Supermaan, bloedmaan, wolfmaan

Afgelopen maandagnacht was er een supermaan of bloedmaan te zien in deze omgeving (en elders op de wereld). In het Engelse taalgebied wordt de eerste volle maan van een jaar ook wel ‘wolf moon’ genoemd. Ik stelde mij voor hoe je dit verschijnsel ziet vanaf een zeilboot op de zuidelijke oceaan, ten zuiden van Australië... Het moet fantastisch zijn om zo'n gekleurde bal in zee te zien zakken! De zeilers van de Volvo Ocean Race vertrokken zojuist uit Melbourne richting Hong Kong; ook traject 4 is lang, technisch uitdagend en verraderlijk met kleine eilanden, stormen en doldrums. Het is voor het eerst in de geschiedenis van de race dat Hong Kong wordt aangedaan. Ik merk dat deze jaargang van de fameuze zeilrace mij minder boeit dan voorgaande edities. Dat heeft waarschijnlijk met drie dingen te maken: er doet deze keer geen vrouwenboot mee, de Nederlandse teams doen het niet heel goed (ze staan op plaats 4 en 6) en de app is slechter en minder boeiend dan weleer. 

Maandag was hier overdag fantastisch, met uitsluitend blauwe lucht. Toch was ik een beetje nerveus dat het bijzondere verschijnsel wellicht niet te zien zou zijn. Mijn liefje, de weervrouw, meldde namelijk dat het tussen 18:00 uur en 20:00 uur bewolkt zou zijn. De middag overleefden we een zwempartij en lunch met de mannetjes. We brachten de avond welbewust samen door zodat ik op elk gewenst moment vrij was om er met de camera op uit te trekken. We dineerden bij vegetarisch/veganistisch restaurant Akar om in de juiste stemming te geraken. Nee hoor, flauwekul. Het eten is daar gewoon lekker. Het restaurant voert een wereldkaart, met onder andere verrassende smoothies. Het is eigendom van een Britse vrouw die met een Indonesiër trouwde maar die relatie liep niet goed af voor haar. Ze scheidden en ze schijnt nu buiten de landsgrenzen te wonen. Haar zaak vaart echter wel, haar personeel bleef klantgericht, goed en uiterst vriendelijk. Het zijn meiden die wij allemaal kennen; nog zo'n goed teken.

Terwijl ik genoot van hetgeen op mijn bord lag, spiedde ik de lucht af naar de maan. Ik zag uitsluitend wolken. Op enig moment ontwaarden we iets vaags boven de tegenover gelegen Minimart. De maan scheen door dunner wordende wolken. Deel 2 van deze maantrilogie was in aantocht! (Deel 1, ook een supermaan, was in december 2017 tevens in Spanje te zien.) Deze volle maan, ook bloedmaan genoemd, zou zeven keer helderder zijn dan de gebruikelijke maan. Het begrip bloedmaan houdt in dat de maan in de schaduw van de aarde valt waardoor er niet veel licht komt en een rode gloed ontstaat.

Als amateur-fotograaf had ik mijn zinnen gezet op deze maan in een typisch Balinese setting. Dat viel nog niet mee. Ik liep een tijdje rond het Dolfijnen-standbeeld, op het bekendste plein van Lovina. Er zaten honderden mensen op en rond het beeld maar niemand zat daar met opgeheven hoofd. Elke dag gaan toeristen er bij het ochtendgloren en voor het vallen van de avond in traditionele vissersboten (prahu) op uit om een grote groep residente dolfijnen te aanschouwen. Na enige tijd had mijn liefje genoeg van het wachten en liep naar huis. Ik zette door, wachtend op het opentrekken van het firmament.

Vervolgens liep ik naar de Hindoe-tempel aan zee. Daar vonden in de afgelopen week drie dagen lang ceremonies plaats om de verjaardag van de tempel te vieren. Er stonden dus nieuwe banieren en andere versieringen van hout en bamboe bij de poort. Inmiddels trokken de wolken weg en verschenen maan en sterren. Terwijl ik diverse standen op mijn camera uitprobeerde, werd ik belaagd door twee Balinese pubermeisjes die per se Engels met mij wilden praten. Ik complimenteerde hen met het goede Engels, vroeg waar ze vandaan kwamen, wanneer ze naar huis terugkeerden en waar ze nu logeerden. Dat zijn de drie vragen die je hier geheid krijgt als buitenlandse toerist.

Zij waren afkomstig uit Candidasa (een vissersplaats aan de oostkust van Bali), met hun ouders op een korte vakantie naar het noorden. De volgende dag zouden ze terugkeren naar huis en de hotelnaam kenden ze niet; de reservering was door hun vader gedaan. Moeder stond glunderend op enige afstand te luisteren naar het lopende gesprek. De oudste volgt een beroepsopleiding waarbij ze 's ochtends in de schoolbanken zat en 's middags in een hotel werkt. Ze vond school minder leuk dan werk. Mijn foto’s van de volle maan vielen bij hen in goede aarde. Mijn eigen geduld werd beloond: het werd een wolkeloze avond. Het werden niet de foto’s die ik in mijn hoofd had maar het gaat om de sfeer en die ving ik volgens mij wel…

De Balinese kalender wordt sterk beïnvloed door de maanstand en -soort. Die dag waren er in het resort echter geen ceremonies te ontwaren. Bovendien viel het ons op dat het personeel evenmin in ceremoniële kleding rondliep. Vreemd?! Dit is doorgaans het epicentrum van religieuze offerandes maar op die dag en avond gebeurde er ogenschijnlijk niets. Toen mijn liefje in het resort terugkeerde, werd haar tweemaal gevraagd waar ik was. “Taking pictures of the full moon/blood moon.” Zelf wandelde ik terug door ongelofelijk verlichte straten. Awesome! 

Toen wij op dinsdagochtend aan manager Ani vroegen waarom er de vorige dag niets ceremonieel gebeurde in het resort, zei ze dat ze het glad hadden vergeten. Ze waren te druk met andere dingen. Tja. Wie is hier nu de Balinees?! Deel 3 van deze maantrilogie vindt op 31 januari aanstaande plaats; dat wordt een volledige eclips, helaas niet te zien vanuit Spanje.

There is no planet B

Afgelopen weekend aanschouwden we hier en elders een supermaan, deel 1 van een bijzondere drieluik. Op 1 januari 2018 zal er wederom een extra grote, zeer lichte maan te zien zijn en op 31 januari zal er sprake zijn van een volledige maansverduistering. Die grootte en felheid komt voort uit het feit dat dit hemellichaam dan het dichtst bij de aarde staat. Op de avond van de eerste dag van het nieuwe jaar zal de maan op zijn grootst zijn voor dat jaar. Die supermaan is ook in Azië zichtbaar dus dat verschijnsel ga ik in Bali zeker op de gevoelige plaat vastleggen (net als ik hier onlangs deed). Deel 3 zal een zogenaamde ‘Blood Moon’ betreffen en is ook te zien in Bali. Wij zullen tegen die tijd echter op het Spaanse honk zijn teruggekeerd en van daaruit is deze maansverduistering niet zichtbaar. Tja, you can’t have them all.  

Afgelopen week zag ik een zwart-wit foto van de supermaan in Bali, hangend naast een ogenschijnlijk rustige vulkaan Agung. De foto werd gepubliceerd door Dr Sutopo Purwo Nugroho, hoofd van het Indonesische Centrum voor Data, Informatie en Public Relations van de nationale Disaster Management Agency (BNPB). Hij begeleidde de foto met de volgende tekst: “Nature is telling a story: the mountain, full moon and human beings. There is harmony between humans and nature.” Volgens hem is Bali veilig. Zijn tweet was nogal poëtisch voor de omstandigheden...

Over de veiligheid van het huidige Bali bestaan tegenstrijdige berichten. Een andere Indonesische deskundige, een vulkanoloog wiens naam ik vergat, meldde met stelligheid dat gunung Agung vóór 12 december tot fikse uitbarsting zal komen. Hij vermoedt dat de lagere kraterrand aan de noordkant het binnenkort zal begeven.

Vorig weekend leek het inderdaad relatief rustig rondom de vulkaan. Dat werd toegeschreven aan gestold magma in de krater dat functioneerde als een deksel op de hete brei. Als het daaronder honderden graden is en sist, stoomt en borrelt, kan ik mij echter voorstellen dat die rust niet lang houdbaar is. Welnu, gisterochtend om 7:59 uur plaatselijke tijd barstte de vulkaan weer uit. In de evacuatiezone, een straal van 8 à 10 kilometer rondom de krater, blijft de noodtoestand tot tenminste 10 december gehandhaafd.

Mijn liefje en ik bedachten inmiddels plannetje B. Als we volgende week niet rechtstreeks naar Denpasar kunnen vliegen, laten we ons naar Java transporteren. Daarna gaan we met een interne vlucht naar provinciehoofdstad Surabaya om van daaruit met openbaar vervoer naar de oostelijke havenplaats Ketapang te rijden. Er is geen vaste dienstregeling maar overdag rijdt er elk uur wel een bus die kant op; de rit duurt 7 à 8 uur. We kunnen ook voor de trein kiezen; vanuit Surabaya doet die er ruim 6 uur over. Treintickets voor de meest luxe eksekutif-klasse kost € 6,50 à 9,50 per persoon.

Aan de oostkant van Java moeten we vervolgens met een ferry van de ene naar de andere provincie oversteken. De veerboten van staatsbedrijf ASDP Indonesia Ferry steken 24 uur per dag over (elke 20 à 30 minuten). De oversteek duurt 45 à 60 minuten en kost nog geen €0,50 per volwassene. In de haven van Gilimanuk zal Ketut ons dan met auto opwachten en ons naar onze eindbestemming brengen. Of deze omweg nodig zal zijn, hangt af van de plaatselijke goden. Reizen is niet alleen verslavend, het kan ook uitdagend zijn.

Morgen gaat de derde etappe van de Volvo Ocean Race van start. Deze route loopt van Kaapstad naar Melbourne. De zeilers gaan aan een spannende race beginnen, er kunnen dan ook dubbele punten worden verdiend. In de 2017-2018 jaargang van de zeilrace zullen de teams driemaal meer nautische zeemijlen op de zuidelijke oceaan doorbrengen dan in vorige edities. Ze krijgen daar te maken met kou, mysterieuze en huizenhoge golven, Bijbelse stormen en ijsbergen. Het gebied kent vele bijnamen: ‘Liquid Himalayas’, ‘Roaring Forties’, ‘Furious Fifties’ en ‘Shrieking Sixties’. Veilig op het droge vind ik ze al eng klinken, laat staan dat je in een notendop op die woelige baren gaat ronddobberen. De echte liefhebber treft hier echter het summum van zeezeilen maar het wordt zwaar afzien. Slapend met de ogen open en van top tot teen ingepakt zijn in thermische kleding zijn dan kleine ongemakken.

Momenteel staat het Spaanse team MAPFRE bovenaan in het klassement, de Nederlandse teams Brunel en AkzoNobel liggen respectievelijk op de vierde en vijfde plaats. Het jonge team van Turn the Tide on Plastic, het enige team met een vrouwelijke schipper, is hekkensluiter.

Ik las afgelopen week een interview met het Portugese bemanningslid Martine Grael (1991) van team AkzoNobel. Zij is winnares van Olympisch goud (zeilen), dochter van een Olympische medaille winnende vader (ook zeilen) en een ecologe als moeder. Het interview begon met goed nieuws: ze zag heel veel walvissen, dolfijnen en zeeduivels langs de kust van Spanje en Portugal, op weg naar Kaapstad. Daarna kwam het nare nieuws: er ging geen wacht aan boord voorbij zonder dat zij grote hoeveelheden plastic zag drijven, ook op weg naar het zuiden. Deze contreien zijn niet per se berucht om hun plastic soep. De grootste hoeveelheden vind je in het westen en oosten van de Stille Oceaan, gebieden die de zeilers van de Volvo Ocean Race grotendeels rechts laten liggen. De grootste slachtoffers wereldwijd van deze vervuiling zijn schildpadden. In Kaapstad bezocht Martine een opvangcentrum voor deze dieren (ze mocht met hen zwemmen in een reuzen aquarium).

Er is tijdens deze editie van de Volvo Ocean Race veel aandacht voor het plastic-probleem in de oceanen. Zeer terecht, wat mij betreft. Op zeilschip Turn the Tide on Plastic, met Dee Caffari aan het roer, werd tussen Alicante en Lissabon wetenschappelijk onderzoek gedaan met hypermoderne apparatuur. De verzamelde gegevens werden gepresenteerd tijdens de Ocean Summit in Kaapstad. Boyan Slat (oprichter van de Ocean Cleanup) was onder andere spreker op dat congres. Wetenschappers vonden 3 miljoen microplastic-deeltjes per vierkante kilometer oceaan; een nieuw dieptepunt. De resultaten van de proeven die het schip deed op traject 2 worden thans bestudeerd en op een later moment tijdens de race gepresenteerd.

De zeilers beginnen aan een zeer uitdagende reis van 6.500 nautische mijlen lengte, die hen in circa 16 dagen naar Melbourne moet voeren. Op mijn beurt wens ik alle teams een behouden vaart toe. Ik ga hun verrichtingen weer op de voet volgen, via de app.