Leven aan de Costa

Afgelopen weekend was het hier 32 graden Celsius. Het was moeilijk uit te houden in de zon. Morgen begint de zomer officieel en dat is tevens de langste dag van het jaar. En dan te bedenken dat het in West- en Noord-Europa nog helemaal niet wil zomeren! We ontvingen een foto van Bente in hun huis in Denemarken. Ze zat met een dekentje om haar benen en een sjawl om haar schouders te lezen in huis.

Het werd onlangs voor het eerst wetenschappelijk aangetoond dat leven aan zee gezonder is. Het oude doktersadvies om ‘naar zee te gaan’ was kennelijk zo gek nog niet. Onderzoekers uit meer dan 14 Europese landen deden dit onderzoek onder meer dan 15.000 personen. De studie schetst een vrij helder beeld. Voor al deze landen gold dat mensen een betere gezondheid rapporteerden wanneer ze dicht bij de zee leven of meer tijd aan zee doorbrengen. (Dit was overigens geen nieuwe bevinding, het was een zogenaamd correlatief onderzoek.)

Maar de consistentie van dit en eerdere onderzoeken verbaasde wel. Het betekent niet dat men op basis van deze studie kan concluderen dat tijd doorbrengen aan zee mensen gezonder maakt. Wel is duidelijk dat de lucht aan zee schoner is dan landinwaarts. Daarnaast moedigt een verblijf aan zee mensen aan om actiever te zijn, door te zwemmen, snorkelen, (peddel)surfen, kayakken, beachballen, badmintonnen en wandelen langs de branding.

Vorige week namen mijn liefje en ik voor het eerst van dit jaar een duik in de Middellandse Zee. Het werd tijd! Empirisch onderzoek toont aan dat wij dit elk jaar een paar dagen later doen. Dat is geen opzet of een bewust plan, het komt er eenvoudigweg niet van. Het water was heerlijk qua temperatuur maar het onderwaterzicht liet te wensen over. Niet vanwege plastic maar er zweefde natuurlijk afval rond. In de afgelopen twee weken verdronken er twaalf zwemmers in onze regio; in Torrevieja (La Mata), Guardamar, Cabo Roig en Alicante-stad. Veel stranden hebben nog geen wachters en de zee was nogal onstuimig. Onze ‘socoristas’ arriveerden inmiddels.  

Wat ook voor ophef zorgde, is een nieuw onderzoek van Spaanse onderzoekers van de Universiteit van Càdiz en personeel van de Hoge Raad voor het Wetenschappelijk Onderzoek (CSIC) naar plastic in de Middellandse Zee. Het zou gaan om een oppervlakte van 2,5 miljoen m2. Plastic, ondubbelzinnig van menselijke afkomst, is het dominante zwerfafval in deze zee. Men gebruikte een combinatie van aardobservatiesatelieten (van ESA), supercomputers en geavanceerde algortimen om dit aan te tonen, op basis van 300.000 beelden. Normaliter komt het zeewater nooit hoog genoeg om het drijvende plastic vanuit de ruimte te zien maar het hoopte zich op tot dichte plekken en daardoor lukte het nu wel. Men detecteerde tot dusver bijna 14.500 drijvende ‘rijen’ plastic, elk ongeveer langer dan 1km.

Wat hebben de Nijl, de Ebro, de Po, de Rhône en de Ceyhan (Turkije) met elkaar gemeen? Al deze rivieren monden uit in de Middellandse Zee. Daar dumpen ze liters zoet water en tonnen plastic. De grootste afvalkaart die de onderzoekers tot nu toe wisten te tekenen, beslaat 94,5km2 wateroppervlakte; net zo groot als 7.500 voetbalvelden. 

De meestvervuilde plekken zijn het noorden van de Alborànzee (schuin onder Malaga), voor de noordkust van Algerije, de Golf van Gabès (oostkust van Tunesië), voor de kust van Calabrië (westkust van Italië) maar vooral in het noordelijk deel van de Adriatische Zee (de kom Italië-Slovenië). Ze moeten nu maar eens gaan onderzoeken hoe gezond het is om te zwemmen in een plastic zee. Voor vissen en andere zeedieren is reeds bekend hoe gezond plastic is (not)...   

We ontvingen recent goed nieuws over de Chiringuito van Ramón die zou terugkeren naar ons lokale strand. Hij en zijn vrouw Marisol beheerden hier twee  tenten op het lokale strand Las Higuericas toen wij naar Pilar verhuisden. Op enig moment verdwenen de tenten maar hun zoon Juan-Mi zette de zaak voort aan het strand met zicht op de binnenhaven van Torre de la Horadada. 

Ons gemeentebestuur besteedde de exploitatie van de strandfaciliteiten dit jaar opnieuw aan. Er moest nogal veel geld worden betaald voor een chiringuito op het strand maar Ramón bood kennelijk succesvol op zijn oude plek. Joehoe! In het contract staat echter dat iedere exploitant vanaf dit jaar geheel vernieuwde faciliteiten moet hebben. En die heeft hij niet. We vroegen zijn dochter en zoon enkele weken geleden hoe het ermee staat. Naar verluidt, zou de tent de daaropvolgende week worden opgebouwd. Dat bleek niet zo te zijn. Een nieuwe strandtent heeft men voorlopig niet want ze blijken lastig te verkrijgen. Nu las mijn liefje deze week voor uit een lokale krant dat ze hun oude strandhuisje alsnog gaan gebruiken, op straffe van een boete van €3.000 (wegens overtreding van de contractvoorwaarde). Anders blijft er voor hen niets over van dit zomerseizoen. Veel geïnvesteerd maar niets verdiend. Tja. We volgen dit relaas op de voet. (Je eet er een van de lekkerste paëllas met zeevruchten van de omgeving.) Dan moet de prijs maar omhoog! Ik kan niet wachten tot 'onze' chiringuito terugkeert naar het oorspronkelijke honk. 

Leven aan zee is dus gezond, behalve als je aan de Mar Menor woont. Europa’s grootste binnenzee in de autonome regio Murcia raakte in de afgelopen decennia zeer vervuild. Niet met plastic maar met chemicaliën. Daar werd laatst door de Spaanse organisatie ‘Ecologen in Actie’ een zwarte vlag uitgereikt. Hoewel het uiterlijk van sommige stranden aan de binnenzee verbeterde, is deze lagune nog steeds in crisis. Daar moet je deze zomer maar niet gaan zwemmen. Ook lazen we recent dat het handmatig verwijderen van biomassa uit de Mar Menor (een langlopend project) over drie jaar tijd 24 miljoen euro kost. 

We hadden in deze contreien -met name in Murcia- recent een DANA die ervoor zorgde dat 100 miljoen liter regenwater met sediment in die binnenzee stroomde, vanaf het Campo de Cartagena. Dat is een berucht landbouwgebied waar men tientallen jaren achtereen illegaal giftige landbouwstoffen loosde in de Mar Menor. Dat veroorzaakte de ellende. Het bestuur van de regio sprak de verwachting uit dat het vele water de chemische en biologische parameters van de binnenzee deze keer niet uit balans zou brengen. Dat geloven we dan maar. 

De regionale regering liet het Murciaanse Instituut van Agricultural Research & Development and Environment (IMIDA) een zogenaamde ‘digital twin’ ontwikkelen om de toestand van het water in de binnenzee continu te monitoren en te voorspellen of er problemen gaan ontstaan. Met dit nieuwe detectiesysteem kunnen onder andere zuurstof, chlorofylniveau, zoutgehalte en troebelheid op verschillende controlepunten in de Mar Menor een week van tevoren worden voorspeld. Zo kan men dan tijdig actie ondernemen. Het systeem kan 20 miljoen gegevens integreren en zo een veelheid aan gepersonaliseerd algoritmen op dit ecosysteem loslaten. De modernste technologieën (onder andere IoT-sensoren) en kunstmatige intelligentie komen in het systeem samen. Deze ‘digitale tweeling’ kost tot nu toe 1.2 miljoen euro maar dat is geen cent teveel voor de bescherming van deze bijzondere binnenzee die zo lang is gemaltraiteerd. De eerste fase van het project is inmiddels voltooid. 

Nou denk ik niet dat je het alleen redt als je kunt voorspellen en kunt ingrijpen voordat het misgaat. Je moet ook maatregelen nemen ‘aan de bron’ en daarop handhaven. Dat wil zeggen dat de bemesting in het omringende agrarische gebied drastisch moet worden verminderd. Bovendien moet voortdurend worden gecontroleerd op illegale handelingen en toepassingen. Financieel fors beboeten en zelfs gevangenisstraffen geven helpt eveneens. De praktijk wees namelijk uit dat de meerderheid van de lokale boeren (landbouw en veeteelt) decennialang uitsluitend oog had voor hun eigen productie en hun eigen bedrijfsvoering en geen boodschap had aan het behoud van de natuur. (Waar heb ik dat meer gehoord?!) Het regionale bestuur had oogkleppen op, hield de boeren de hand boven het hoofd en keek weg van de problematiek. 

Maar men is goed bezig al is er nog een ellenlange weg te gaan voordat we zeker kunnen stellen dat de binnenzee niet vergaat. Het andere goede nieuws is dat er weer zeepaardjes (hippocampus) en grote steekmosselen  -ook wel nacro's genoemd (Pinna nobilis)- zijn aangetroffen in de wateren van de Mar Menor. Deze mosselsoort is de grootste in de Middellandse Zee en en de een na grootste ter wereld. Deze tweekleppige kan wel 1.20m hoog worden en 50 jaar leven. 

In het aquarium van de Universiteit van Murcia wordt al enkele jaren onderzoek gedaan naar de flora en fauna van de Mar Menor en de Middellandse Zee. Men zette er een soortenbank op van bedreigde schelpen en zeedieren. Daar lukte het de onderzoekers als eerste in de wereld om snuitzeepaardjes te reproduceren die vroeger voorkwamen in de binnenzee maar in 2023 zo goed als verdwenen waren door eutrofiëring. (Het water sloeg ten gevolge hiervan groen uit van de overvloed aan gifitige landbouwstoffen.) Zodra de kwaliteit van het zeewater substantieel verbetert, worden de diertjes teruggezet in de Mar Menor.

There is no planet B

Afgelopen weekend aanschouwden we hier en elders een supermaan, deel 1 van een bijzondere drieluik. Op 1 januari 2018 zal er wederom een extra grote, zeer lichte maan te zien zijn en op 31 januari zal er sprake zijn van een volledige maansverduistering. Die grootte en felheid komt voort uit het feit dat dit hemellichaam dan het dichtst bij de aarde staat. Op de avond van de eerste dag van het nieuwe jaar zal de maan op zijn grootst zijn voor dat jaar. Die supermaan is ook in Azië zichtbaar dus dat verschijnsel ga ik in Bali zeker op de gevoelige plaat vastleggen (net als ik hier onlangs deed). Deel 3 zal een zogenaamde ‘Blood Moon’ betreffen en is ook te zien in Bali. Wij zullen tegen die tijd echter op het Spaanse honk zijn teruggekeerd en van daaruit is deze maansverduistering niet zichtbaar. Tja, you can’t have them all.  

Afgelopen week zag ik een zwart-wit foto van de supermaan in Bali, hangend naast een ogenschijnlijk rustige vulkaan Agung. De foto werd gepubliceerd door Dr Sutopo Purwo Nugroho, hoofd van het Indonesische Centrum voor Data, Informatie en Public Relations van de nationale Disaster Management Agency (BNPB). Hij begeleidde de foto met de volgende tekst: “Nature is telling a story: the mountain, full moon and human beings. There is harmony between humans and nature.” Volgens hem is Bali veilig. Zijn tweet was nogal poëtisch voor de omstandigheden...

Over de veiligheid van het huidige Bali bestaan tegenstrijdige berichten. Een andere Indonesische deskundige, een vulkanoloog wiens naam ik vergat, meldde met stelligheid dat gunung Agung vóór 12 december tot fikse uitbarsting zal komen. Hij vermoedt dat de lagere kraterrand aan de noordkant het binnenkort zal begeven.

Vorig weekend leek het inderdaad relatief rustig rondom de vulkaan. Dat werd toegeschreven aan gestold magma in de krater dat functioneerde als een deksel op de hete brei. Als het daaronder honderden graden is en sist, stoomt en borrelt, kan ik mij echter voorstellen dat die rust niet lang houdbaar is. Welnu, gisterochtend om 7:59 uur plaatselijke tijd barstte de vulkaan weer uit. In de evacuatiezone, een straal van 8 à 10 kilometer rondom de krater, blijft de noodtoestand tot tenminste 10 december gehandhaafd.

Mijn liefje en ik bedachten inmiddels plannetje B. Als we volgende week niet rechtstreeks naar Denpasar kunnen vliegen, laten we ons naar Java transporteren. Daarna gaan we met een interne vlucht naar provinciehoofdstad Surabaya om van daaruit met openbaar vervoer naar de oostelijke havenplaats Ketapang te rijden. Er is geen vaste dienstregeling maar overdag rijdt er elk uur wel een bus die kant op; de rit duurt 7 à 8 uur. We kunnen ook voor de trein kiezen; vanuit Surabaya doet die er ruim 6 uur over. Treintickets voor de meest luxe eksekutif-klasse kost € 6,50 à 9,50 per persoon.

Aan de oostkant van Java moeten we vervolgens met een ferry van de ene naar de andere provincie oversteken. De veerboten van staatsbedrijf ASDP Indonesia Ferry steken 24 uur per dag over (elke 20 à 30 minuten). De oversteek duurt 45 à 60 minuten en kost nog geen €0,50 per volwassene. In de haven van Gilimanuk zal Ketut ons dan met auto opwachten en ons naar onze eindbestemming brengen. Of deze omweg nodig zal zijn, hangt af van de plaatselijke goden. Reizen is niet alleen verslavend, het kan ook uitdagend zijn.

Morgen gaat de derde etappe van de Volvo Ocean Race van start. Deze route loopt van Kaapstad naar Melbourne. De zeilers gaan aan een spannende race beginnen, er kunnen dan ook dubbele punten worden verdiend. In de 2017-2018 jaargang van de zeilrace zullen de teams driemaal meer nautische zeemijlen op de zuidelijke oceaan doorbrengen dan in vorige edities. Ze krijgen daar te maken met kou, mysterieuze en huizenhoge golven, Bijbelse stormen en ijsbergen. Het gebied kent vele bijnamen: ‘Liquid Himalayas’, ‘Roaring Forties’, ‘Furious Fifties’ en ‘Shrieking Sixties’. Veilig op het droge vind ik ze al eng klinken, laat staan dat je in een notendop op die woelige baren gaat ronddobberen. De echte liefhebber treft hier echter het summum van zeezeilen maar het wordt zwaar afzien. Slapend met de ogen open en van top tot teen ingepakt zijn in thermische kleding zijn dan kleine ongemakken.

Momenteel staat het Spaanse team MAPFRE bovenaan in het klassement, de Nederlandse teams Brunel en AkzoNobel liggen respectievelijk op de vierde en vijfde plaats. Het jonge team van Turn the Tide on Plastic, het enige team met een vrouwelijke schipper, is hekkensluiter.

Ik las afgelopen week een interview met het Portugese bemanningslid Martine Grael (1991) van team AkzoNobel. Zij is winnares van Olympisch goud (zeilen), dochter van een Olympische medaille winnende vader (ook zeilen) en een ecologe als moeder. Het interview begon met goed nieuws: ze zag heel veel walvissen, dolfijnen en zeeduivels langs de kust van Spanje en Portugal, op weg naar Kaapstad. Daarna kwam het nare nieuws: er ging geen wacht aan boord voorbij zonder dat zij grote hoeveelheden plastic zag drijven, ook op weg naar het zuiden. Deze contreien zijn niet per se berucht om hun plastic soep. De grootste hoeveelheden vind je in het westen en oosten van de Stille Oceaan, gebieden die de zeilers van de Volvo Ocean Race grotendeels rechts laten liggen. De grootste slachtoffers wereldwijd van deze vervuiling zijn schildpadden. In Kaapstad bezocht Martine een opvangcentrum voor deze dieren (ze mocht met hen zwemmen in een reuzen aquarium).

Er is tijdens deze editie van de Volvo Ocean Race veel aandacht voor het plastic-probleem in de oceanen. Zeer terecht, wat mij betreft. Op zeilschip Turn the Tide on Plastic, met Dee Caffari aan het roer, werd tussen Alicante en Lissabon wetenschappelijk onderzoek gedaan met hypermoderne apparatuur. De verzamelde gegevens werden gepresenteerd tijdens de Ocean Summit in Kaapstad. Boyan Slat (oprichter van de Ocean Cleanup) was onder andere spreker op dat congres. Wetenschappers vonden 3 miljoen microplastic-deeltjes per vierkante kilometer oceaan; een nieuw dieptepunt. De resultaten van de proeven die het schip deed op traject 2 worden thans bestudeerd en op een later moment tijdens de race gepresenteerd.

De zeilers beginnen aan een zeer uitdagende reis van 6.500 nautische mijlen lengte, die hen in circa 16 dagen naar Melbourne moet voeren. Op mijn beurt wens ik alle teams een behouden vaart toe. Ik ga hun verrichtingen weer op de voet volgen, via de app.

I care

De drukste zomermaand van dit jaar zit erop! We kwamen goed door deze periode heen, al zeg ik het zelluf. Er is hier duidelijk sprake van Retorno de Verano: de Spanjaarden pakken in en verlaten hun vakantiehuizen. Het is bijna weer 'vida normal' met een paar permanente bewoners. Deze week hadden we twee aaneengesloten regendagen, zeer ongebruikelijk voor deze tijd van het jaar. De krant noemde het de eerste nazomerse 'gota fria'. Zuid-Alicante (wij) hadden hier code geel. Dit was de natste augustus ooit.

Voordat de zomer losbarstte, voerde de plaatselijke milieuraad met de toeristenbond van onze gemeente een bewustzijnscampagne over afval op de stranden. Heel grote colablikjes, giga-sigarettenpeuken en melk- en sapverpakkingen moesten mensen bewust maken van hun eigen rol in het schoonhouden van de stranden en de zee. Men lichtte toe dat een achtergelaten peuk er circa twee jaar over doet om te vergaan; in die tijd wordt acht liter water besmet. Een blikje heeft gemiddeld 50 jaar nodig om te vergaan en als het van aluminium is 200 jaar, een plastic zak en fles respectievelijk 450 en 500 jaar. (Een batterij is het allerergst: pas na 1.000 jaar vergaat het en heeft dan 3.000 liter water besmet.) Op ons maken dergelijke feiten indruk. Jaren geleden gaf ik mijn liefje de bijnaam Bag Lady; waar ze gaat, staat of zwemt, raapt ze plastic om het vervolgens op gepaste wijze af te voeren.

Het is niet alleen maar Zon, Zee en Zaligheid in Spanje. Jaarlijks wordt 45.000 ton plastic verbruikt in de Spaanse kassenbouw, er drijft 3.000 ton plastic aan het oppervlakte van de Middellandse Zee, 90% van de schildpadden in diezelfde zee hebben plastic in hun lichaam. Wetenschappers van SPOT, Society for the Protection of Turtles, houden sinds 1992 de vinger aan de pols maar zijn nu ronduit gealarmeerd. De projectcoördinator van het gezelschap verklaarde dat plastic ophoping in groene schildpadden inmiddels doodnormaal is.

Het zijn niet alleen schildpadden die de pineut zijn. In 2013 trof men op een strand van Almeria een dode potvis aan, met 17 kilo plastic in zijn maag. Wetenschappers waren destijds verbaasd dat de walvis 59 verschillende soorten plastic had doorgeslikt, waaronder het dikke plastic dat op grote schaal in de kassenbouw in het zuiden van de provincie Almeria wordt gebruikt. De eerste keer dat wij die kant op reden, was ik in de war: lag daar sneeuw? Dat kon niet waar zijn in die tijd van het jaar… Het was een zee van plastic schitterend in de zon, zover als het oog reikte. De grote hoeveelheid plastic blokkeerde de maag van de walvis en dat werd zijn dood.

Op Mallorca is de groep OceanCare actief. Zij maken mensen bewust van het plasticprobleem in de Middellandse Zee; dat doen ze bij voorkeur op onconventionele manier (het blijven Spanjaarden). De Balearen liggen middenin de Mar Mediterráneo dus daar is het probleem van plastic afval alomtegenwoordig. Men is zich daar veel meer bewust van de noodzaak de cultuur van wegwerpplastic drastisch te veranderen. OceanCare werkte samen met de activistische Duitse punk-rock band Itchy, met wie een muziekvideo voor kinderen werd vervaardigd, getiteld The Sea. Jong geleerd is  oud gedaan.

Spanje is niet het braafste jongetje van de klas als het om de beheersing van het plastic afvalprobleem gaat. De Europese Unie tikte het land onlangs op de vingers voor het niet navolgen van de Richtlijn Plastic Zakken & Verpakkingen (mijn vertaling). Supermarkten in het hele land geven inmiddels -laat maar beter dan nooit- plastic draagtassen voor eenmalig gebruik uit, à 5 cent per stuk, een belasting die door de EU aan alle deelnemende staten werd opgelegd. Ter vergelijking: Denemarken belastte de plastic zakken uit zichzelf al in 1993, Finse supermarkten gebruiken al jarenlang papieren zakken.

Volgens die richtlijn moeten Europese landen het gebruik van dunne plastic draagtassen, dat wil zeggen: zakken van minder dan 50 micron, uitbannen en daaraan is Spanje nog niet begonnen. (De deadline verliep in november 2016.) Je kunt ze hier nog op veel plaatsen vinden maar mijn liefje en ik branden onze vingers er niet aan. Als ik naar die tasjes kijk, zie ik dode schildpadden. We hebben onze handen meer dan vol aan het weren van verpakkingsmaterialen; er is nog zóveel te doen om plasticloos door het leven te kunnen!

De kans dat mijn tweede Vaderland voor de Europese rechter moet verschijnen, is groot. Het land krijgt nog uiterlijk twee maanden de tijd om zich te committeren. Genoemde richtlijn stelt ook dat eind 2019 niet meer dan 90 lichtgewicht plastic draagtassen per persoon per jaar mogen worden verkocht. Eind 2025 moet dat aantal liggen op gemiddeld 40 stuks. Ik vraag mij af hoe dat precies gaat worden gemeten maar ik vind gereglementeerde plasticreductie een goede zaak. Plastic vervuilt, plastic doodt. Weg ermee.