Rosie in de Med

Het zit erop, de laatste etappe is volbracht, de race is gestreden. The Ocean Race, de zeilrace om de wereld en die van de jonge zeilers in Europese wateren eindigt vandaag. Er is in Genua nog een binnenhavenrace te gaan maar de winnaars zijn bekend. Daaraan verandert niets meer. De winnaar in de IMOCA-klasse is het Amerikaanse team 11th Hour Racing. Dat ging niet vanzelf, de eindstrijd vond niet op het water plaats. De internationale jury moest een uitspraak doen nadat de Amerikanen werden aangevaren door de boot van de collega´s van Team Europe in de haven van Scheveningen. De koploper en de veroorzaker moesten met schade naar de wal terugkeren. De boot van team Europe was niet meer de repareren, de Amerikaanse boot wel. Dat moest ook wel wilden ze kans blijven maken op de overwinning. Dan moet de gehele race worden uitgezeild. 

De schipper van de daderboot bekende direct schuld (hij had de andere boot niet gezien) en stond huilend aan de kade, wachtend op de gehavende Amerikaanse concollega. De Amerikanen, koplopers tot dan toe, stuurden direct een zogenaamd ‘Request for Redress’ in, naar de internationale wedstrijdleiding. Ze vroegen daarmee formeel compensatie aan. Ze waren immers buiten hun schuld van de eerste plaats in het algemeen klassement verstoten. Zo'n Redress is een gebruikelijke procedure in deze tak van sport. Aanvragers worden soms gecompenseerd, zeker  niet altijd. Deze keer leek mij het voor de hand liggend dat er een gebaar richting 11th Hour Racing zou worden gemaakt. De voorrangregels op het water zijn duidelijk en de aanvaarder accepteerde zijn schuld ter plaatse. 

Zoals menigeen wellicht weet, zijn er dit jaar al tientallen gevallen geregistreerd van orka’s die boten aanvallen in de drukbevaren Straat van Gibraltar. Welnu, het overkwam onlangs twee zeilboten van The Ocean Race ook. Het Nederlandse team JaJo kreeg bezoek van drie volwassen orka’s, eentje was agressiever dan de rest maar boot en dier liepen geen schade op. Wel fraaie onderwaterbeelden. 

Op 24 juni jongstleden zouden de boten voor onze kust langs zeilen, weliswaar ver uit de kust. Ik rekende uit op welk moment dat zou kunnen zijn en begaf mij met telelens vroeg naar zee. De zon was op, er waren veel wandelaars, fietsers, hondenuitlaters, joggers op de been terwijl de natuur boven zee eveneens wakker werd. Daar zat ik geruime tijd op een bankje voor mij uit te staren. Mijn zonden overdenkend. Op enig moment meende ik een hoge mast en grote zeilen in de verte te zien... Geen idee of het een van de IMOCA’s was maar ik laat muzelluf in die waan. Ik was erbij toen ze zes maanden geleden in Alicante van start gingen en was erbij toen ze hun laatste etappe zeilden. Hoe leuk is dat?! 

In de VO65-klasse was er een overtuigend winnaar: het Poolse team Wind Whisper -met een zeer ervaren Spaanse schipper aan het roer- won alle etappes die er waren te winnen en veroverde daarmee de eerste plaats in deze klasse. Het Nederlandse team JaJo eindigde als tweede, ook een goede prestatie. We moeten een jaartje of vier wachten op de volgende editie van deze illustere zeilrace om de wereld. Hopelijk doet er dan weer een gesponsord Nederlands team mee. 

Het Amerikaanse team moest de etappe naar Genua wel uitvaren en dat deden ze. De internationale jury van The Ocean Race deed afgelopen donderdagochtend uitspraak. Holcim-PRB, de nieuwe koploper in het algemeen klassement, deed nog een poging om protest aan te tekenen. Dat mocht niet baten. Het Amerikaanse team was nog niet gefinisht toen de jury-uitspraak bekend werd. De zeilers sprongen overboord in de Med toen ze het positieve nieuws hoorden. 

Men kende het aangevaren team namelijk 4 extra punten toe ter compensatie (het gemiddelde aantal punten van hun afgelopen etappes), waarmee zij alsnog de koppositie veroverden. Daarmee wonnen de Amerikanen voor het eerst in de 50-jarige geschiedenis van deze regatta. Francesca Clapcich werd de eerste Italiaanse zeezeilster aan boord van een winnende boot. 11th Hour Racing won overigens ook de laatste binnenhavenrace. Het is hen van harte gegund.

Mijn favoriete team, het Duitse Malizia, eindigde als derde in het algemeen klassement. Een knappe prestatie voor het jongste en minst ervaren team van de hele wedstrijd. De Nederlandse Rosalin Kuiper werd hiermee de eerste vrouw die meezeilde in alle etappes rond de wereld. We gaan in de toekomst nog veel beleven met deze goede en bijzondere zeezeilster. Ze verschafte mij en de andere fans zes maanden lang veel plezier. 

In een interessant artikel in de Nederlandse krant Trouw las ik afgelopen week dat The Ocean Race uitwees dat het slecht gaat met onze oceanen en zeeën. Het zijn de eerste resultaten van metingen die de boten deden tijdens hun reis om de wereld. Weliswaar is het wetenschappelijk gezien nog te vroeg om conclusies te trekken maar de schipper van Team Malizia, Boris Hermann (hij en zijn team wonnen de laatste etappe naar Genua), heeft sterk de indruk dat er op de wereldzeeën veranderingen gaande zijn. Temperatuurstijgingen zijn niet waar te nemen met het blote oog maar het team heeft de opwarming onderweg wel gemeten. 

The Ocean Race is niet alleen een imposante race van ruim 60.000 kilometer, het is ook een wetenschappelijke operatie van grote omvang. Elke deelnemende boot werd uitgerust met speciale meetapparatuur om klimaatverandering wereldwijd in kaart te brengen. Team Malizia had een zogenaamd OceanPack aan boord, een apparaat dat boven en onder water metingen deed. Het functioneerde als een volledig geautomatiseerd laboratorium dat de data uit zee haalde en die automatisch naar wetenschappers aan de wal stuurde. Het mat onder andere koolstofdioxide, temperatuur, zuurstof- en zoutgehalte van het water. Die gegevens zeggen tevens iets over de gezondheid van onze planeet.

De boten van The Ocean Race bevoeren afgelegen gebieden waar alleen de allermoedigste en beste zeelui varen. De gegevens die ze op dat soort plekken verzamelden, zijn zeer waardevol. Zoals team Malizia onderzoek deed naar de eigenschappen van de oceanen en zeeën, zo deden Team Europe (uitgevallen) en Team Holcim-PRB (tweede in de IMOCA-klasse) onderzoek naar de mate van vervuiling in zee. 

Het slechte nieuws is dat ze in alle monsters die ze in de afgelopen maanden namen, microplastic aantroffen. Zelfs bij Point Nemo, de meest afgelegen plek op aarde; dat punt is 2.688km verwijderd van de wal. Per kubieke meter water werden daar 320 microplastic deeltjes aangetroffen, bijna een vertienvoudiging ten opzichte van de laatste keer dat daar boten zeilden (2017-2018). De hoogste concentraties plastic werden echter gemeten aan kusten en bij stedelijke gebieden. Over het algemeen kan worden gesteld dat het percentage microplastic in de oceanen in de afgelopen vijf jaar met 20% toenam. De onderzoekers plaatsen daarbij wel een kanttekening: de gebruikte meetapparatuur is thans veel gevoeliger dan voorheen. De meestgevonden plasticsoort is polyethyleen, materiaal voor verpakkingen, plastic zakken en flessen.

Na zes maanden de race om de wereld op de voet te hebben gevolgd -je bent fan van de sport en de race of niet!- val ik in een diep, blauw gat. Gelukkig heb ik geen watervrees.

Eerder blij dan bang

In de afgelopen periode waren er veel nieuwswaardige ontdekkingen die een relatie hadden met onze leefomgeving. Zo blijkt er een haaienkraamkamer te liggen voor de kust van de autonome regio Murcia. Er zijn daar twee gebieden die een toevluchtsoord bieden aan zeldzame en kwetsbare roggen- en haaiensoorten. (De rode stip op de kaart duidt onze woonplaats aan.) Spaanse wetenschappers zouden willen dat deze gebieden worden uitgeroepen tot ISRA, Important Shark & Ray Areas. Het gaat om de hele kuststrook van buurgemeente San Pedro del Pinatar naar Calblanque, inclusief het zeenatuurreservaat Cabo de Palos. Het zijn hotspots van mariene diversiteit. Zowel Calblanque als Cabo de Palos zijn geliefde plekken, waar wij graag en vaak tijd doorbrengen.

De internationale unie voor het behoud van de natuur (IUCN) buigt zich momenteel over dat verzoek. Meer dan 180 specialisten wereldwijd werden bijeengeroepen door de IUCN om voor het eerst de belangrijke habitats voor haaien en roggen in de Middellandse Zee en de Zwarte Zee in kaart te brengen. De gebieden in Murcia ondergingen een eerste evaluatie en werden zeer goed ontvangen. In augustus wordt de definitieve uitspraak van dit gremium verwacht.

Deze gebieden bestaan uit diepe mariene kraters op de zandbodem waar regelmatig zwarte haaien, lantaarnhaaien, gitaarhaaien en mantelina’s voorkomen; uiterst zeldzame soorten. De gebieden worden beschouwd als een kritieke habitat voor de sterrog, een endemische soort in de Middellandse Zee die in de wateren van de regio veel voorkomt, in vergelijking met andere delen van de Spaanse kust. Sommige van deze soorten waren volledig onbekend voor mij.

Een kwalificatie als ISRA-zone impliceert weliswaar geen wettelijke bescherming of legt geen beheersmaatregelen op maar geeft een kritiek gebied aan voor het overleven van soorten kraakbeenvissen waarmee voortaan rekening moet worden gehouden door lokale instanties. In het krantenartikel (La Verdad) wordt gesteld dat Murciaanse zwemmers eerder bang dan blij zijn met de haaienkraamkamers in hun zee maar zelf word ik juist blij van dit soort nieuws. 

Het ISRA-zonevoorstel is gebaseerd op een grote hoeveelheid wetenschappelijke informatie, verkregen in verschillende onderzoeksprojecten in de wateren van de regio, zoals Medits en Camonmar, beide gefinancierd door het Europese Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij van de Europese Unie. Ook droeg burgerwetenschap een steentje eraan bij. Recreatieve duikers in die gebieden gaven heel precies aan wat en waar ze een haaiensoort spotten. Eind 2021 kwam een rapport uit, getiteld 'Haaien en roggen van de regio Murcia' waarin informatie wordt verstrekt over de 31 meest voorkomende soorten in het gebied: 15 haaien- en 16 roggensoorten. Onder andere de blauwe haai, mako, musola, reuzenhaai, varkenshaai, zwarte haai, kathaai en pijlstaartrog, scrapie, zeearend en zelfs de spectaculaire mantarog. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat ten minste 50% van de mediterrane roggen en 54% van de haaien een hoog risico loopt om uit te sterven als gevolg van jarenlang aanhoudende overbevissing en bijvangst. 

Ik bladerde met veel interesse door het 105 pagina’s tellende document en daarin trof ik veel lezenswaardigs aan. Onder andere over de fysionomie van elke haaiensoort, hun benaming in het Spaans, waar ze precies voorkomen in Murciaanse wateren, over de vondst van specifieke eikapsels (een soort zakjes waarin haaienembryo’s groeien), dat haaien in de Middellandse Zee al meer dan 4.000 jaar onderdeel zijn van het dieet van de mens en veel meer. 

Overigens werd gisteren, na jarenlange onderhandelingen, door de landen die deel uitmaken van de Verenigde Naties, het eerste verdrag voor de bescherming van de internationale wateren aangenomen. Daarmee kunnen gebieden op volle zee, nu nog onbeschermde delen in de oceanen, ook natuurreservaten worden en duurzaam worden beheerd. Deze stap was essentieel om de doelstelling te halen waarin wordt gesteld dat 30% van het mariene oppervlak (dat niet tot individuele landen behoort) van onze blauwe planeet tegen 2030 wordt beschermd. Een historisch besluit. De overeenkomst moet nu worden geratificeerd door tenminste 60 landen. 

Onlangs werd een blauwe haai (tintorera) gespot, twee meter uit de branding aan een strand van Orihuela Costa. Ik zag een filmpje waarin het dier met zijn opmerkelijk lange snuit en lange staart zich door het water worstelde. Zwemmers holden zo goed en zo kwaad als dat ging bij het dier vandaan. Het was niet de eerste keer dat ik dat beeld zag. Deze haai moest in de problemen zijn want die komt normaliter alleen voor in oceanen, op grote diepte, en houdt niet per se van warm water (zoals de Middellandse Zee). Dat bleek te kloppen. Diezelfde dag nog werd de haai ondersteboven op een rots in Cabo Roig aangetroffen. Dat is de baai waaraan onze vrienden Rolando & Paco wonen. We appten het nieuwsfeit aan hen door. 

Een van de wetenswaardigheden over de blauwe haai is dat het een erg vraatzuchtig dier is, in staat tot kannibalisme. Zodra een baby-haaitje wordt geboren -deze haaiensoort bevalt van levende pups die negen maanden lang door de placenta worden gevoed-, maakt het zich uit de vinnen (voeten) omdat het door de ouders zou kunnen worden opgegeten. 

Het was eveneens in Cabo Roig waar een zeeschildpad op een mooie ochtend het strand betrad om daar niet een maar twee gaten te graven voor het leggen van eieren. Ze legde ze echter niet. Een man van de lokale schoonmaakdienst belde het daarvoor beschikbare telefoonnummer en personeel van de juiste instantie was snel ter plaatse. Deze schildpad (caretta-caretta, onechte karetschildpad) werd fysiek onderzocht. Ze droeg inderdaad eieren in haar lichaam en was verder in goede gezondheid. Dus die komt wel terug! Men gaf haar een zendertje mee om haar koers te kunnen volgen. Ze zal haar taak als moeder zeker afmaken, ook al zal ze de geboorte van haar nageslacht niet afwachten. Zo gaat dat in tortugaland, weten wij uit uitvaring. 

En dan hebben we ook de roemruchte orka’s nog in de Straat van Gibraltar. Er zijn al wekenlang berichten over wraaklustige orka’s die vissersboten en zeilschepen aanvallen. Ze vallen het roerblad aan, sommige boten werden tot zinken gebracht. Over het waarom van hun gedrag doen veel verhalen de ronde. Sommigen menen dat het spelen is. De meest plausibele verklaring is dat de matriarch (de moeder van een groep) ooit gebleseeerd raakte door de schroef van een schip en nu wraak lijkt te nemen op alle roerbladen die langskomen. 

Het is daar nu tijd voor de Almadraba-visvangst, een traditionele manier van tonijnen vangen. Die Spaanse traditie is eeuwenoud. De blauwvintonijn, die wel 500 kilo kan wegen, is het favoriete hapje van de orka. Misschien dat ze hun vermeende concurrentie willen wegjagen?

Rosalin Kuiper, de enige Nederlandse deelneemster aan de zeilrace om de wereld -met Team Malizia-, is er beducht voor maar zij en haar team zijn waakzaam. Zo’n prachtig, bijzonder intelligent zeedier wil je geen schade berokkenen maar hun bijzondere IMOCA moet ook blijven drijven. De vloot van The Ocean Race koerst momenteel in de richting van het zuiden van het Iberish schiereiland. (Ze zeilen op dit moment voor de kust van noord-Spanje.) Ik zag prachtige beelden van meezwemmende dolfijnen rond de boeg. Ze hebben tot nu toe te maken met zeer lichte wind maar die gaat aanwakkeren tussen Zuid-Frankrijk en Portugal. Ze zouden nog een dag of negen nodig hebben om in Genua (Noord-Italië) aan te komen maar dat gaat, vanwege windgebrek, hoogstwaarschijnlijk niet lukken. Aan boord gaan ze zelfs als voedsel ratsoeneren! Never a dull moment. Zelfs niet in de laatste etappe van deze epische zeilrace.