij geen nepnieuws, achterklap of complottheorie. Misschien moet je het ‘gewoon’ doen omdat ik er veel tijd, energie en liefde in stak? Deel 2 bevat meer leuke en interessante wetenswaardigheden over het afgelopen jaar...

 

2025: verdeeld, verscheurd, verbonden, vereend (deel 2)

Welkom terug. Met een kopje koffie, thee of een glaasje bubbels voor de neus? Dit is deel 2 van mijn extra lange Eindejaarsblog. Er viel zoveel te melden dat ik het niet als één tekst wilde weergeven.

Over boosaardigheid verder gesproken (zie deel 1). Meneer Blogg (!), een Joodse vrijwilliger in het Amsterdamse Holocaust-museum -dat wij in 2024 bezochten-, denkt dat de grote nieuwsgierigheid van Nederlandse bezoekers aan dit museum voortkomt uit een brandende behoefte om het kwaad te doorgronden. Daar moest ik aan denken toen in januari van dit jaar het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) gedeeltelijk werd opengesteld voor geïnteresseerden en betrokkenen. CABR is het grootste en meest beladen oorlogsarchief van Nederland. Ik blogde er in januari over, het was mijn eerste longread van dit jaar. 

Op de dag van openstelling ontdekte ik dat een oom in dit archief voorkomt. Hij was een politieke delinquent. Hij werd verdacht van collaboratie, zou NSB’er zijn geweest tijdens de Tweede Wereldoorlog en als handwerker vrijwillig in Oekraïne voor de Duitsers zijn gaan werken. Er bestaat een NOC-arbeidscontract (Nederlandsche Oost-Compagnie) met zijn naam erop. Foute boel! Die oom werd in 1945 opgepakt maar mij is niet bekend of hij is berecht en wat zijn eventuele straf was destijds. Ik weet wel dat er vroeger weinig contact was met die tak van mijn vaders familie. Er werd over hem (en zijn echtgenote) gezwegen. Zijn verhaal shockeerde mij en hield mij geruime tijd bezig. Desalniettemin blogde ik er niet over. Niet uit schaamte, zeker niet. Ik ben voor transparantie en volledige openheid. Wel omdat ik, als verre nicht, geen direct betrokkene ben. Wie ben ik om deze dingen te onthullen? Ik ga als blogger niet voor rechter spelen. 

De zomer van 2025 was volgens de Spaanse meteorologische dienst AEMET de heetste ooit: de gemiddelde zomer­temperatuur bedroeg 24,2°C, op enkele plaatsen werden pieken boven 45°C gemeten. Door deze hitte en aanhoudende droogte ontstonden extreme bosbranden: honderdduizenden hectares natuur gingen verloren, enkele regio’s werden door de regering tot rampgebied verklaard. De branden van dit jaar genereerden net zo veel CO2 als vijfmaal de uitstoot van de nationale luchtvaart. 

De meestgetroffen vogelsoorten zijn de Cantabrische populatie van het korhoen, de Spaanse keizerarend, de vale gier, de zwarte ooievaar en de rode wouw. In mindere mate werden ook de populaties van de aasgier, de lammergier, de Bonelli's arend, de Duponts leeuwerik en de Montagu's kiekendief getroffen. Als reactie op de branden introduceerde de regering-Sánchez een Nationaal Plan om op alle middelbare scholen een verplichte cursus Civiele Bescherming en Rampenvoorbereiding in te voeren. En toen moest de vogelgriep nog komen...  Wij gingen naar Extremadura om daar de migrerende kraanvogels met eigen ogen te zien. Deze griep hield huis in Nederland maar ook onder migranten in Spanje. 

De Gouden Braakbal 2025 werd uitgereikt aan Jan-Alewijn Dijkhuizen. Hij ‘pluisde’ maar liefst 6.089 woelmuizen. Een braakbal is een soort kotsje van vogels, waaronder uilen. Die wordt daarom ook wel uilenbal genoemd. 2025 was het jaar van de woelmuis bij de Nederlandse Zoogdiervereniging. Braakballen uitpluizen doe je niet alleen voor de lol, het is een manier om erachter te komen wat de diersoort die de braakbal produceerde, op het menu heeft staan. Zo wordt ook uitgeplozen hoe het ervoor staat met de verspreiding van de prooisoorten. Een mooi voorbeeld van Burgerwetenschap. Als we toch geen vrijwilligers zouden hebben! Wij hadden dit jaar hier weer twee ransuilen in het belendende parkje, inclusief hun braakballen. Zelf pluisde ik een jaartje niet.  

De landelijke stroomuitval hier en elders op het Iberisch Schiereiland was een paar uur vervelend voor ons, ingezetenen, maar was een wake up call voor de rest van Europa. Het ging de wereld over als ‘de grote black-out’. Wij kochten daarna een handzame transistorradio, een krachtiger powerbank en begonnen aan de aanleg van een voedselnoodpakket. De Nederlandse autoriteiten waren er als de kippen bij om te verklaren dat zoiets in Nederland ondenkbaar was. De dag erna viel de stroom uit in heel Enschede. 20.000 huishoudens moesten het tijdelijk zonder electriciteit stellen. Ik vermoed dat dit voorval plus de zorgelijke teksten van NAVO-topman Rutte (voorheen premier van NL) tot het informatieboekje ‘Bereid je voor op noodsituaties’ (campagne Denk Vooruit) leidden dat op dit moment overal in Nederland wordt verspreid. 

Dat het Iberisch schiereiland en Noord-Afrika naar elkaar toe bewegen, is iets dat al honderdduizenden jaren aan de gang is. Nieuw wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit van Baskenland toont aan dat de grond die nu Spanje en Portugal vormt, van oost naar west roteert, in de richting van de wijzers van de klok. De tektonische platen waarop beide zijden van de Straat van Gibraltar rusten, bewegen dichter naar elkaar toe en worden elk jaar een beetje meer samengedrukt. De gevolgen zullen enorm zijn: de Middellandse Zee zal weer een afgesloten zee worden, net als het miljoenen jaren geleden was. Afrika en Europa zullen in het westen met elkaar worden verbonden. Wat nu Zuid-Iberië is, zal samensmelten met het gebied van Ceuta of tegenover Amerika komen te liggen. De Euraziatische en Afrikaanse aardplaten bewegen jaarlijks met vier à zes millimeter naar elkaar toe. Het staat vast dat Iberië (zuid-Portugal en zuid-Spanje) op termijn met Marokko zal gaan botsen. De studie werd deze maand gepubliceerd in het prestigieuze wetenschappelijk tijdschrift ‘Gondwana Research’. 

Vooral in het zuidoosten van Spanje (onze woonomgeving), waar deze rotatie de sterkte van bestaande breuken op de proef stelt en mogelijk zelfs nieuwe breuken creëert, is het lokaliseren van verborgen actieve breuklijnen in de aardkost nu prioriteit. Deze rotatie veroorzaakt extreme spanningen in het breuksysteem van Oost-Andalusië en zal op termijn invloed hebben op de vorm van de Zuid-Spaanse kustlijn. Dat is niet alles. Die vier à zes millimeter per jaar waarom het gaat, leiden al jarenlang tot heftige krachten onder onze voeten. Daaruit zal op den duur een extreme aardbeving ontstaan in het gebied van Murcia, Almería, Granada en Málaga. Voor 2026 kunnen we het echter schudden. Dit soort fenomenen heeft doorgaans een looptijd van miljoenen jaren. 

De top van de ‘Sagrada Familia’ van de beroemde Catalaanse architect Antoní Gaudí werd dit jaar eindelijk afgebouwd; de toren van Jesus en de centrale spits werden geplaatst. Deze prachtige basiliek, een mix van gotiek en Spaanse Art Nouveau, is daarmee de hoogste kerk ter wereld. In juni 2026 wordt het kruis geplaatst, al symbool van voltooiing. 

De 20-jarige kroonprinses Leonor van Spanje volgt haar opleiding momenteel bij de luchtmacht. Dagelijks stapt zij in een Pilatus PC-21 (trainingsvliegtuig) om pilote te worden. Een kroonprins of -prinses moet volgens de Spaanse Grondwet een militaire opleiding volgen in alle onderdelen: marine, landmacht, luchtmacht. Toen ze aan haar opleiding in buurgemeente San Javier begon, zei ze in een interview dat ze opzag tegen zelf vliegen. Ze heeft last van hoogtevrees (net als ik) en ik begreep wat zij bedoelde. Ik had met haar te doen. Recent stond er een prachtige foto van haar, zittend voorin de cockpit, vliegend boven een van mijn favoriete plekken in Murcia: Cabo de Palos. Mijn favoriete lokale snorkelplek aan de voet van de vuurtoren. Girl Power! 

Spanje was dit jaar gastheer van de UNESCO Wereldconferentie over toekomstig cultuurbeleid en duurzame ontwikkeling. Daaraan namen ruim 2.500 deelnemers uit 163 landen deel. Kunstmatige intelligentie en het thema ‘cultuur en vrede’ stonden hoog op de agenda. Deze maand kwam de Spaanse versie van de controversiële memoires van ex-koning Juan Carlos I uit, getiteld ‘Reconciliacíon’ (Verzoening). Aan de vooravond sprak hij het land toe via een zelfgefreubelde video. Het deed veel stof opwaaien. De geplande boekpresentatie en een interview- en promotieronde werden geannuleerd. 

Spanje gaf dit jaar ook op internationaal vlak het goede voorbeeld door ambitieuze mariene beschermingsmaatregelen aan te kondigen tijdens een VN-conferentie. Het land breidde zijn beschermde zeegebieden flink uit, met nieuwe zones rondom de Canarische Eilanden. 

Dit jaar werd er wereldwijd een verdrag gesloten over de Hoge Zee. Dit is een enorme stap richting een betere bescherming van bijna de helft van planeet Aarde: het oceaangebied buiten nationale jurisdictie (buiten internationale wateren), oftewel de ‘Open Zee’. Die zee is van iedereen en moet hoognodig worden beschermd tegen misbruik (diepzeemijnbouw, vervuiling, industriële visserij, klimaatverandering). In januari 2026 treedt dit verdrag in werking. De eerste Conferentie der Partijen (COP1) vindt volgend jaar plaats. 

In Nederland was er minder reden voor optimisme over natuurbeheer. Er was sprake van aanhoudende droogte, verdere bodemverschraling, teruglopende insecten- en vogelpopulaties, afnemende biodiversiteit,vervuild grond- en oppervlaktewater en een landbouwsysteem dat kraakt onder het eigen gewicht. Terwijl de overheid de regie zou moeten nemen, kenmerkte 2025 zich door besluiteloosheid en uitstelgedrag van de regering-Schoof. Met halve maatregelen en eindeloze verkenningen ondermijnde de minister van Landbouw, Femke Wiersma, echte verbeteringen. Die vrouw verdient een ‘damnatio memoriae’, wat mij betreft. Haar naam moet uit de archieven worden geschrapt! Vooral haar gebrek aan actie op het stikstofdossier deed de tenen krommen van vele burgers, goedwillende boeren en natuurbeschermers. 

Mijn liefje en ik kregen dit jaar overburen. Er staan vier nieuwe casas in onze straat. De bouwstijl wijkt af van die van ons (moderner) maar kenners menen dat onze straat aan aanzien en waarde won. De prijs van onze woningen steeg flink. Drie huizen zijn eigendom van Poolse families, eentje heeft Nederlandse eigenaren. We zijn blij dat de bouwactiviteiten voorbij zijn maar tot voor kort werd er nog wekelijks geklust in een of meer huizen. 

Twee maanden geleden stond er een artikel in SpanjeVandaag over het feit dat er afgelopen jaar meer Polen naar Spanje kwamen. Er vond een opmerkelijke omslag plaats in hun profiel: ze werden van arbeider (vooral in de bouw) investeerder. De onzekerheid over de veiligheid in Polen nam toe door het intimiderende gedrag van Poetin. Polen behoren nu tot de top van de huizenkopers in de regio Valencia. Poolse kopers vormen de vierde groep in de provincie Alicante. In sommige promotieprojecten vertegenwoordigen ze zelfs circa 30% van de kopers. Hun aandeel in het totaal van buitenlandse kopers steeg snel (van 1,9%in 2021 tot 3,2% recent). Onze straat is dus geen uitzondering. Maanden geleden, na de oplevering, ontmoette ik Pool Darek, de nieuwe overbuurman. Hij is aardig en spreekt Engels. 

Onze Deense buren en vrienden Jan & Bente namen recent het besluit om definitief naar Denemarken terug te keren. De last van twee huizen onderhouden wordt hen teveel en de gezondheidssituatie speelt ook een rol. Het huis staat inmiddels te koop, al hebben ze geen haast. We gaan hen erg missen. De vele gezamenlijke diners, de gouden handen van Jan, koffie & cake in de middag, elkaar tuinen onderhouden bij afwezigheid... en ‘gewoon’ hun aanwezigheid. Het is spannend wie er volgend jaar naast ons zal neerstrijken. 

De kinderen in Bali brachten goede kerstrapporten mee naar huis. Yuda had een cijferlijst met gemiddeld 8 (zesde klas middelbare), zijn broer Damai (derde klas middelbare) deed daar nog een schapje bovenop. Over de prestaties van nummer drie van het gezin, Varen (eerste klas lagere school), leek moeder Elsa ontevreden. Toen we doorvroegen, meldde zij ons dat hij geen lagere cijfers had staan op zijn rapport dan 7s. Joehoe! Dit extreem verlegen jochie doet het goed op school. Het jongste kind en enige meisje Santi (deze maand 6 geworden), was nummer 1 van haar klas. Ze genieten nu van een welverdiende  eindejaarsvakantie. Telkens als ik het lied ‘Anak’ (Kind) hoor van de dit jaar overleden Filipijnse zanger Freddie Aguilar (1953-2025), krijg ik een prop in mijn keel en moet ik aan hen denken. Een mooi stel! 

2025 was voor mij als amateurfotograaf een vruchtbaar en kleurrijk jaar. Ik legde duizenden foto’s vast in webalbums; volgens mij een jaarrecord. Naast de eerdergenoemde rondreis door Turkije, maakten we reisjes in eigen land. Andalusië (verjaardag van mijn liefje en een zoektocht naar mammoetbomen) Extremadura (migrerende kraanvogels) en Nederland. Het was de net overleden Britse fotograaf Martin Parr (1952-2025) die zei ‘Ik ben er oprecht van overtuigd dat het gewone veel interessanter is dan mensen denken’. Hij zei ook ooit dat fotografie het eenvoudigste ter wereld is maar dat het ongelofelijk ingewikkeld is om er echt iets goed van te maken. 2025 was tevens een bewogen Jaar in Beeld. Hierbij de link van het Spanje 2025-album (dat verwijder ik binnenkort op de blogsite).  

Voor mijn liefje en mij was dit een roerig jaar. Twee dominante wijven? Dat wordt kijven! (En zo was het...) We plakten elkaar weer regelmatig achter het behang maar na een afkoelingsperiode zijn we altijd blij nog samen te zijn. We tellen weer een jaartje bij onze imposante jaren samen op. Een van de hoofdpersonen in het laatste boek van de Britse auteur Ian McEwan (‘Wat we kunnen weten’) zegt op enig moment dat hij in een levenspartner ook een denkgenoot zoekt. Voor mij is dat ook belangrijk en dat is zeker leuk aan haar. Als mens weet ik een heleboel niet. Maar wat ik wel zeker weet, is dat ik haar aan mijn zijde wil tot aan mijn dood.  

Dit jaar experimenteerde ik als blogger meer met kunstmatige intelligentie (AI). Niet voor de teksten, die komen uit eigen brein en vingers, Maar voor de illustraties. Je kunt een bestaande foto naar ChatGPT uploaden en dan vragen om een specifieke bewerking. Eigenlijk is de standaardmethode geen bewerking, er wordt telkens een heel nieuw beeld gegenereerd. Daarvoor is veel rekenkracht, stroom  en water nodig (om al die zoemende machines af te koelen). Dat realiseer ik mij terdege... Alle AI bij elkaar gebruikt momenteel net zo veel stroom als een land als Duitsland. 

Het ging regelmatig mis bij handen en gezichten maar de recentste verdraaiing is van heel andere orde! ’t Is dat ik weet dat ik rechts op de foto sta (blauwe jas) maar de fotobot maakte van mij een kloon van mijn liefje. Zelfde haar, zelfde bril, zelfde ring (die we niet dragen). Wellicht is dat de oplossing voor ons? Klonen? Het leverde in ieder geval een hallucinante eindejaarsfoto op!   

Dit is het dan, mijn laatste blog van 2025. Hartelijk dank voor het lezen.

Ik wens jou een veilige jaarwisseling toe en alle goeds voor 2026. Wij blijven vanavond thuis, op de bank genietend van bubbels en hapjes terwijl we de conference van cabaretier Peter Pannekoek gaan kijken. We bieden een veilige haven aan buurhond Lenny die vanavond en vannacht bij ons komt logeren terwijl zijn moeder de bloemetjes buitenzet. Wij zijn deze keer zijn afleiding van het oud-en-nieuwgeknal dat ook hier losbarst rond 12 uur. Zo gaan we gedrieën kwispelend het nieuwe jaar in! 

En vergeet niet op 4 januari naar natuurprogramma 'Vroege Vogels' te luisteren, op NPO1 (7:00-10:00uur). Daarin is onze bijdrage te horen aan hun Buitenland Special.