BoJo @ No 10

Waarschuwing vooraf: dit wordt weer een longread. De titel van dit blog had ook kunnen zijn ‘Maverick-in-Chief’, ‘Bonking B.’, ‘Priapic Bozza’, ‘The Loose Cannon’, ‘Bumbling Boris’ of ‘Dude of Downing Street’. Het is een kleine greep uit de bijnamen voor Boris Johnson, de nieuwe Minister-President van het Verenigd Koninkrijk. Of zoals Trump’s dochter Ivanka het noemde: The United Kingston. Dat mocht’ie willen! De benaming van vriend Frans vond ik ook toepasselijk: ‘Trump met  kak’. Zo saai als het premierschap was van Theresa May, zo onvoorspelbaar wordt het met ‘The Blond’!

De afgelopen dagen las ik de biografie ‘JUST BORIS: A Tale of Blond Ambition’ van de Britse auteur Sonia Purnell, oud-collega van Boris. Ze was zijn rechterhand op het kantoor in Brussel waar hij journalist was voor de Daily Telegraph en de Sunday Telegraph in de beginjaren '90 van de vorige eeuw. Boris en zijn vader Stanley zouden, naar verluidt, een grondige hekel hebben aan haar boek. Extra reden om het te lezen! Purnell leverde een goed onderzocht, zeer leesbaar, onthutsend boek af. Een van de aangehaalde uitspraken over het werk zegt het treffend: “meticulous and quietly devestating.”

Die biografie liet mij niet los, ook niet nadat ik het 's avonds moe weglegde en nadat ik het uitlas. Je hebt werken die zodanig indruk op je maken dat je het met iedereen zou willen bespreken. De titel van mijn blog zou ook ‘Het functioneringsgesprek’ of ‘De baas’ hebben kunnen zijn. Hoe dat zit, licht ik verderop toe. Ik begrijp dat niet iedere lezer altijd mijn interessegebieden deelt. Trump, Brexit, plasticsoep, klimaatverandering, LGBTI, politiek in het algemeen… niet ieders cup of tea. Beschouw dit dan maar als de zoveelste boekbespreking.

Laat ik beginnen met te verklaren dat ik groot fan ben van de Engelse taal. Britten hebben weinig woorden nodig om veel te zeggen. Die taal beschikt over een zeer rijke woordenschat. Ik beschouw Engels inmiddels als mijn tweede moedertaal maar ik zou het nóg liever hebben geleerd op een Brits gymnasium. Als je een Engelstalige biografie gaat lezen over een geprivilegieerde gymnasiast uit een upper middle class-familie die werd gevormd aan een elitair instituut en vervolgens klassieke talen studeerde aan een exclusieve universiteit (adem uit) mag je als lezer veel verwachten. Welnu, het stelde niet teleur. Regelmatig zocht ik de betekenis van woorden op, maakte tientallen notities die doorgaans betrekking hadden op het taalgebruik, zowel van de biografe als van de beschrevene.

Het leidend voorwerp van deze biografie is de eccentrieke, komisch dilettanterige Alexander Boris de Pfeffel Johnson (1964). Ik kreeg wel enige sympathie voor deze complexe journalist en politicus. Die compassie duurde echter nooit lang…

Hierbij de ultrakorte intro. Purnell zegt in haar boek “There may be a touch of the Marmite factor about him: many either love or loathe him.” Zelf ben ik er het levende bewijs van dat hij beide gevoelens in één persoon oproept: liefde & haat. Boris een ware woordkunstenaar op papier. Als spontane spreker is hij stukken minder, aldus zijn biografe. Hij houdt meer van een monoloog dan van echte conversatie, is een ster in het handig ontduiken van een ongemakkelijke waarheid. Hij is de man van het Bertie Wooster vocabulair. Wooster, met zijn oubollige maar creatieve woordgebruik, is een personage van de Engelse auteur P.G. Wodehouse; de ultieme gentleman’s gentleman die een zorgeloos leven leidt van cocktail parties en society diners.

Boris doet zich in gedragingen voor als sukkelig. Dat gedrag, zijn slordige uiterlijk, het warrige blonde haar, zijn gestamel en gemompel zijn onderdelen van een zorgvuldig gekozen imago en een weldoordachte act die hij in de loop van zijn leven perfectioneerde. Dat alles is bedoeld om mensen in te palmen, voor het eigen karretje te spannen en ze tenslotte rücksichtlos omver te rijden. Hij roept sympathie en loyaliteit op maar dat is zelden of nooit wederkerig. Hij is vriendelijk maar eigenlijk nooit een vriend. Dat zijn de minder fraaie trekjes van onze Al!

Diezelfde Boris is ook de beroemdheid van de BBC-quiz Have I Got News For You en de man van de epische U-bochten: zijn standpunten en overtuigingen waaien met alle winden mee. Boris is er heilig van overtuigd dat ‘Etonians’ toekomstige leiders zijn. Hij ziet het dan ook als zijn recht om de partij en zelfs het land te leiden.

Nu de langere versie. Boris gaat naar een zeer goede lagere school, gaat daarna naar Eton College en naar de universiteit van Oxford waar hij aan Balliol College studeert. Daar wordt hij president van het conservatieve gezelschap The Union (debatteerclub) en wordt hij lid van de Bullingdon Club (exclusieve dining club voor mannen). Zijn beide ouders zijn Engels maar hij -hun eerste kind- wordt geboren in New York en heeft daarom twee nationaliteiten. Zijn doopnaam is Alexander en tot aan zijn Eton-jaren noemt hij zich Al. Daar besluit hij zich voortaan Boris te noemen.

Aan vader Stanley's kant stamt Boris af van blonde Turken uit Anatolië. Die overgrootvader heette Ali Kemal en was een anglofiele Turkse polemist in de laatste jaren van het Ottomaanse Rijk, voor en net na de Eerste Wereldoorlog. Stanley’s sukses heeft hij te danken aan een prestigieuze poëzieprijs van de universiteit van Oxford: de Newdigate Prize (eveneens gewonnen door Oscar Wilde). Het brengt hem onder andere naar het buitenland.

Hij ontmoette zijn vrouw Charlotte Fawcett tijdens een Oxford-ceremonie. Zij stamt uit een familie van (links-liberale) intellectuelen en leiders in de Women’s Suffrage Movement. Ze trouwen in 1963. De ironie wil dat Stanley in 1937 de eerste Brit wordt in de Europese Commissie in Brussel. Hij wordt aangesteld als functionaris van het sub-directoraat Milieu. Dat zijn zoon ‘Brussel’ als journalist ter plaatse en op vaderlandse bodem in zijn wekelijkse columns zwart maakt en uiteindelijk het boegbeeld wordt van Brexit, is pure ironie. (Hoe Brits!) Het huwelijk is niet erg gelukkig: Stanley is een rokkenjager en gaat voortdurend vreemd. Charlotte raakt daardoor gedeprimeerd en wordt ziek. Uiteindelijk verlaat zij haar man, hem met vier kinderen achterlatend. Ze hertrouwde en is kunstenares.

Hun oudste kind blijkt zeer intelligent. Op 11-jarige leeftijd wordt Boris op het Gare du Nord in Brussel door zijn alleenstaande vader op de trein gezet om het Kanaal over te steken en daar naar een uitstekende kostschool te gaan. De hoofdmeester van Eton College noemt hem de slimste student die hij ooit op school had. Zijn zus Rachel (15 maanden jonger) die niet naar Eton mag omdat het een jongensschool is, kan eerder lezen dan hij. Tot op de dag van vandaag -misschien tot op de dag vóór zijn recentste overwinning- lijdt hij onder haar triomf, schrijft Purnell. Hij moet en zal overheersen, koste wat het kost. “His ferocious passion for supremacy in any contest has never waned.” Competitie is wat je krijgt als je naar een heel goede school gaat om de beste te worden, aldus vader Stanley. Ambities worden hem kennelijk met de paplepel ingegeven.

Als journalist van de Telegraph schrijft Boris columns over politiek. Daarin overdrijft, liegt, pikt, beschadigt (opzettelijk) ‘improviseert’, fabuleert en verdraait hij. Zijn oog voor detail zit dicht. In zijn columns openbaart zich soms racisme, homofobie en sexisme. Hij houdt niet van powervrouwen. Hij ziet vrouwen liever in een assisterende, niet-competitieve rol. Hij aardt naar zijn vader: tijdens zijn huwelijken met Allegra Owen en Marina Wheeler (echtscheidingsadvocate) bedriegt hij zijn echtgenotes, houdt hij er maîtresses op na. Met zijn tweede vrouw heeft hij vier kinderen. Ze scheidden in 2018 maar de procedure is nog niet afgerond. Daarnaast is hij medeverantwoordelijk voor een buitenechtelijke liefdesbaby (er lijkt er nog één te bestaan) en twee abortussen. Kortom: zijn morele kompas hapert nogal eens.

Illustratie: Ben Jennings (voor The Guardian)

Tegelijkertijd wordt zijn humoristische, optimistische en charmante kant geroemd. “His bluster and wit serves to obscure his real politics, which are nasty. He is a charmingly evasive and ruthless customer.” Het zijn twee zijden van dezelfde munt. In het boek wordt Boris neergezet als een mensen-mens maar ook als een geslepen politiek dier dat zijn opvattingen vaker verwisselt dan zijn kleren. Dat zou duiden op een ideologische leegheid. Zelf ziet hij dat niet als een probleem: “If the climate can change, I don’t see why my mind can’t!”

Boris raakt op enig moment geobsedeerd door legacy (nalatenschap). Onsterfelijkheid is nu eenmaal gemakkelijker bereikbaar in de politiek dus hij verruilt de journalistiek voor een politieke carrière. Boris is een rasopportunist. Bij zijn afscheid zingen collega-journalisten hem met de volgende woorden toe:

“Boris told such dreadful lies

It made one gasp and stretch one’s eyes.

His desk, which from its earliest youth

Had kept a strict regard for truth,

Attempted to believe each scoop

Until they landed in the soup.

The moral is, it is indeed,

It might be wrong but it’s a damn fine read.”

Critici menen dat hij de gravitas mist die nodig is in de politiek. Desondanks wordt hij in 2001 Tweede Kamerlid (MP) voor Henley-on-Thames. In datzelfde jaar gaan mijn liefje en ik wonen in buurgemeente Caversham Heights. Vanaf dat moment bezoeken we Henley regelmatig. Je had er destijds een prima Schots visrestaurant, alsmede een gewaardeerd Spaans en Italiaans restaurant. Onze kapper Primrose zat er, en een pub in het oudste gebouw van de stad (14^de eeuw). We waren aanwezig bij de jaarlijkse Royal Regatta en het klassieke muziekfestival waar we ons Nieuw-Zeelandse idool Kiri Te Kanawa zagen optreden. Kakkineus maar gezellig.

Een aantal personen dat Boris behulpzaam zal zijn bij de verdere vormgeving van zijn politieke loopbaan zal hij op een later moment de rug toekeren of hen zelfs een mes in de rug steken. Het aantal mensen dat voor hem door het vuur zal gaan (de zogenaamde ‘Borissians’), is relatief klein, al blijkt hun loyaliteit goud waard. Als hij een gooi wil doen naar de functie van burgemeester van Londen, moet hij zijn trucjes afleren, gewoon antwoord geven op vragen, diepgang tonen en serieus worden.

“Boris had been able to wing it all his life through charm, intelligence and bashfulness [..] and so he had really believed until then that just saying I’m Boris Johnson and playing London Calling would do the job.”

Kan hij echter wel un homme sérieux worden? Slechts een handjevol mensen gelooft aanvankelijk dat hij enige kans van slagen heeft. Met veel hulp en onder het strenge  regime van een Australische strateeg en spin doctor lukt het hem in 2008. Hij wordt zelfs herkozen (2012). Londenaren vinden hem charismatisch maar geen natuurlijke leider. Daarna wordt hij Minister van Buitenlandse Zaken maar die periode (2016-2018) ligt buiten de scope van deze biografie. Daarmee komen zijn politieke ambities nog niet tot een einde, al zegt Boris zelf in het boek: “My chances of being PM are about as good as the chances of finding Elvis on Mars, or my being reincarnated as an olive.”

Naast tomeloze ambitie om de beste te willen zijn en de arrogante aanname dat hij recht heeft op sukses, valt hem in zijn leven ook veel geluk te beurt. Niemand kan zonder, zelfs highbrow Boris niet. Met alleen intelligentie kom je er namelijk niet. Alle politieke functies die hij bekleedt, gaan gepaard met uitglijers, schandalen en rellen, kleine en grote. Hij overleeft ze. City Hall blijkt inderdaad een springplank naar Downing Street te zijn. Als vijfjarige uitte hij voor het eerst de wens “Baas van het Land” te willen worden. Vijftig jaar later is hij dat.

De vraag is hoe suksesvol hij op die felbegeerde positie zal worden, na alles dat ik over hem las. Ik heb ontzag voor zijn scherpe geest maar vind dat hij er tot nu toe weinig goeds mee deed. Zijn legacy is niet om over naar huis te schrijven: Boris Bikes, het fietsenverhuurplan dat startte in 2011 en in de volksmond “rich boys toys” ging heten. Leuk maar het project kostte de Londenaren bijna £200 miljoen belastinggeld (volgens cijfers van 2018). Vanwege zijn giftige (maar ook geestige) journalistieke werk werd hij een pariah in de ogen van menig EU official. Kan hij in drie maanden tijd bereiken wat Theresa May in drie jaar niet lukte? Haalt hij de overkant wel? De kans op een no-deal Brexit was nog nooit zó groot. De eerste memorabele uitspraak deed de nieuwe Prime Minister al: met hem aan het roer gaat het Verenigd Koninkrijk een Gouden Eeuw tegemoet. Tja.

“The English don’t mind being pissed on, so long as it’s from a great height. It is not Johnson one should feel embarrassed for, as he clowns around, it is the country”. Aldus een passage in het boek. Arrgh!

Mijn liefje en ik zaten aan de avonddis op een koel deel van het terras toen ik toelichtte hoezeer het onderhanden boek en de hoofdpersoon mij intrigeren. Vooral die diepgekoesterde wens om Topdog te zijn en het dan ook nog te worden?! Ze liet nog nèt niet haar bestek kletterend op haar bord vallen. “Zo iemand zit naast jou!” Het leek van diep te komen. Geschrokken keek ik op. Ja, ik wist al dat zij zelf vijf jaar oud was toen ze baas van de -zelfbedachte- fietsenstalling werd bij de plaatselijke voetbalvereniging. Ook wist ik dat ze op elke werkplek in no time baas werd, van hoe ver ze ook kwam. Ze won professionele prijzen, er werd positief over haar geschreven in vakliteratuur en meer. En ja, ze speelt ook al 30 jaar de baas over mij; met wisselend sukses (dat wel).

Qua dominant gedrag doen we niet voor elkaar onder maar ik heb mijzelf nooit kunnen betrappen op de gedachte dat ik de baas wilde worden. De fascinatie voor dat onderwerp kwam vooral voort uit verwondering. “Dat zit in je of niet”, aldus de ex-directeur Human Resources. Vervolgens kwam de discussie over nature & nurture weer op gang. Is iets aangeboren of aangeleerd? We werden het er snel over eens: baas willen zijn zit in je karakter, maar niet in het mijne. Ik leerde graag, wilde studeren en heel goed in mijn werk worden. Maar Dé Baas? Nee. Nooit.

De aspiratie om ergens De Beste in te zijn, ken ik evenmin. Ik heb het zelfs nooit van mijn leven gedacht. Het overkwam mij éénmaal onbedoeld: de middelbare school sloot ik af met een prijs voor de beste leerling, aangeboden door de Franse ambassade. Toen ik aan de vakgroep Frans van de oudste universiteit van Nederland studeerde (de Leidse uni is in 1575 opgericht door Willem van Oranje), werd ons regelmatig voorgehouden dat wij “het neusje van de zalm” zijn. Dat vond ik misplaatst elitair en dat liet mij koud, totdat het mij ronduit ging tegenstaan. Dat kwam met name omdat het werd geuit door bepaalde docenten van wie ik -om uiteenlopende redenen- geen hoge pet op had. Aanzien en respect kun je niet opeisen, dat moet je verdienen. Die ontvang je niet omdat je op een positie zit maar door hoe je die positie invult. De meeste van mijn bazen waren goed, er zat slechts een klein aantal missers tussen.

Toen mijn laatste (inspirerende) baas Sharon in Londen mij voorstelde baas te worden van een team van intelligente consultants uit alle windrichtingen stond ik niet te trappelen. Bepaald niet, zelfs. Haar leek het een goed idee. Ik deed het, na lange gesprekken met mijn liefje en veel persoonlijk wikken en wegen. Tijdens de eerste vergadering zei ik hen: “what you see, is what you get. No more, no less.” Ik ben geen tovernaar. Zij zijn competente vaklui die mij in principe niet nodig hebben. Het liep goed af, voor iedereen. Een van de mooiste complimenten in mijn loopbaan kreeg ik bij mijn afscheid (2005) van Britse Becky, de slimste jongedame van het team. Ze had geleerd en genoten van haar baas die zó zichzelf was gebleven. Geen poespas, gewoon B. Het andere compliment dat er toe doet, is dat mijn liefje mij koos als levenspartner. Met als die mensenkennis van haar… I count my blessings!

Ik sluit af met een typische Boris-uitspraak:

“My friends, as I have discovered myself,

there are no disasters, only opportunities.

And, indeed, opportunities for fresh disasters.” 

We gaan ze tellen. 

Weer in het hier & nu

Na de goede afloop van de medische perikelen van afgelopen weken, sta ik weer stevig met beide benen in het hier en nu. Er is van alles gaande in de grote en kleine wereld om mij heen dus er is veel te melden. Maar een blogger moet nu eenmaal keuzes maken.

In Frankrijk begon het WK Voetbaltoernooi voor vrouwen. Op de eerste dag van het toernooi plaatste Google een doodle met enkele getekende voetbalvrouwen. Eentje droeg een oranje shirt, had een bruine huid en razendsnel haar. Dat kon maar naar één persoon verwijzen: Shanice van de Sanden. Deze enthousiaste aanvaller doste zich met haar ultrakorte luipaardkapsel spraakmakend uit voor het toernooi. Ik vind de haarkeuze opmerkelijk omdat zij allesbehalve een lui paard is in het veld. Als iemand zich in een wedstrijd de benen uit het lijf rent, is zij het. Ik ben fan van dit team en nam mij voor al hun wedstrijden live te zien. Hun eerste wedstrijd tegen Nieuw-Zeeland was echter niet om over naar huis te schrijven. De tegenstander was kwalitatief veel minder maar stug, de Nederlandse dames waren slordig in hun pases. Die waren vaak te kort of juist te lang. Shanice kon in deze wedstrijd geen verschil maken. Invalster Jill Roord, de eeuwige nummer 12 van het elftal, kopte de bal in de extra tijd behendig in de touwen. Hun spel hield mij op het puntje van mijn stoel. Het kan en moet beter. “Er werd teveel gewandeld”, aldus het commentaar van de coach na de wedstrijd.

In de polls is Nederland geen favoriet voor de cup maar dat deert de Oranje Leeuwinnen niet. Als Europees kampioen zijn ze ‘dark horse’ en kunnen dus zonder teveel extra druk in het toernooi groeien. Het Amerikaanse elftal is torenhoog favoriet; ook zij speelden gisteren. In een artikel las ik dat het eerste vrouwenvoetbalseizoen op nationaal niveau in de Verenigde Staten al in 1995 van start ging. Ze kennen dus een traditie van bijna 25 jaar. Er voetballen daar momenteel negen miljoen meisjes en vrouwen dus het mag niet moeilijk zijn om de Beste Elf te selecteren. Ze veegden de Thaise tegenstander met 13-0 van de mat. Het is een record. 

Als er niets is dat boeit op de Vaderlandse buis, zappen we graag naar Netflix. Dit zijn mijn aanraders van 2019 tot dusver: (1) ‘After Life’ met een anders dan andere Ricky Gervais in de hoofdrol. Deze acteur is zo veelzijdig! In zes afleveringen tot nu toe speelt hij een man-met-hond die zijn grote liefde verloor aan kanker en zijn best doet door te leven. Een prachtige serie met een lach en een traan. Ik hoop dat het een meerjarige reeks wordt.

(2) De Spaanse film ‘Elisa y Marcéla’ speelt zich in Noord-Spanje af aan het einde van de 19de eeuw. Deze langzame film in zwart-wit die mij bij tijd en wijle aan ‘Roma’ deed denken, gaat over twee vriendinnen op een nonnenschool die verliefd worden op elkaar. De film is gebaseerd op een waar gebeurd verhaal. De meisjes werden bekend als de eerste Spaanse vrouw die als man ging leven om zijn vriendin te kunnen huwen. In de film gaan ze meermalen vrijwillig en gedwongen uit elkaar. Triest maar mooi.

(3) Seizoen 1 van ‘Street Food’ trakteert de kijker op een serie prachtige portretten van soms stokoude (!) Aziatische amateurkoks die hun plek onder de culinaire zon ruimschoots verdienden met traditioneel straateten. Eén vrouw, de excentrieke Jay Fai uit Bangkok, ontving zelfs een Michelinster en is sindsdien wereldberoemd vanwege haar krabcakes. Het authentieke gerecht van de Indonesische legende Mbah Satinem uit Yogyakarta bracht sweet memories en water in de mond. Op de dag- en avondmarkt van de stad verkoopt ze jajan pasar.

Op mijn volgende kijklijst staat de serie ‘When They See Us’ over vijf zwarte tieners in New York die in 1989 ten onrechte werden veroordeeld wegens verkrachting. De serie kreeg een heel goede pers. Ik las dat Linda Fairstein, destijds de hoogste aanklager in de rechtzaak tegen de vijf tieners en nu suksesvolle thrillerauteur nooit haar excuses aanbood na die welbewuste rechterlijke dwaling. Haar uitgever verbrak afgelopen week de banden met haar. Ook Trump is te zien in deze serie. Hij deed destijds een publieke oproep tot de doodstraf voor de vijf jongens. Hij bood evenmin zijn excuses aan voor zijn moedwillig foute standpunt. Wie roept nu om zijn afzetting?

Afgelopen week begon in Australië de editie van Masterchef Australia 2019, mijn all time favorite kookprogramma. Uit voorzorg verwijderden we de app van de krant Sydney Morning Herald van de iPad. We willen immers niet in de situatie terechtkomen waarin er ongewenste tipjes van de sluier worden opgelicht. Ik wacht rustig af totdat het programma weer op de Nederlandse tv zal worden vertoond. Wat ik al wel zag is dat Poh Ling Yeow, de kandidaat die tweede werd in de allereerste editie van dit programma, dit seizoen terugkeert als mentor van amateurkoks. Ik ben ook fan van creatieveling Poh met haar aanstekelijke lach. Zij onderging dit jaar een metamorfose: ze knipte haar lange haar af en ging van kort naar korter.

En tenslotte het Verenigd Koninkrijk. What puts the ‘Great’ in Britain? Nou, niet iemand als Boris Johnson! Columniste Polly Toynbee van The Guardian schreef gisteren een boeiend stuk dat ze in een vermakelijke vorm goot. Haar column werd geschreven vanuit het perspectief van Rip van Winkle. Hij komt na tien jaar uit coma in een Engels ziekenhuis. (Ter info: Rip van Winkle was de hoofdpersonage in een kort verhaal van de Amerikaanse schrijver Washington Irving, geschreven in 1819. Van Winkle is in dit verhaal van Hollandse origine, verdwaalt in de Catskill Mountains en wordt 20 jaar later wakker. Daardoor miste hij de Amerikaanse revolutie compleet!)

De Rip van de Britse Polly wordt na tien jaar wakker in een ziekenhuis, kijkt om zich heen en schrikt zich rot. Hij spreekt met gestresst personeel, ontdekt dat er 100.000 vacatures zijn in de NHS (de Britse Gezondheidszorg) en twee miljoen mensen op de wachtlijst staan. Hij vraagt het personeel op wat voor nazorg hij mag rekenen na zijn wonderbaarlijk ontwaken. Niet veel. 1.4 miljoen kwetsbaren in de samenleving ontvangen geen enkele sociale (na)zorg omdat gemeenten in de afgelopen tien jaar de helft van hun budget moesten inleveren.

Van Winkle gaat googelen en ondekt voorts dat lagere scholen -deels in vervallen staat, de meesten met heel veel achterstallig onderhoud- 8% minder fondsen per leerling ontvingen en middelbare scholen zelfs 16% per leerling, waardoor het aantal leraren drastisch slonk. Kunst-, dans-, ontwerp-, muziek- en dramalessen verdwenen uit het lesprogramma. (Saillant detail is dat het gebeurde onder bewind van de vroegere staatssecretaris van Onderwijs Michael Gove die nu tevens kandidaat is voor de opvolging van May.)

Rip ontdekt bovendien dat Britse kinderen van nu honger hebben; tegenwoordig kunnen aanzienlijk minder scholen gebruik maken van gratis maaltijden. Vier op tien kinderen in Groot Brittanië leeft in armoede, het hoogste percentage in 60 jaar. Het woord ‘voedselbank’ kent Van Winkle niet vanwege zijn lange slaap maar hij ontdekt dat er 2.000 van zijn voor één miljoen hongerige gezinnen. Sociale zekerheid kreeg tijdens zijn afwezigheid te maken met grote krimp. Voor het eerst in zijn leven, leven Britten van zijn leeftijd niet langer maar korter. Terwijl hij sliep verkortte zijn leven met één jaar. Voor het tweede achtereenvolgende jaar nam het aantal babysterftes toe; iets wat hij niet eerder meemaakte. Het aantal kinderen dat zorg ontvangt verdubbelde maar het aantal zorgverleners liep drastisch terug.

Salarissen bleven steken op het niveau van tien jaar geleden en inkomens liggen nog niet eens op dat niveau; ongekend sinds de tijd van Napoleon. Het aantal daklozen nam met 250% toe maar Van Winkle las tot zijn ontsteltenis dat het aantal miljardairs in het Verenigd Koninkrijk verdubbelde. 30% van hen ontdook overigens het betalen van belasting in eigen land.

Foto: The Guardian

Het zijn de gevolgen van het afbraakbeleid van de regerend Conservatieven. De vermaledijde Tories dompelen het land al jaren in chaos onder en er lijkt geen einde aan te komen.

Toen Van Winkle tenslotte op de ziekenzaal zijn tv aanzette, zag hij tien kandidaten. Zij doen thans mee aan de stoelendans om de vacante zetel van premier Theresa May. Toen sloeg de depressie pas echt toe! Deze kandidaten, veelal ministers die verantwoordelijk zijn of waren voor bovengenoemde daden, beloven dat alles goed komt na Brexit. “With Brexit, this can be the best country in the world.”

In de polls maakt Boris de Pfeffel Johnson de meeste kans om premier te worden. Hij was de man die een blauwe maandag als minister van Buitenlandse Zaken flop op flop stapelde. Hij was ook de man die tijdens de Brexit-campagne de grootste leugenaar bleek. Daarom omarmt Trump hem, zowel letterlijk als figuurlijk. Soort zoekt soort. Het is Johnson die nu zegt de scheidingsbetaling aan de EU te weigeren. Daarmee hoopt hij stemmen te trekken. Het is moeilijk om als mens niet cynisch te worden… Met BoJo op Downing Street 10 gaat de volksverlakkerij in het onverenigd koninkrijk nog wel even door.  Polly Toynbee geeft goed aan: een blad is om te beschrijven, niet om voor de mond te nemen.

Toekomst?

Gisteravond spraken we boven een dampend bordje zelfgemaakte moussaka over het Vaderland. Wat zijn we beiden nog steeds blij-blij-blij dat we in Nederland werden geboren! Daar kregen we een degelijke opvoeding, prima scholing en een goede baan die ons ver bracht in het leven. We leefden (en leven) een leven zonder oorlog, geweld, honger en andere ellende. Oké, een beetje achterstelling ervoeren we wel als meisje, vrouw en pottenkindje en af en toen tobben we met onze gezondheid maar we deden en doen er zelf van alles aan om er niet onder gebukt te gaan en er bovenop te komen. Dat lukte tot dusver aardig.

Al leven we buiten de landsgrenzen, we houden van ons geboorteland al komen we er niet vaak. In 2016 waren we voor het laatst op vaderlandse bodem (dus het wordt weer tijd). Nog steeds kijken we Nederlandse tv, volgen we het nieuws van de Lage Landen op de voet en koken we bij tijd en wijle een Hollandse pot. Dat de studie Nederlands aan de Vrije Universiteit in Amsterdam zal worden gestaakt, doet mij pijn. Het is nu eenmaal onze taal. Ik zal mijn Nederlandse paspoort nooit en te nimmer inruilen voor iets anders, koester de tics die ik meekreeg van mijn oer-Hollandse ouders. Desalniettemin keren we allebei niet vrijwillig naar onze geboortegrond terug, als het aan ons ligt. We noemen onszelf bij voorkeur wereldburgers maar voelen ons vooral thuis in Europa. Na omzwervingen in de wijde wereld vonden we onze bestemming in Spanje, ons tweede Vaderland. Het oude continent is ons dierbaar, ondanks de vele perikelen.

Illustratie: Andy Davey voor 'The Inquiring Mind'  

Zo vindt vandaag de eerste belangrijke stemmingsronde van deze week plaats over Brexit in het Verenigd Koninkrijk. Daar wordt in de Tweede Kamer opnieuw gestemd over het uittredingsplan van minister-president Theresa May, een voorstel dat ze eerder wegstemden. (Die vrouw blijft proberen, tegen beter weten in!) Er is geen reden om aan te nemen dat men nu veel positiever over haar plan denkt ondanks een allerlaatste aanpassing (gisteravond) over de Backstop. Dat zou een al te chaotische Brexit moeten voorkomen. Als de Britse parlementariërs alsnog met haar voorstel in zee gaan, wordt een zachte Brexit een feit op 29 maart. Indien ze daarmee niet akkoord gaan, wordt er morgen gestemd of de Britten de Europese Unie gaan verlaten zonder deal, een No-deal Brexit. Ik vrees deze stemronde het meest… Mayday-Mayday! Als daartegen wordt gestemd, wordt vervolgens op 14 maart gestemd over een extensie van artikel 50, ofwel uitstel van uittreding. Daarmee moeten alle 27 leiders van de EU-landen dan wel akkoord gaan. Dit proces blijft verbijsteren. Er speelt zich een drama af aan de andere kant van Het Kanaal. Het werd nóg erger dan drie jaar geleden gedacht.

Momenteel lees ik het boek van Ilja Leonard Pfeijffer (1968), getiteld ‘Grand Hotel Europa’. Het is werk naar mijn hart. Erudiet, vermakelijk, onderhoudend en razend interessant. Hoofdpersoon en schrijver Ilja woont in Genua waar hij de Italiaanse kunsthistorica Clio ontmoet, dochter van een oude adellijke familie. Ze verhuizen samen naar Venetië en ondernemen van alles. Het boek begint met Ilja die alleen zijn intrek neemt in het grand hotel, vergane glorie maar luisterrijk door personeel en gasten. Hier blikt de schrijver terug op de tijd met zijn grote liefde Clio, met zijn nieuwe woonomgeving als achtergrond. Een recensent van NRC noemde het in december 2018 “De roman van het jaar. Een grootse satire over alles: van destructief massatoerisme tot de uitverkoop van de Europese cultuur.”

Ik schreef de volgende passage uit het boek (p. 115) over in mijn notitieboekje. “Wat Europa de wereld te bieden heeft, is zijn verleden. Terwijl het oude continent op alle fronten aan invloed inboet op het wereldtoneel, hebben we misschien ook weinig andere keuzen dan ons verleden te verkopen. De landen die ooit de bakermat waren van de Europese beschaving, Griekenland en Italië, teren inmiddels zo goed als volledig op de exploitatie van hun vroegere belang. Zonder toerisme zouden ze vervallen tot derdewereldlanden. De vraag dringt zich op of dat de bestemming is van Europa als geheel.”

In de loop van de tijd werd ik ook wel een beetje Eurosceptisch vanwege de bureaucratie, politieke spelletjes en de toenemende onderlinge onenigheid. We zijn één maar spreken met vele tongen. Desondanks een Nexit steunen? No way, not me! Onze toekomst ligt in een gezamenlijk Europa al weet ik niet of het in de huidige samenstelling moet zijn. (Spanje moet wel bij de club blijven…)

Een van de redenen om definitief niet naar het Vaderland terug te keren, is het klimaat. Het is daar thans overdag kouder dan onze nachten hier zijn. 19 jaar geleden verruilden we Nederland voor warmere oorden. Dat wende snel. 

Hedentendage functioneren onze lichamen niet meer bij kou, storm en regen. Van onze vriendinnen in Zwitserland ontvingen we gisteren  een foto van een meteorologisch record in hun contreien: in dertig minuten tijd viel er vijf centimeter sneeuw, in grote vlokken. Ze stuurden ons een kleurenfoto toe maar dat kwam niet over. Brrrrrr 2.0.

Mijn liefje kreeg in de loop van de jaren last van haar gewrichten. Het is nog niet duidelijk of dat te wijten is aan reumatoïde artritis of aan artrose. Tot vorig jaar hielden we het op dat laatste maar inmiddels denk ik dat we spreken over het eerste. Ze heeft immers regelmatig ontstekingen in haar gewrichten en chronische klachten. Een verblijf in het zuiden en aan de lange kustlijn van Chili ging voor haar dan ook gepaard met pijn. Kasian. Het was daar weliswaar zomer maar de Humboldt-stroming zorgde voor koude lucht en koud oceaanwater. Er werd niet gezwommen. 's Avonds en 's nachts koelde het af door de hoge pieken van de Andes, die ons overal omringden, waar we ook gingen. De warmte en droogte van de woestijn was daarentegen goed nieuws. Tja. Onze Chileense vriendin Luz Maria appte ons dit weekend dat ze deze week aan de slag gaat in haar keramiekatelier en dat ze veel zin heeft in haar nieuwe leven na de lange behandeling van borstkanker.

Het is nog maar drie weken geleden dat we op Spaanse bodem terugkeerden. Sindsdien staan we dagelijks op met strakblauwe lucht en een heerlijke temperatuur. De februari-maand bracht hier recordtemperaturen. Elke dag lopen we een rondje langs de zee, zonder jas. We voelen ons bofkonten. Recensent Thomas de Veen schreef in zijn NRC-artikel dat Pfeijffer het met zijn boek voor elkaar kreeg dat het cultuurpessimisme -dat je vanwege de ondergang van Europa zou kunnen aanvliegen- niet absoluut is. “Er is misschien een toekomst...” Voor ons ligt die aan de Costa Blanca.

A ship of fools

Het is tijd om de blik weer eens op het eigen continent te richten. Er is namelijk een kwestie dicht bij huis die mijn volledige aandacht vraagt. De beslissingen over Brexit gaan namelijk een beslissende fase in. Niet dat de situatie mij persoonlijk zal raken maar het Vaderland zal eronder kunnen gaan lijden en onze aardige Engelse buurvrouw gaat het wellicht lastiger krijgen als gepensioneerde in Spanje.

In een artikel in The Guardian noemde journaliste Polly Toynbee (geen verzinsel) de Brexit-havikken in de conservatieve partij ‘a ship of fools running and ruining the country’. Mooi gezegd. Het is niet per se een creatieve metafoor maar die is wel to the point!

Illustratie: Peter Schrank

Even de feiten op een rijtje. Afgelopen week openbaarde Britse premier Theresa May haar deal met de Europese onderhandelaars over het verlaten van de Unie. Niet lang daarna brak de pl**ris uit in haar land. Weinigen weten hoe Brexit er precies gaat uitzien, al is het uitgeschreven in een 500-pagina’s tellend plan.

De pro-Brexiteers in de conservatieve partij willen een harde Brexit waarbij alle banden met de Europese Unie worden verbroken. Het Verenigd Koninkrijk moet, wat hen betreft, weer volledig op eigen benen staan en eigen wetten volgen, vooral op het gebied van handel en migratie. Gematigde conservatieve politici staan een zachtere Brexit voor. Zij willen de banden met de EU wel doorsnijden maar niet te radicaal. Ze zijn namelijk van mening dat dit slecht uitpakt voor de Britse economie en de politieke stabiliteit van het land.

De deal die May sloot en die vorige week zoveel ophef veroorzaakte, valt in de categorie zachte Brexit. Het Verenigd Koninkrijk blijft volgens dit plan voor onbepaalde tijd in de douane-Unie. Dit is besloten om een harde grens tussen de Ierse Republiek (EU-lidstaat) en Noord-Ierland (behorend tot het VK) te voorkomen. Zo’n harde grens zou het Goede Vrijdag-akkoord (1998) op losse schroeven kunnen zetten. Dat vredesakkoord tussen katholieken en protestanten kostte heel veel bloed, zweet en nog meer tranen.

De Brexit-havikken voelen zich door de huidige deal van May verraden. Zij hadden het vredesakkoord waaraan een bloedige geschiedenis voorafgaat, zonder blikken of blozen willen offeren op het altaar van de Brexit. Onbegrijpelijk!

Vorige week woensdag leek het kabinet mee te gaan met May’s deal… om de volgende dag te moeten toezien hoe twee ministers en twee staatssecretarissen ontslag namen, uit protest. (De beide hoofdonderhandelaren aan Britse zijde, Davis en Raab, stapten tevens op als daad van protest.) Diezelfde dag sprak May in het Lagerhuis over haar deal. Ik zag de beelden op tv met kromme tenen aan: ze werd ronduit uitgelachen. Een van de grootste tegenstanders van May, de oerconservatief Jacob Rees-Mogg, startte nog diezelfde dag een motie van wantrouwen tegen haar. Ook populist Boris Johnson riep eerder op tot muiterij in de partij (maar nu hoor je hem niet?!). Enkele officieren aan boord van het huidige Brittania lijken op ramkoers te liggen. Loopt het schip op de klippen of gaat alleen de kapitein roemloos ten onder? 

Over de deal van May moet in het House of Commons (vergelijkbaar met onze Tweede Kamer) nog formeel worden gestemd. Als haar deal geen meerderheid krijgt -hetgeen wordt verwacht-, zijn er twee mogelijkheden:

1. een no-deal Brexit waarbij het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie zonder enige afspraak verlaat;
2. een tweede referendum waarbij Britten opnieuw naar de stembus mogen om zich uit te spreken over Brexit.

Scenario 1 zal zonder twijfel tot ongekende chaos in het land leiden. In geval van scenario 2 kan het Britse volk ervoor kiezen een einde te maken aan de hele scheidingsprocedure. May is geen voorstander van een tweede referendum. Zij vindt dat het volk reeds heeft gesproken met de 51% pro-Brexit referendumuitslag. De grote vraag van mij en elk ander, weldenkend mens is of dat destijds op basis van feiten gebeurde. Ook daar is het laatste nog niet over geschreven. Er zouden vergaande banden zijn (inclusief donaties) tussen Amerikaanse extreem-rechtse groeperingen die Trump aan de macht hielpen en de Britse partij Leave.EU.

De verwachting is dat May het tweede scenario politiek niet zal overleven. Niemand weet op dit moment hoe dit gaat uitpakken. Wat wel vaststaat, is dat voor 25 november een speciale top van de 27 leden van de Europese Unie in de agenda staat. Zij zouden dan moeten stemmen over de deal die thans op tafel ligt. Met al het gedoe aan Britse zijde is het de vraag of dat zin heeft. Britannia rules the waves... Tja. Een politiek en bestuurlijk drama speelt zich af in deze trotse natie.

Alle beeldspraak kan overboord. Mijn liefje en ik stappen binnenkort echt aan boord van een cruiseschip van bescheiden omvang. Als je vier rondjes over het dekt maakt, heb je ruim 1.5 kilometer gelopen. Dat is goed voor de stappenteller. Het is kapitein Smit die ons in Buenos Aires opwacht. Hij werkt reeds 23 jaar bij dezelfde maatschappij en is daar sinds zes jaar kapitein. We zijn in goede handen met hem aan het roer. 

Smit werd geboren op Terschelling en volgde daar een opleiding aan het nautische instituut Willem Barentsz. (Deze Hollandse zeevaarder ontdekte Spitsbergen aan de Noordpool. Smit neemt ons de andere kant op.) Onze grote roerganger houdt van vissen, tuinieren en langs het strand wandelen. Op de vraag wat zijn mooiste plek op aarde is, antwoordde deze nuchtere Hollander: ‘home’. Voor mij is reizen verslavend, voor hem is het een baan. Daarover hoop ik hem nog wel te kunnen aanspreken.  Halverwege onze reis stapt hij af en gaat met verlof, om de feestdagen thuis met vrouw en zonen te kunnen doorbrengen. Het roer wordt dan overgenomen door een Engelsman. 

Ik sluit niet uit dan zich aan boord van ons schip wellicht ook een fool of twee ophoudt. Naar verluidt, komt een groot aantal passagiers uit de Verenigde Staten. Ik houd dan ook rekening met enkele Trumpianen maar dat zal de pret niet drukken. Mijn liefje bekeek afgelopen weekend enkele YouTube-filmpjes over het leven aan boord van ‘ons’ schip. Er zit veel muziek in! Er zijn onder andere gesigneerde gitaren te bezichtigen van Queen en Rolling Stones en er staat een immens groot barok orgel dat in Amsterdam werd vervaardigd. Dagelijks wordt in diverse lounges live klassieke, blues- en jazz-muziek gespeeld.

Voorts kunnen we tennissen in de openlucht en zwemmen in een buitenbad en overdekt. Er worden kookdemonstraties, digitale workshops en natuur- en cultuurlezingen (partnership met BBC Earth) georganiseerd. Wij kunnen pitsstops  maken in een wijnbar, whiskeybar en cocktailbar. Uit de spa hoorde ik Balinese klanken, in de bediening ontwaarden we Aziatische koppies. De bibliotheek staat bomvol boeken en er is een casino. De on board-app toont je alles dat overdag en 's avonds gebeurt. Dat alles werkte sfeerverhogend in huize Barefoot ondanks het herfstachtige weer. En dan moet het avontuur nog beginnen! Voorpret is dubbele pret.

Mefisto May

Illustratie: David Squires (voor The Guardian)

Vandaag beginnen de Brexit-onderhandelingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie. Zoals ik eerder blogde, ga ik die op de voet volgen. De gewaardeerde Britse krant The Guardian zal in de komende weken en maanden mijn belangrijkste informatiebron zijn. Vorige week werd nog gemeld dat ze vandaag niet konden beginnen omdat de Queen’s Speech moest worden uitgesproken; dat evenement is vergelijkbaar met de troonrede in Nederland.

De Britse troonrede is naar woensdag doorgeschoven. Dat geeft Theresa May en haar Tories tijd om hun regeringsprogramma nog aan de nieuwe omstandigheden te passen. Als de onderhandelingen op de eerste dag goed gaan, kan de toon optimistischer zijn, echter pessimistischer van aard als het een zwaarder dan gedacht begin is. Na de recente politieke schrobbering die May ontving, is een deel van haar vermaledijde Manifesto niet meer aan de orde als ze brede politieke steun wil krijgen voor de maatregelen in haar Queen’s Speech. Ze zal ook haar harde Brexit-lijn moeten laten varen nu het volk stemde voor een andere aanpak.

De dag na het verlies van de door haarzelf uitgeroepen verkiezingen sprak zij met geen woord over de nederlaag die zij leed. De Tories kregen weliswaar de meeste stemmen maar verloren hun meerderheid in de Britse kamer. Ze wijdde er geen woord aan. Geen woord! Wat haar betreft, was het de dag erna ‘business as usual’. Ze ging een verbond sluiten met de DUP en verder regeren. Het land had haar nodig. Het werd May door de partijtop niet in dank afgenomen dat ze niet eens stilstond bij de collega’s die hun zetel verloren. Nu ken ik de Engelse uitdrukking ‘Stiff Upperlip’ en de betekenis ervan maar dit sloeg alles. Het zijn incompetente leiders als May en Trump die ervoor zorgen dat burgers met bosjes hun vertrouwen in politici verliezen.

Theresa May verkocht haar ziel aan de duivel, wat mij betreft.

Illustratie: David Squires (voor The Guardian)

Een coalitie sluiten met de Democratic Unionist Party vergt veel, zelfs van Britse conservatieven. Men is in het Verenigd Koninkrijk sowieso niet gewend samen te werken op regeringsniveau. Compromissen sluiten is geen gesneden koek. Het Verenigd Koninkrijk kende tot voor kort een tweepartijenstelsel, net als in de Verenigde Staten. Doorgaans verkrijgt een van die politieke partijen de meerderheid en regeert zonder hulp. Nu dus niet.

De DUP steunt Brexit maar wenst een zachtere versie van de scheiding met de Europese Unie. In tegenstelling tot Mays conservatieven willen de Ierse protestanten in de Douane Unie blijven en zo geen grens laten ontstaan tussen Noord-Ierland en de zuidelijke Republiek van Ierland (dat lid blijft van de EU). Een van de cartoonisten van The Guardian, David Squires, had afgelopen week een steengoede cartoon met May en DUP als onderwerp. (Delen daaruit zijn illustratie bij dit blog.)

De Unionisten, onder leiding van Arlene Foster, hebben ultraconservatieve ideeën. Zij is overigens a tough cookie, had een zware kindertijd. Haar vader -een politieman- raakte gewond bij een aanslag door de IRA, haar schoolbus werd ooit door een bom omvergeblazen. Haar DUP geloof niet in: gelijkheid tussen man en vrouw in het huwelijk, geboortebeperking, abortus, het homohuwelijk en de evolutieleer, om maar een paar hete hangijzers te noemen. (Je kunt die partij gerust met de SGP vergelijken.) In een recent artikel in TIME las ik dat Trump ook de rechten van vrouwen wil inperken. Bij dat artikel zag ik een protesterende groep vrouwen met borden als “Keep your rosaries off my ovaries”. Een goede vondst al is er niets lolligs aan dergelijke kwesties. 

Als oppepper hierbij nog iets positief van het Vrouwenfront. Zoals de meesten weten, staat de Fransman Michel Barnier aan het hoofd van het EU Brexit-team. Zijn  rechterhand -Deputy Chief Negotiator- is de haarscherpe en superslimme Duitse Sabine Weyand (1965), doctor in Politieke Wetenschappen en ruim 20 jaar Eurocommissaris; zij verdiende haar sporen reeds. Hoe zal het haar vergaan in de onderhandelingen? We gaan het lezen. Weyand doet mij denken aan de hoofdrolspeelster uit de Franse film Amélie. Gelukkig heeft ze meer verstand van politiek!

En hoe zal May de geschiedenis in gaan? Als iemand die een pact sloot met de duivel, zoveel is mij duidelijk. Ik verwacht echter niet dat ze in ruil daarvoor enige bovenmenselijke kracht vergaart (al kan ze een extra dosis goed gebruiken). The Tragic History of Theresa May. Tja.

Barexit

Illustratie: Steve Bell (voor The Guardian)

Nu de verhuizingsperikelen bijna voorbij zijn, begint er in mijn hoofd weer meer ruimte te ontstaan voor ontwikkelingen in de wijdere wereld en het web. Barefoot klautert weer uit haar hol. Vorige week lachte ik in mijn vuistje toen Donald Trump zijn eerste (en hopelijk niet laatste) nederlaag kreeg te verwerken; een -slecht- alternatief voor Obamacare zou geen goedkeuring krijgen, vooral vanwege onmin in Republikeinse gelederen. Het plan voor Trumpcare werd ingetrokken. Vanzelfsprekend legde de president alle schuld bij de Democraten.

Vandaag begint premier Theresa May aan haar Brexit-avontuur door de artikel 50-procedure in gang te zetten. Lidstaat Groot-Brittannië gaat uittreden uit de Europese Unie. Het is mij nogal wat. In de afgelopen dagen las ik het zeer interessante boek ‘Brexit: What The Hell Happens Now?’ van de Britse journalist Ian Dunt. Dunt is editor-in-chief van Politics.co.uk. Hij schrijft voor uiteenlopende opiniebladen en kranten (onder andere The Guardian) en spreekt op radio en tv regelmatig over politiek, immigratie, vrijheid van meningsuiting en sociale ongelijkheid.

Brexit is Dunt’s eerste boek. De ondertitel is: “For people who still believe in experts”. Hij sprak met tientallen experts, vermeldt zijn bronnen uitgebreid en legt verantwoording voor zijn standpunten af. Voor degene met behoefte aan meer Brexit-kennis is dit een aanrader. Mij boeide het van de eerste tot de laatste bladzijde.

De belangrijkste drijfveren achter Brexit waren (en zijn) dat Groot-Brittannië zelfbeschikkingrecht wenst over de eigen economie en soeverein wil zijn in plaats van one-size-fits-all oplossingen uit Brussel te ontvangen. Daarnaast was immigratie, vrij verkeer van personen uit de Europese Unie, voor velen een doorn in het oog.

Het Europese Parlement stelt echter als eis voor toegang tot Europa’s interne markt acceptatie van alle vier vrijheden: vrije stroom van goederen, kapitaal, diensten en mensen tussen lidstaten van de Europese Unie. Dunt analyseerde de formele uitspraken van Theresa May vanaf het referendum. Ze spreekt zich in de loop van de tijd steeds openlijker en krasser uit voor totale nationale soevereiniteit op elk beleidsaspect. Hij verwacht dan ook dat Groot-Britannië uit de Europese interne markt (single market) en de douane-unie (customs union) zal stappen.

De EU en Groot-Britannië beginnen na vandaag aan de onderhandelingen over het scheidingsverdrag. Het vertrekkende land zoekt, naar verluidt, nog honderden onderhandelaars, de EU heeft 550 zeer ervaren onderhandelaars die popelen om aan tafel te gaan. Als partijen tot een akkoord komen, wordt dit op termijn door de Europese Raad getekend (alle 27 staatshoofden van de lidstaten van de Europese Unie), na goedkeuring door het Europees Parlement (751 gekozen volksvertegenwoordigers).

Groot-Brittannië krijgt te maken met een administratieve, juridische en economische Brexit. Bestaande regels en wetten -vaak combinaties van Europese en Britse principes- moeten worden ontrafeld, nieuwe regels en wetten worden opgesteld en goedgekeurd. Dat alles moet binnen twee jaar voor elkaar zijn. In maart 2019 zal het land namelijk uit de Europese Unie stappen, als het geen verlenging van die termijn aanvraagt. Daar voelen de Britse Brexit-ministers tot op heden niets voor.

In diezelfde periode zal Groot-Brittannië betere handelstarieven willen opstellen en vrije handelsakkoorden en belastingverdragen met partners willen sluiten. Ter info: het sluiten van een handelsakkoord tussen de Europese Unie en Canada nam ruim zeven jaar in beslag, onderhandelingen voor een trans-atlantisch handelsverdrag (TTIP) lopen al negen jaar. Groot-Brittannië heeft slechts twee jaar de tijd…

Dunt is heel duidelijk: als May voor de harde Brexit gaat (zoals het nu klinkt), krijgt het land grote problemen. Het Britse Brexit-team heeft teveel te doen, te weinig tijd en veel te weinig expertise. Dunt licht standpunten en houding van betrokken spelers aan Britse zijde toe. Op basis van uitspraken van hoofdonderhandelaar David Davis (1948) en Liam Fox (1961; International Trade Secretary) twijfelt Dunt aan hun competenties. Zo realiseerden deze heren zich lange tijd niet dat het sluiten van nieuwe handelsakkoorden wettelijk pas is toegestaan nadat een akkoord is bereikt met de EU!

Het feit dat premier May een Department voor International Trade after Brexit opzette, geeft aan dat men bilaterale vrijhandelsakkoorden zal gaan sluiten, onder de vlag van de Wereldhandelsorganisatie. Dunt zet in zijn boek uitvoerig uiteen dat de WHO in bepaalde opzichten nog logger is dan de Europese Unie. Voor die organisatie draait alles om commerciële contracten op basis van wereldwijde wederzijdse concessies. Krijgt een land voordeel op terrein X dan moet een ander inboeten op terrein Y.

Het sluiten van de grenzen voor personen uit bepaalde landen van de Europese Unie was eveneens een belangrijke drijfveer voor vele Leave-stemmers. De ironie wil, volgens Dunt, dat immigratie juist van vitaal belang is voor de Britse economie. Ik kan dat beamen toen ik zelf als migrant in Londen woonde en werkte (2000-2005). Personeel in hotels, restaurants en bars was doorgaans niet Brits. Dunt geeft daarvoor een simpele reden: er zijn te veel oude mensen in Groot-Brittannië; het te grote aantal baby boomers is het probleem. Teveel ouderen gebruiken voorzieningen aan het einde van hun leven, er zijn onvoldoende jonge werkende en belastingbetalende Britten om de rekeningen te dekken.

Voor Dunt, The Financial Times en het Adam Smith Institute is een gematigd interim-verdrag te verkiezen boven een harde Brexit maar die optie lijkt niet te worden gesteund door Brexiteers. Ze zijn bang voor politieke afstraffing. Tja. Politiek gaat kennelijk voor landsbelang?! De premier ging recent zelfs zover te zeggen dat “no deal” beter zou zijn dan een slechte deal. May-day, May-day!

Het boek van Dunt is uiterst leerzaam en het leest als een spannend boek. Dunt maakt complexe materie lezenswaardig door eenvoudige vergelijkingen en voorbeelden. Lezing maakte duidelijk dat Brexit een titanenstrijd wordt. Als ik May of Davis was, zou ik geen oog meer dicht doen 's nachts. Het verlies van een sterke bondgenoot als Groot-Brittannië zal ook pijn gaan doen aan de zijde van de Europese Unie. In deze strijd verwacht ik geen winnaar. Ik ga het proces op de voet volgen, al is het maar om te begrijpen wat Britse buurvrouw Barbara in Spanje gaat overkomen.