2025: verdeeld, verscheurd, verbonden, vereend (deel 1)

Nu het einde van het jaar bijna daar is, is het tijd voor een terugblik. Op Nederland en Spanje, op persoonlijke en algemene zaken, op luchtige en zwaardere kwestie. Bloggen rekt niet alleen het dagelijkse bestaan een beetje op, het is ook het behoud van het verleden voor de vergetelheid. Deze Eindejaarsblog wordt de langste longread van 2025; misschien wel mijn langste ooit. Het was mij het jaar wel... Uit consideratie met de lezer (jou) knip ik deze blog in tweën maar ik publiceer ze allebei vandaag. 

De introfoto is van de Amerikaanse astrofotograaf Andrew McCarthy die afgelopen jaar aan een bijzonder project werkte. Hij moest het pad van de zon precies uitvogelen zodat het vliegtuig de springer (vriend Gabriel Brown) op het juiste moment kon uitspugen. McCarthy stond op de grond klaar met zijn specialistische apparatuur en kon, na een wekenlange voorbereiding, de man en de ster op het juiste moment in één beeld vangen. En fascinerend beeld, inclusief donkere zonnevlekken. Op de witte plekken is het plasma van de zon het heetst. De titel is ‘Icarus Falling’. Dat vond ik wel toepasselijk... Ik vind het een, in alle opzichten, magische foto.

(Zo, de kop is eraf.)

2025 was een alleszins bewogen en soms ook wel donker jaar, zowel op persoonlijk vlak als in het algemeen. Alleen al het feit dat ik 65 jaar werd, draagt daaraan bij. Als 65-jarige behoor je ineens tot de ‘senior citizens’. Gisteren nog niet, vandaag wel. Gelukkig is de mens die in beproeving standhoudt! Vijfenzestig is maar een getal maar het is rond deze leeftijd dat 50% van de mensheid fysieke klachten krijgt.

Turkije was het decor voor mijn verjaardag. Die werd gedenkwaardig door de viering in Gallipoli en Troje. We maakten daar een culturele rondreis in groepsverband. Of, zoals medeblogger en groepslid meneer Mulder het noemt, een GVG'tje (Geheel Verzorgde Groepsreis). Zelf had ik zin in deze reis maar ik zag op tegen het ‘groepsgebeuren’. Zowel meneer Mulder als ik moest onze partner voor aanvang beloven aangepast gedrag te vertonen; zonder dat we dit van elkaar wisten. Maar wat een leuke groep bleek het te zijn! Vooral het clubje waarmee wij dagelijks optrokken, gaf een extra dimensie aan deze reis. Toen wij in oktober een week in Nederland waren, bezochten we meneer Mulder en zijn geliefde in hun Amsterdamse woning. Daar werd deze foto gemaakt. Ik zit er als onderuitgezakte tiener bij, met roze konen. Als een puber die net het eerste glas wijn van haar leven drinkt. Ondanks mijn seniore status... Tja. 

Op de drempel van het nieuwe jaar overleed de Franse actrice en dierenactiviste Brigitte Bardot (1934-2025). Zij was het die mijn vader 65 jaar geleden inspireerde tot het vernoemen van Baby Barefoot. Bob Dylan droeg zijn allereerste liedje aan haar op, ‘Song for Brigitte’. Ook de Franse filosofe en feministe Simone de Beauvoir schreef over haar, in een essay getiteld ‘Brigitte Bardot en het Lolita-syndroom’. De Nederlandse fotograaf Ed van der Elsken was een van de eersten die haar als puber ontdekte. Toen was ze nog een brunette. De jaren '60 van de vorige eeuw waren de piek van haar roem. Ze wordt vaak de belichaming van de seksuele revolutie genoemd (avant-la-lettre). Een symbool van vrijheid en rebellie dat mij, naamgenote, zeer beviel. Tot zover de goede kanten van het Bardot-verhaal. Ze werd vijf keer veroordeeld wegens het aanzetten tot rassenhaat en haatzaaien. Ze was tegen homo’s en het homohuwelijk, tegen migranten en moslims. Ze steunde Le Pen openlijkt. Een litteken op het blazoen van een filmicoon. Ooit zei ze: ‘het is triest om oud te worden maar fijn om te rijpen’. 

Kleine ergernissen, grote ergernissen, 2025 zat er vol mee. Sylvia Witteman (60), sinds dit jaar columniste van Het Parool en op weg om de Simon Carmiggelt van de 21^ste eeuw te worden, vulde dat idee aan in een van haar wekelijkse columns. ‘Het dagelijkse leven is kort samen te vatten als een onophoudelijke oorlog tegen kleine ergernissen.’ 

55 jaar na de eerste Dolle Mina-actie (1970) werd er dit jaar weer een korset in brand gestoken om de knellende positie van vrouwen in de Nederlandse samenleving aan de kaak te stellen. De jarige feministische actiegroep kreeg in november van dit jaar de Joke Smitsprijs. Dit jaar werd er nieuw leven geblazen in de organisatie. 

Dat was nadat filmmaakster Sia Hermanides een documentaire wilde maken over de groep en tijdens haar research voornamelijk info vond over mannelijke oprichters. Daarop zocht ze contact met de vrouwen van het allereerste uur. De gesprekken die ze met hen voerde, rakelde een soort vuur bij haar op. Zoveel jaar na dato is er nog steeds een loonkloof, bestaat straatintimidatie nog steeds, zijn er nog steeds veel vrouwen niet veilig thuis en op straat, staat het recht op abortus opnieuw onder druk. Reden genoeg om Dolle Mina weer tot leven te wekken. Er moest weer iets in de fik. De vrouwen kozen het standbeeld van Neerlands eerste feministe als locatie: Wilhelmina Drucker (Rivierenbuurt Amsterdam). Dolle Mina Rotterdam hield in augustus de eerste Mars tegen femicide, ook een hardnekking probleem in het land. In diezelfde maand werd in het hele land meegedaan aan de actie ‘De Nacht is ook van ons’, tegen onveiligheid van vrouwen op straat. 

Het was de Pruisische natuurvorser Alexander von Humboldt (1769-1859) die schreef: ‘De gevaarlijkste kijk op de wereld is die van mensen die de wereld nooit hebben aangekeken.’ Dat bleek van toepassing op een flink aantal ministers in het nu dubbel demissionaire kabinet-Schoof. Leeghoofden, types met oogkleppen, bang voor het vreemde (de vreemdeling), te laag opgeleid, niet communicatief vaardig en wereldvreemd. Een jaar van onderling gesteggel, politiek gestoethaspel en besluiteloosheid. Dit kabinet viel dan ook binnen een jaar. 

Er werden nieuwe verkiezingen uitgeschreven dus we togen weer naar de stembus. Deze keer pakte dat positiever uit. D66 werd de grootste partij en ging met de andere winnaar (CDA) trachten een nieuw kabinet te vormen. De voortvarende en geciviliseerde manier waarop de beide partijleiders dat deden, oogstte veel lof en respect. Al na twee weken lag er een gezamenlijk document. Was het tijdperk Wilders, de extreemrechtse ratdraaier van de PVV in het Nederlandse parlement, hiermee naar de achtergrond gedrongen? 

Illustratie: Bas van der Schot

Ik vond het ontnuchterend dat de VVD daarna als derde partij aanschoof. Partijleider Yesilgöz, onder wier leiding men driemaal op rij zetels verloor tijdens verkiezingen, werd zo beloond voor haar politieke gekonkelfoes, haar framen van van GL-PvdA als extreem links en het blokkeren van deze partij. Dat stoorde mij enorm. Toen ze kritisch werd bevraagd in de Tweede Kamer zei ze dat ze haar kiezers een belofte had gedaan. Dat was duidelijke partijtaal: niks landsbelang! Bovendien haal je met de VVD geen ambitieuze partij binnen die de grote problemen van het land voortvarend wil aanpakken. Jettens zege dreigt inmiddels een Pyrrusoverwinning te worden. Informateur Rianne Letschert is een lichtpunt in donkere dagen. Ik zou haar wel willen hebbben (gehad) als moeder, zus, vriendin of buurvrouw!

In Spanje waren het eveneens politiek turbulente tijden. 2025 stond in het teken van de herdenking van 50 jaar vrijheid, na de dood van dictator Francisco Franco. Met meer dan 100 evenementen door het hele land werden slachtoffers van de staatsgreep, van de Burgeroorlog en het dictatoriale bewind dat erop volgde, herdacht. 

De regering van Pedro Sánchez (PSOE) kreeg dit jaar te maken met het ene corruptieschandaal na het andere, in eigen gelederen. Het hoofd van het Ministerie van Justitie en de partijvertrouweling van de president moesten om die reden aftreden. De echtgenote van Sánchez en zijn broer worden verdacht van verduistering, beïnvloeding en corruptie en zijn verwikkeld in rechtzaken. Een belangrijke coalitiepartner stapte uit de regering. Als klap op de vuurpijl leden de sociaaldemocraten een groot verlies bij recente tussentijdse verkiezingen in Extremadura, een van de laatste bastions van linkse hoop in bange dagen. De president gaat kreupel de jaargrens over...  

2025 was het jaar waarin voor het eerst in 20 jaar meer autocratieën (91) dan democratieën (88) bestaan in de wereld. In de afgelopen tien jaar kwamen er acht bij. Er wordt verschil gemaakt in electorale en gesloten autocratieën. In een electorale autocratie (E) zijn verkiezingen niet langer open en vrij, wordt het recht gebruikt om politieke vijanden de mond te snoeren of uit te schakelen en verspreidt de media propaganda. In een gesloten autocratie (G) zijn er helemaal geen verkiezingen meer, ligt de macht bij een kleine groep of één persoon en zijn er nauwelijks tot geen vrijheden voor burgers. Het gaat om Benin, Guyana, Indonesië, Mauritius en Mongolië (E), plus Koeweit, Turkmenistan en Oezbekistan (G). 

Er is een ‘derde golf van autocratisering’ gaande die zich met name afspeelt in Oost-Europa en Centraal Azië. Bijna drie van de vier wereldburgers, te weten 72%, leven nu in een autocratie. Dit is het hoogste percentage sinds 1978. Qua democratie in de wereld bevinden we ons op het niveau van 1985. Dat betekent een teruggang van 40 jaar... De gegevens zijn afkomstig uit het V-DEM Democracy Report 2025. 

Amerika als hoeder van de internationale rechtsorde? Ammehoela! De Verenigde Staten zijn een van de Westerse landen die verder afglijden naar bedenkelijke status. Het begin van Trumps tweede ambtstermijn deed mij regelmatig de wenkbrauwen optrekken. ‘Dat kán toch niet?!’ Door de overheid ingezet militair geweld (Nationale Garde) in Amerikaanse steden van linkse signatuur, ontslag van tienduizenden federale ambtenaren door een niet-verkozen hielenlikker (Musk), arrestatie en -soms zelfs- uitzetting van demonstranten, het uitzetten van migranten zonder enige vorm van recht, monddood maken van de kritische pers, naar zijn hand zetten van het federale rechtsysteem, openstelling van federale gebieden en wateren voor olie- en gasbedrijven, mijnbouwbedrijven en landbouworganisaties, de meedogenloze aanpak van scholen en andere instituties die diversiteit en LGBTI+inclusief beleid voeren, torpederen van vermeeend drugsbootjes in Zuid-Amerikaanse wateren, verdraaiing van de feiten in het geval van Oekraïne en Rusland, het schaamteloze Gaza Rivièra-plan. De VS is een schurkenstaat geworden. Het feit dat er nog steeds burgers ter dood worden veroordeeld, is daarvan eveneens bewijs. ‘No worries’, aldus de winnaar van de FIFA Piesprijs, vredesduif par excellence. Hij moest de medaille zelf om zijn nek hangen... 

Oekraïne, de Palestijnse gebieden en Mexico waren afgelopen jaar de dodelijkste plekken op aarde, volgens de ACLED Conflict Index. Oekraïne staat met stip op 1. Volgens deze index kwamen in totaal 240.000 wereldburgers om door diverse conflicten in het afgelopen jaar. Burgeroorlogen in Myanmar en Soedan droegen bij aan dat aantal, bendegeweld in Brazilië, Ecuador, Mexico en Haïti eveneens. 

Alwéér een jaar oorlog erbij op Oekraïens grondgebied. (Zucht.) De troepen van Poetin wisten dit jaar minder dan 1% terrein erbij te veroveren. 25.000 Russen per maand werden daaraan opgeofferd. Al ligt het slagveld bijna 4.000km hier vandaan, de oorlog komt steeds dichterbij. Zeker als er goede individuele verhalen in boekvorm verschijnen. ‘Ordinary people don’t carry machine guns’ is er zo een. 

De Oekraïner Artem Chapeye,  overtuigd pacifist, meldde zich kort na het begin van de Russische invasie bij het leger aan. Hij realiseerde zich dat, als hij zijn kinderen een leefbare toekomst gunde, hij niets anders kon doen dan zijn steentje bijdragen aan de verdediging van zijn land. Het eist een enorme tol van mensen als hij. Met ontwapenende eerlijkheid en empathie beschrijft Chapeye de weg die leidde tot zijn aanmelding, evenals de diepgevoelde solidariteit met zijn kameraden tijdens deze bittere strijd. Dit is zo’n boek dat mij raakte. 

Ook ik, overtuigd pacifiste (jarenlang draagster van het gebroken geweertje), maakte afgelopen jaar een omslag in denken door. De enorme duit centen die jaarlijks door Europa en andere donoren aan Oekraïne wordt geschonken ter ondersteuning van hun vrijheidsstrijd, is broodnodig en van essentieel belang. Door hen te helpen verdedigen, verdedigen we ook onszelf. Die dappere, onverzettelijke Oekraïners vechten ook voor onze vrijheid. Sinds het begin van de oorlog werden 1,1 miljoen Russen gedood, naar verluidt. Dat is Poetins kanonnenvoer, het doet de autocraat niks. 40% van zijn staatsbudget spendeert hij aan defensie, circa 200 miljard dollar per jaar. Dan moeten wij ook meer gaan uitgeven aan Defensie. Hopelijk gloort er een vredeslichtje in de verte!   

Spanje sloot afgelopen jaar tijdens de NAVO-top in Den Haag een speciale overeenkomst met de Transatlantische Alliantie. Mijn tweede vaderland is geen militaire superpower maar behoort wel tot de Top20 wereldwijd. De Spaanse regering was en is van mening dat de versterking van de strategische autonomie van Europa niet per se betekent dat er meer moet worden uitgegeven. Eerder dat dit ‘beter en gezamenlijk’ moet worden gedaan. Spaanse deskundigen op het gebied van de strijdkrachten schatten in dat Spanje 2,1% van zijn BBP nodig zou hebben om al het personeel, alle uitrusting en alle infrastructuur aan te schaffen en te onderhouden die de Alliantie nodig heeft om de bedreigingen het hoofd te kunnen bieden. Pedro Sánchez betoogde bovendien dat een defensiebudget van 5% onverenigbaar zou zijn met de Spaanse verzorgingsstaat. Dus men houdt vast aan 2,1% (geen 5%). 

Dit jaar kon er in Nederland niet door burgers worden gestemd op het Woord van het Jaar. Vorig jaar was er gedoe en zette men het proces stop, dit jaar koos Van Dale ervoor dit zelf te regelen. De keuze viel op ‘hallucineren’. Geen nieuw woord, wel een dat een nieuwe invulling kreeg door AI. Niet de beste keuze, wat mij betreft. 

Het woord van het jaar in Spanje is ‘arancel’, tarief. Hier kiezen burgers evenmin, een taalinstituut maakt de keuze. Een gespecialiseerd team monitort gedurende het hele jaar de woorden die de krantenkoppen haalden en brede weerklank vonden in Spaanse media. Stroomuitval, boycot, drone, Generatie Z, megabrand, prepper, herbewapening, zeldzame aardmetalen en Trumpisme waren hier de andere kandidaten voor het woord van 2025. 

Mijn eigen woord van het jaar is ‘toetsenbordterrorist’, al twijfelde ik even bij ‘dronesmoederschip’. Zo'n gevaarte werd dit jaar voor het eerst gelanceerd, in China dat qua ontwikkeling nog ver op Europa voorloopt. Het is een onbestuurde grote drone die kleine drones over grote afstanden kan transporteren. Maar ik blijf bij mijn eerste keuze. Mooi door alliteratie, lelijk van inhoud. Een toetsenbordterrorist is een duister type dat vaak anoniem vanaf de computer via sociale media doodsbedreigingen stuurt naar iemand die hem (of haar) onwelgevallig is. Vooral op X schijnt de drek tegen de plinten te klotsen. Ik ben blij dat ik nooit aan socialmedia verslaafd raakte!  

We zijn halverwege! 

Nee, ik heb geen magische cliffhanger die jou verleidt om door te lezen. Je moet zelf willen of niet. Bij mij geen nepnieuws, achterklap of complottheorie. Misschien moet je het ‘gewoon’ doen omdat ik er veel tijd, energie en liefde in stak? Deel 2 bevat meer leuke en interessante wetenswaardigheden over het afgelopen jaar...