Over panties, pakjes en pumps

Terug in de tijd, met een deel van mijn team

Vandaag is het 15 jaar geleden dat ik stopte met werken. Mijn laatste boeiende maar intensieve baan bij de Engelse variant van Schiphol (BAA-T5) zat erop. Mijn liefje stopte na ruim 30 jaar noeste arbeid bij een internationaal telecombedrijf -standplaats Londen- en ik deed met haar mee. Uit solidariteit. Ik dankte mijn inspirerende Ierse baas Sharon, nam mijn belangrijkste klant voor de laatste keer uit eten, zei snikkend “farewell” tegen mijn enthousiaste internationale team van ervaren en minder ervaren bedrijfsadviseurs. 

In de achtertuin van Caversham Heights (graafschap Berkshire) stak ik, na een spraakmakend feestje met collega’s, buren en kennissen, mijn panties in de fik en hing mijn zakelijke outfit aan de wilgen. Voorgoed. Iedereen met wie ik in de voorgaande jaren samenwerkte, verwachtte mij binnen enkele maanden terug op kantoor. Ze konden zich een workaholic als ik niet voorstellen zonder werk. Het liep anders. Wij vulden dat zwarte gat goed op.

Die dag koos ik destijds bewust vanwege de symboliek: stoppen met betaalde arbeid op de Dag van de Arbeid. Dit internationale evenement begon in 1889 als herdenking van de moord op demonstrerende stakers in Chicago (1888). Zij waren de eersten die een rode vlag meedroegen. Van één ding ben ik zeker: al is het in veel landen een vrije dag (ook hier), deze dag zal heel anders worden beleefd dan in voorgaande jaren...

Ik realiseer mij al jarenlang dat ik een bofkont ben. Vrij zijn om te doen en te laten wat je wilt, geen wekker hoeven zetten, elke dag teenslippers en een korte broek kunnen dragen en veel tijd hebben voor niksen, hobby’s en mensen is een groot goed. Groter dan ik ooit dacht. De waarde ervan is niet in geld uit te drukken; daar kwam ik snel achter. Onze bankkaarten doen het sindsdien nog steeds, het pensioen van mijn liefje komt inmiddels maandelijks binnen, we hebben geen schulden en relatief lage maandelijkse kosten. Bovendien zijn we samen, behoorlijk gezond en woonachtig op een zonnige plek. Kom er eens om! Ten tijde van de coronacrisis voel ik die mazzel nóg vaker en intenser.

Vorige maand verloren 17.000 mensen in Nederland hun baan. Kun je de hypotheek nog wel betalen? De huur? Je gezin onderhouden? Wanneer vind je weer een nieuwe baan? Wanneer gaat het gewone leven weer door? Prangende kwesties.

Het aantal nieuwe WW-uitkeringen liep in Nederland met meer dan 38.000 (ofwel 42%) op tot 250.000 lopende WW-uitkeringen. Het zijn vooral personen jonger dan 25 jaar die hun toevlucht tot deze regeling namen. Het officiële werkloosheidscijfer bleef echter stabiel: 2.9% van de beroepsbevolking. Dit komt omdat lang niet iedereen die stopt met betaald werk meteen als werkloze wordt aangemerkt. Veel van hen gaan namelijk niet direct op zoek naar een nieuwe baan of zijn niet meteen beschikbaar voor nieuw werk. Statistici rekenen ze daarom niet tot de beroepsbevolking. Het CBS houdt het totaal aantal werklozen voorlopig op 273.000 personen.

Hoe anders klinken de werkloosheidscijfers in mijn tweede Vaderland. 900.000 personen in Spanje verloren hun baan in de eerste 20 dagen van deze coronacrisis; het hoogste aantal ooit. In december 2019 stond het aantal geregistreerde werklozen nog op tot 3.5 miljoen. Dat komt neer op een werkloosheidspercentage van 13.2% volgens het Spaanse Bureau voor Statistiek INE. Dat zal later dit jaar naar verwachting verder stijgen naar 20% volgens een recent IMF-rapport (‘World Economic Outlook April 2020’). Het land is hard op weg naar de grootste economische depressie sinds 1929. Voor vandaag riep de grootste vakbond in Spanje zijn leden op de straat op te gaan om te protesteren en op te roepen tot meer banen. Da’s verstandig! Niet alleen zitten we nog in lockdown, door de mars op Internationale Vrouwendag (8 maart j.l.) verspreidde het virus zich razendsnel en dodelijk.

Bruto Binnenlands Product is de maatstaf voor welvaart in een land. Het is de som van consumentenbestedingen, investeringen en de waarde van de export minus de waarde van geïmporteerde goederen. BBP in de Eurozone zal dit jaar vanwege covid-19 voor de meeste landen naar verwachting met gemiddeld 7.5% dalen, aldus het eerdergenoemde IMF-rapport. Voor Spanje voorspelt men dit jaar een daling van 8%. Wereldwijd zal het BBP vanwege deze crisis naar verwachting dalen met 3%.

Hoezeer solidariteit mij na aan het hart ligt en hoezeer ik houd van mijn nieuwe thuisland Spanje, ik was het eens met Wopke Hoekstra. De Nederlandse minister van Financiën had een punt. Niet vanwege zijn toon en weinig empathische aanpak maar wel vanwege de strekking van zijn verhaal. Landen in de Eurozone moeten zeker solidair zijn met elkaar in tijden van crisis. Extra hulp aan de zwaarst getroffen volkeren in de EU om hun nood te lenigen vind ik een no brainer. Dat neemt niet weg dat er wat mij betreft wel voorwaarden (zoals hervormingseisen) mogen worden gesteld aan krediethulp uit een noodfonds.

Foto: ANP

Nederland had de economie tot voor kort goed op orde, er waren financiële buffers. Daaraan gingen jarenlange bezuinigingen en andere harde maatregelen vooraf. Die nationale begrotingsdiscipline vind ik te roemen. Vergelijk dat eens met de situatie in andere (zuidelijker gelegen) landen van de EU! Volgens de Unie mag het begrotingstekort per land niet hoger uitvallen dan 3% van het BBP. Nederland houdt zich aan die regel en kent al jaren achtereen een begrotingsoverschot terwijl buurlanden als België, Frankrijk, Spanje, Portugal en Italië jaar na jaar begrotingstekorten vertonen en er weinig aan lijken te doen. Hoe solidair is dat dan?! Je had mijn liefje moeten horen foeteren toen de Spaanse premier namens zijn land vroeg om gratis geld zonder voorwaarde.  

Wat meespeelt is dat Spanje al jarenlang de dubieuze eer heeft bij de meest corrupte landen van Europa te behoren. Dat bleek afgelopen weekend weer eens uit een rapport in opdracht van de Europese Commissie. Die corruptie is grotendeels te wijten aan een falend controlesysteem op het financiële beleid van Spaanse politieke partijen. Afgezien hiervan, baren de omkopingspraktijken bij openbare aanbestedingen, met name in de bouw en de afvalverwerking, en het gebrek aan transparantie bij regionale overheden en gemeenten de grootste zorgen; nog steeds. Corrupte ambtenaren op alle niveaus en binnen alle bestuurlijke organisaties blijken het niet zo nauw te nemen met de bestemming van overheidsgeld. Dan is het toch begrijpelijk dat grote zakken EU-geld niet onvoorwaardelijk kunnen wordt uitgedeeld?! Zelfs mijn Spaanse overbuurman is het daarmee eens. Nou ja, ik vroeg het hem nog niet… (maar ben dat wel van plan).

Het Nederlandse parlement wil geen schuldendeling, de regering evenmin; eurobonds waren en zijn uit den boze. ‘Gezamenlijk schulden maken is geen teken van internationale solidariteit’ was de strekking en ‘de Eurozone is geen transferunie’ was een andere uitspraak die ik optekende. Mijn liefje en ik knikten mee. Klopt als een zwerende vinger. Zij en ik mogen af en toe voor salonsocialisten worden uitgemaakt, oans bin zunig!

Ook aan de andere kant van de Atlantische oceaan is het hommeles. In de Verenigde Staten verloren 30 miljoen werknemers in zes weken tijd hun baan; dat komt neer op ruim 19% van de beroepsbevolking. Dat is niet eens het gehele verhaal. Miljoenen Amerikanen blijken nog steeds te wachten op een uitkering omdat lokale overheden zijn overweldigd door het onbehapbaar grote aantal aanvragen. Freelancers, zzp‘ers en mensen met een nulurencontract die eveneens hun baan verloren, zijn niet meegerekend in die cijfers omdat zij geen recht hebben op een uitkering. Wat een land, wat een armoede... ‘The Land of the Free and the Home of the Brave’? Ik vind dat al heel lang niet. Het heeft momenteel veel weg van een derdewereldland. Met de grootste SUV in een kilometerslange rij voor de voedselbanken, er zijn zelfs al voedseltekorten in het hele land. De coronacrisis legde ook daar het falen van het Amerikaanse maatschappelijke en economische systeem bloot.

In de eerste drie maanden van 2020 gingen wereldwijd 130 miljoen voltijdbanen verloren ten opzichte van vorig jaar. De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) voorspelde recent dat in het tweede kwartaal van 2020 door de coronacrisis wereldwijd 350 miljoen voltijdbanen verloren zullen gaan. 436 miljoen bedrijven lopen een groot risico op verstoring als gevolg van de coronamaatregelen. 1.6 miljard mensen die wereldwijde in de ‘informele economie’ werken, zullen naar verwachting hun baan verliezen. (Onder dat begrip worden wettelijke en onwettelijke economische activiteiten gerekend die niet in de officiële cijfers tot uitdrukking komen.)

De periode na de afvlakking van de curves zou een goed moment zijn om de gang van zaken in de wereld drastisch te herzien. Het Nieuwe Normaal biedt kansen. Als ex-consultant in veranderingsmanagement las en sprak ik vaak met collega’s en opdrachtgevers over de “paradigm shift”. Deze paradigmaverschuiving is een ontwikkeling in de wetenschap die leidt tot een dramatisch ander beeld van de werkelijkheid. Deze pandemie lijkt mij hét moment daarvoor!

Het heropstarten van de samenleving zou straks moeten gebeuren vanuit meer sociale rechtvaardigheid. Minderbedeelden moeten een extra steuntje in de rug krijgen. Een herwaardering van banen in de zorg en het onderwijs met de daarmee samenhangende blijken van waardering lijken mij een vereiste. Ook zou ik het een goede zaak vinden als er een positievere beweging ontstaat voor een basisinkomen voor bepaalde groepen, onder bepaalde voorwaarden.

Ik denk ook dat er een herijking van de rol van de overheid moet plaatsvinden. Die moet in de toekomst eerder meer burgerzaken goed gaan regelen dan minder. (De nadruk ligt op het woord goed!) De mate van privatisering in basisvoorzieningen schoot door, wat mij betreft. Dat moet opnieuw worden gekalibreerd. Er zou tevens meer inspanning moeten worden gestopt in het opzetten van nationale en/of regionale supply chains waardoor een land minder afhankelijk wordt van verre buitenlanden. Alleen niet à al Trump’s ‘America First’. Een pandemie stopt niet bij de landsgrenzen dus in tijden van crisis moeten we juist meer en beter samenwerken.

Een medisch historicus van Yale-universiteit noemde corona “typisch een ziekte van de globalisering”, zo las ik in De Volkskrant. Deze Frank Snowden pleit voor meer internationale samenwerking om toekomstige pandemieën te voorkomen. Mens en microbe zijn verwikkeld in een Darwiniaans gevecht om te overleven. Virussen, bacteriën en andere micro-organismen zijn thans duidelijk in het voordeel. De wereld telt er naar schatting een quintiljoen; dat is een 1 met 30 nullen… Er staat ons nog heel wat te wachten!

We zien in Spanje en de VS hoezeer ongelijkheid in de afgelopen jaren toenam; voor mensen en bedrijven. Zo wonen werklozen en mensen die werkzaam zijn in de informele economie in Spanje in slechte buurten en slechte woningen. Thuisblijven werd voor hen veel ondragelijker dan voor ons. Door het stricte huisarrest nam het aantal moorden door huiselijk geweld op vrouwen sterk toe. Minderbedeelden die voor covid-19 al arm waren, worden het erna nóg meer. En als je je geen gezondheidszorg kunt veroorloven en je hebt dringend zorg nodig, ga je in het Amerika van Trump dood aan corona; of je nu jong of oud bent, zonder of met onderliggend lijden. Er overleden daar reeds 62.996 personen maar dat werkelijke aantal moet hoger liggen want het aantal sterfgevallen in verzorgings- en bejaardentehuizen is niet opgenomen in de officiële cijfers. 

Rijken in de wereld werden rijker in de afgelopen decennia, de rest werd armer en minder kansrijk. Recent las ik -in nationale en internationale kranten- dat alleen bedrijven met een maatschappelijk relevante functie door een geldschietende overheid moeten worden gesteund en dat bedrijven die slechts uit zijn op winst en dividend voor aandeelhouders het zelf maar moeten zien op te lossen. Een aansprekend idee, wat mij betreft.

Illustratie: Collignon

De Spaanse regering kwam eerder deze week met een exit-strategie in vier fasen. Het plan is hier en daar nog wel onduidelijk en heeft open eindjes maar er zit schot in openstelling van de maatschappij. Wij mogen vanaf morgen weer naar buiten voor een wandeling of buitensport. Ik vind het wel een domper dat er tijdsloten zijn per leeftijdscategorie… In onze woonwijk zouden die niet aan de orde zijn (geen oord met meer dan 5.000 inwoners) maar in het grotere Pilar wel. Geen idee waaraan we ons hier nu moeten houden. We gaan het maar uitproberen. De noodzaak van het dragen van mondkapjes wordt niet aangegeven, wel is bekend dat we voorlopig niet de provinciegrens over mogen. Tegelijkertijd is ons gemeentebestuur druk doende met een uitgebreid plan om de lokale stranden weer te openen. Als er geen terugval komt in het dalend aantal besmettingen en coronadoden, zal dit land over acht weken klaar zijn voor het nieuwe normaal.

Dit wordt een van mijn laatste blogs die covid-19 en huisarrest tot hoofdonderwerpen hebben. Het zal voorlopig wel een item blijven in de wereld en in mijn leven speciaal maar nu we hier weer naar buiten mogen, komt er iets meer lucht en blik op andere zaken.

Zorgen over gehoorzaamheid

Illustratie: Bernal (voor El Jueves)

Afgelopen week waren er zowel in mijn eerste als mijn tweede vaderland weer persconferenties op tv van regeringsleiders die de bevolking uitleg gaven over nieuw covid-19 beleid. Minister-president Rutte had de meeste kijkers ooit: er hingen 7 miljoen mensen aan zijn lippen. Premier Sánchez deed het minstens zo goed, dat wil  zeggen: qua kijkersaantallen.

Er barstte namelijk een storm los in Spanje na zijn mededelingen over de eerste verlichting van ons huisarrest. Kinderen tot 14 jaar mochten binnenkort met een ouder naar buiten om boodschappen te doen, naar de bank of apotheek te gaan. Dat viel bepaald niet in goede aarde. Onder grote maatschappelijke druk veranderde de Sánchez-regering dat besluit. Vervolgens stelde men dat alleen een specifieke bevolkingsgroep op straat voortaan een mondkapje moest dragen. Na nieuw ophef werd dat veranderd in de boodschap dat iedereen op enig moment in de toekomst een mondkapje zal moeten dragen. Tenslotte moest de uitspraak over de betrouwbaarheid van beschikbare coronasneltests worden herzien. De bestaande tests bleken na onderzoek een gevoeligheid van minder dan 50% hebben. Een goede test behoort een score van tenminste 70% te halen. De regering, bij monde van Sánchez, moest het materiaal afwaarderen van ‘betrouwbaar’ tot ‘volledig onbetrouwbaar’. De nationale pers was terecht niet mals over dit optreden. Geen beste beurt.

Zoals Nederlanders met 34 miljoen virologenogen op de bank kijken naar een persconferentie van Rutte, zo doen ze dat hier ook met miljoenen op de sofa wanneer hun premier spreekt. Onze leiders liggen onder een vergrootglas en dat vind ik goed en terecht in tijden van crisis.

Iets dergelijks gebeurde ook in Nederland. Enkele weken geleden nam de regering onder zware maatschappelijke druk het besluit -tegen advies van het nationale expertisecentrum RIVM in- om alle scholen te sluiten, nu staat men te stampvoeten om meer vrijheid. De recente boodschap van de premier viel dan ook daar vies tegen. Menigeen vond dat er te weinig voortgang was, veel Nederlanders waren teleurgesteld over de verlenging van de intelligente lockdown en de summiere verlichting. De zorg van de experts is dat als mensen weer in groten getale de publieke ruimtes gaan bezetten, de virusbesmetting oplaait en we terug bij af zijn. Of erger. Het zou te vroeg zijn voor verdere openstelling van de economie. 

Een behoorlijk aantal mensen in onze Nederlandse vrienden- en kennissenkring hebben zaken (kapsalon, kledingzaak, horecabedrijf) en zijn zzp’ers. Zij kunnen niet wachten om weer geld in het laatje te zien stromen. Dat is meer dan begrijpelijk. Ondernemers moeten immers geld verdienen om te bestaan. Er moet echter een nieuwe balans worden gevonden tussen volksgezondheid, economie en sociaal contact en dat blijkt geen sinecure. Het beleid van beide regeringen is voorlopig nog gericht op het remmen van de virusbesmetting. RIVM-cijfers doen denken dat het ergste achter de rug is maar dat lijkt schijnzekerheid. Er was deze week nog dagelijks sprake van een toename van het aantal besmettingen en ziekenhuisopnamen (echter niet van het aantal IC-patiënten en coronadoden). Dat geldt ook voor Spanje.

In een artikel in de Volkskrant van donderdag jongstleden las ik een zin die resoneerde “de brutalen eisen de publieke ruimte op”. De column die vastgoedondernemer en Quote 500-lid Klaas Hummel schreef, bevestigt mijn eerdere opmerking over 34 miljoen virologenogen. Hummel is zo iemand, wat mij betreft. Zijn bijdrage aan de discussie zet weinig zoden aan de dijk. Als ‘homo economicus’ is hij woedend over het Nederlands beleid en roept hij landgenoten in zijn column op na 28 april massaal in opstand te komen tegen het coronabeleid van Rutte & Co. Na opsomming van veel kille statistieken kwam de miljonair tot zijn punt. Het leed dat covid-19 aandoet, treft vooral ouderen. Waarom zouden andere 60-minners daaronder lijden? De instorting van het economische en sociale stelsel noemt hij “veel erger”. Epidemiegoeroe Jort Kelder stelde eerder hetzelfde. Hij vatte de slachtoffers van de virus samen met “te dikke 80-plussers”. BNR-columniste Marianne Zwagerman van Powned en WNL deed er een schepje bovenop. Zij beschreef deze groep als “dor hout”. Dat gaat mij mijlen te ver!

Illustratie: Collignon (voor De Volkskrant)

Rutte, kijkcijferkanon en verstandige cipier, hield een persconferentie waarbij mij een paar dingen opvielen: allereerst de diepe zucht die hij op een onbewaakt ogenblik slaakte. Die leek hem te ontsnappen. Dat is apart voor iemand die altijd alles onder controle lijkt te hebben. Het was waarschijnlijk een uiting van het gewicht dat op zijn schouders rust. Ik geef het je te doen… 

Vervolgens was er de zogenaamd simpele vraag die na de persconferentie door een NOS-verslaggever werd gesteld. Ik parafraseer “we zitten hier al wekenlang voorbeeldig te zijn en dan krijgen we er dit kleine beetje voor terug?” Alsof de bevolking recht zou hebben op een kadootje na al dat afzien… Tjongejonge. Je begrijpt wellicht dat ik, na zes weken huisarrest, voor zoiets weinig begrip opbreng. In Nederland mag men te allen tijde naar buiten; lopend, met de auto en op de fiets. Dat zou ik hier al geweldig vinden. Bovendien is de zorg gegrond dat alle verlichting tot het verslappen van social distancing en andere nieuwe omgangsregels zal leiden. Zozeer verbeterde de situatie op de Intensive Care in Nederland nog niet.

Mijn liefje vroeg mij deze week wat ik het meest mis in deze situatie. Even schoot de kapper door mijn hoofd. Dat kwam door een recent verhaal van iemand uit de vriendenkring (ik noem geen naam) die onlangs een thuisverfset aanschafte. Het goedje moest een half uurtje blijven zitten maar de persoon in kwestie werd afgeleid waardoor het ruim een uur op het haar bleef. Hij/Zij was nog nèt herkenbaar tijdens het videobellen… En op donderdag jongstleden zag ik aan de overkant van de straat zilverpapier glimmen in de zon. Spaanse buurman Guillermo was het haar van zijn echtgenote aan het kleuren op de patio. Ik ben blij dat ik mijn natuurlijke haarkleur behield; dat is nu een zorg minder.

Nee, het meest mis ik de vrije uitloop. Dat is ook het grootste gemis van mijn liefje. Zij voelt zich dagelijks als een dief in de nacht als ze zonder vuilniszak maar met huishoudhandschoenen nepperig naar buiten stapt. Dat noemen we intussen het stiekeme slenteren. Het diepst mis ik echter het contact met vrienden, de vrijheid om samen te zijn en elkaar aan te raken. Onder normale omstandigheden zouden we in deze tijd van het jaar samen eten en dingen ondernemen.

Wel is het apart dat we beiden restaurantbezoek niet missen terwijl we toch echte foodies zijn. We koken en eten momenteel heerlijk thuis. Voorheen deden we dat al maar we doen er nu een schepje bovenop. Wel ben ik jaloers op vrienden in Nederland die heerlijk ogende maaltijden online bestellen en ophalen bij hun favoriete restaurants. Zo zag ik een Michelin-ster driegangenmenu met onder andere witte aspergesoep en mi-cuit eendenlever (Rhoon), Indonesische rijsttafel van restaurant Sari (Heemstede), dimsum en andere Aziatische gerechten van Jason -aka Mandarin Palace- (Den Haag) voorbijkomen en appte iemand dat een restaurant in de Haagse Reinkensstraat dit weekend steak tartaar op het afhaalmenu heeft staan. Het water loopt mij sindsdien telkens in de mond als ik eraan denk.

Illustratie: Bas van der Schot (voor De Volkskrant)

Hier zijn alle restaurants gesloten en mogen wij de weg niet op voor niet-essentiële zaken. Als we dat hier wel mochten, zou ik maaltijden afhalen bij favoriete restaurants als The Fishbowl, Yaho, Ramón en Lily’s. Wel staan we op het punt om via tante Pos’ boerenkaas uit Nederland in ontvangst te nemen. Joehoe! 
De Spaanse minister van Werkgelegenheid liet deze week een bom vallen door te zeggen dat de horeca weleens tot eind 2020 dicht zou moeten blijven. De 300.000 etablissementen in deze branche bieden werkgelegenheid aan 1.7 miljoen vaste werknemers, de omzet ligt rond €123 miljard (6% van de economie).

Tijdens Nederlandse persconferenties houd ik altijd een oogje op Irma Sluis om te zien welke woorden nu weer tot bijzondere gebaren leiden. In een informatief en deels amusant artikel in De Volkskrant werd Sluis als nieuw fenomeen onder de loep genomen. De mooiste gebaren van de Tolk des Vaderlands werden door radiozender FunX op een rijtje gezet: een frisse neus halen, de kiezen op elkaar houden, carnaval, hamsteren en meer. Wij, horenden, vinden haar een lichtbaken in donkere tijden maar wat is de mening van de doelgroep eigenlijk? De journalist nam contact op met vier dove docenten van dovenscholen in Haren en Vries. Ook volgens hen doet ze het goed, vooral haar mimiek wordt geprezen. Zonder die gezichtsuitdrukkingen weet een dove niet of het bericht ernstig is of juist meevalt.

Rutte wordt in gebarentaal uitgebeeld met een klauwhand die een draaigebaar naast het hoofd maakt (?), Van Dissel heeft nog geen eigen gebaar, het coronavirus wel. Wuhan overigens ook; daarvoor gebruikt men het gebaar dat de Chinezen voor hun eigen stad gebruiken. Koning Willem-Alexander is appelwang en prinses Beatrix helmkapsel. Duidelijke taal. De opleiding tot tolk Nederlandse gebarentaal aan de Hogeschool Utrecht mag zich momenteel in een grote belangstelling verheugen.

Vanaf aanstaande maandag mogen kinderen tot 14 jaar hier dagelijks met een ouder naar buiten, één uurtje per dag; het ommetje moet plaatsvinden tussen 9 uur 's ochtends en 21:00 uur 's avonds. Tom Poes verzon een list in Huize Barefoot. Er wonen twee jonkies in de straat achter ons. Als we die nu eens leasen van hun ouders voor een uurtje per dag? Pats! Dat was het geluid van de deksel op mijn neus. Iemand die zich niet-legitiem buiten vertoont, ontvangt van de politie een boete van €300. Iemand die zich vervolgens niet kan identificeren als ouder, krijgt daar een boete van €600 bovenop. Zo gaat dat hier. Genoeg reden om gehoorzaam te zijn.

Uit interesse zocht ik naar de gebarentaalversie van mijn Engelstalige blognaam. Irma heeft er ongetwijfeld mooiere gebaren voor.

Bats not so bad?

Het is vandaag Bat Appreciation Day al valt er wereldwijd weinig te vieren. Als we het bericht over deze dag en over vleermuizen mogen geloven, dan worden de dieren onterecht aangezien voor verspreiders van ziektes. Tja. Dat lijkt mij nepnieuws… De organisatoren achter deze dag wijzen juist op de grote waarde die ze hebben voor ons ecosysteem. Feit is dat niet is vastgesteld dat de vleermuis daadwerkelijk de overbrenger van covid-19 was. Wel dat het een zeer aannemelijk scenario is. Men vermoedt dat een andere diersoort (pangolin, schubdier) als tussengastheer diende bij de besmetting van mensen. We zullen het nooit precies weten. De markt van levende, wilde dieren in Wuhan werd razendsnel opgeruimd en schoongemaakt.

De Nederlandse Zoogdiervereniging sloot zich eerder deze week aan bij nieuw beleid voor vleermuisonderzoek. Het dier valt onder de Wet Natuurbescherming en daarom hebben wetenschappers voor veldonderzoek een vergunning nodig. Voorlopig hoeven wetenschappers op dit onderzoeksterrein niet te rekenen op ontheffing. Dat nieuwe beleid werd opgesteld om de vleermuizenpopulatie tegen het coronavirus te beschermen, dat wil zeggen: tegen de overdracht van mens op dier. Ô ironie.

De organisatie Bat Conservation International werd in 1982 opgericht om zich in te zetten voor het behoud van deze diersoort. Ik las dat er wereldwijd 1.300 soorten bestaan, allen onmisbaar voor de natuur. (Waarom worden ze dan gegeten?!) De Amerikaanse wetenschapper dr Merlin Tuttle (1941) zou wereldwijd dé autoriteit zijn op dit vlak. Met zijn puntige oren en scherpe hoektanden heeft hij wel iets weg van zijn favoriete ‘mascota’. Van de organisatie kregen we een tip over hoe deze dag het best kan worden gevierd: vliegend. Joehoe! Met name goed voor huisarrestanten als wij.

We video-appten deze week met Ketut die inmiddels terugkeerde naar Bali. Hij reisde niet met een cruiseschip naar huis maar vloog van de westkust van de Verenigde Staten eerst naar Japan, met slechts 23 passagiers aan boord. Van daaruit vloog hij door naar Jakarta met een handjevol passagiers om vanuit deze hoofdstad in een vliegtuig met vijf passagiers naar eindbestemming Denpasar te reizen. Daar werd hij per omgaande naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis getransporteerd voor een coronasneltest. Hij testte negatief.

De arts belde vervolgens met de kepala desa (dorpshoofd) van zijn Noord-Balinese woonplaats om te melden dat hij eraan kwam en dat hij 14 dagen thuis in quarantaine moest. Ze houden hem nu in de gaten. Van echtgenote Elsa wisten we al dat zij bepakt en bezakt en met vier kinderen evacueerde naar het huis van haar schoonmoeder, in de heuvels van Lovina. Een hoop gedoe en voor ieder jong gezinslid extra vervelend omdat ze niet bij hun papa mogen zijn maar desalniettemin een verstandige aanpak.

We vragen ons wel af of de twee oudste jongens vanaf hun voorlopige onderkomen online huiswerk kunnen maken, of daar voldoende internetverbinding aanwezig is om dat te doen. Ik vermoed niet dat ze naar hun lagere school terugkeren voor het einde van dit schooljaar. Yuda gaat volgend jaar naar de middelbare school, Damai naar de vierde klas van de basisschool. Vooral nummer 2 mag geen leerachterstand oplopen. Mijn liefje droomde twee nachten achter elkaar over de mannetjes dus die maakt zich zorgen…

Zodra we wisten dat Ketut weer op het Balinese honk was, belden we hem. We troffen hem alleen aan in een donker en leeg huis, met een bordje witte rijst met ei en groenten voor zijn neus. “Van de catering”, meldde hij met gevoel voor humor (ofwel: Elsa; ik zag overigens geen taugé en brocoli liggen.) Zij werkt momenteel als pembantu in een huurvilla waar een Amerikaan verblijft die zijn lokale hotel moest verlaten en voorlopig niet naar zijn vaderland mag terugkeren. Gelukkig heeft ze betaald werk. 

Hij bleek het warm te hebben, zat met ontbloot bovenlijf voor de camera. Hij verontschuldigde zich voor zijn naaktheid, de brave borst. Zijn hoofd voelde koortsig, hij maakte zich zorgen. Wij denken dat het door spanning in combinatie met jetlag kwam. Aan boord van zijn cruiseschip-zonder-passagiers was hij ver weg van het virus, iedereen om hem heen was gezond en vrij. Nu zit hij aan huis gekluisterd zonder familie, met om zich heen mensen die niets te verteren hebben. We spraken hem bemoedigend toe, zo goed als we konden. Niet alle zorgen kunnen wij wegnemen.

Er speelt zich nu al een groot drama af op het eiland van de Goden, ondanks het beperkte aantal besmettingen. 80% van de Balinezen is namelijk afhankelijk van het toerisme. Voor lokale mensen valt er door de huidige omstandigheden geen droog brood te verdienen. Ze hebben wat rijst om te eten and that’s it. Ketut ging werken aan boord van een Amerikaans cruiseschip om een fatsoenlijk salaris te verdienen. Hij kon zijn diensttijd deze keer niet uitdienen. We stelden de ouders voor een groepsapp te vormen om hun separatie en isolatie wat dragelijker te maken. Onze versie van een corona-app.

Wij raadden Ketut aan op zijn telefoon The Jakarta Post te lezen zodat hij in ieder geval betrouwbare informatie krijgt over de gang van zaken in zijn land en op zijn eiland. Dat is hard nodig. De Indonesische minister van Volksgezondheid opperde een tijdje geleden dat het eten van veel taugé en brocoli Indonesiërs voor covid-19 zou beschermen. We eten die ingrediënten veel en graag dus wellicht slepen ze ons door deze crisis heen. President Widodo riep eenieder op tot het veelvuldig nuttigen van jamu, een traditioneel Indonesisch kruid dat als medicijn dient; dat zou eveneens kunnen beschermen tegen het virus. Ik zal niet herhalen wat mijn liefje hierover zei. Dit soort kuloproepen van gezaghebbers maakt mij kwaad, informatie achterhouden helemaal. Jokowi gaf onlangs toe dat zijn regering dat deed om paniek in het land te voorkomen. Wake-up, dude: Indonesië heeft het grootste aantal social media-gebruikers ter wereld!

We weten uit de eerste hand dat er in hindoeïstisch Bali thans wordt geofferd en gebeden bij het leven. Eind vorige maand begon een klok in een belangrijke Hindoetempel (Puri Klungkung) op het eiland uit zichzelf te luiden. Het geklingel van deze ‘kulkul’ wordt beschouwd als een waarschuwing voor groot gevaar dat eraan komt. De bel zou ook hebben geklonken vóór de uitbarsting van de berg Agung in 1963 en vóór de terroristische bomaanslagen van 2002. Snel na dit voorval geboden religieuze leiders van Bali de bewoners een soort talisman bij hun voordeur op te hangen om het ongeluk af te wenden. Het gaat om rode ui, knoflook en chili’s gewikkeld in pandangblad, omwonden door driekleurige ceremoniële draadjes. Aan het begin van deze maand werd men aangespoord te bidden en een nasi wong-wongan offerande te maken; een menselijk figuurtje, man of vrouw, gemaakt van rijst. Er werd grootschalig gehoor aan gegeven.

Zelf stel ik meer vertrouwen in harde acties. Zoals die van ASEAN, het verbond van leiders van de landen in Zuid-Oost Azië. Zij gaan een noodfonds opzetten voor het aanschaffen van apparaten voor de eerstelijnszorg en andere medische hulpmiddelen. Ze hielden eerder deze week een virtuele meeting waarin dat werd besloten. 
Momenteel heeft die regio te maken met 20.000 besmettingen en circa 1.000 doden; bijna de helft van die doden komt voor rekening van Indonesië. Het aantal besmettingen steeg daar gisteren naar ruim boven 5.000. Het virus verspreidde zich inmiddels naar alle 34 provincies van de archipel. We weten dat in het hele land (met bijna 270 miljoen bewoners) tot nu toe slechts 12.000 keer werd getest dus de werkelijke cijfers zijn onbekend.

In Bali bevindt de brandhaard zich rondom hoofdstad Denpasar, net als in de meeste andere landen. Daar zou momenteel sprake zijn van 98 positief getestte personen, twee coronadoden en 23 herstelde patiënten. Laten we hopen dat de storm uitblijft en dat het virus niet over de berg richting het noorden gaat.

Kunst in tijden van corona

Zag je de ‘supermaan’ gisteravond aan het firmament, met merkbaar meer licht dan gewoonlijk? Ik wel. In deze tijd laat ik zeker geen gelegenheid voorbij gaan iets bijzonders met eigen ogen te zien! Kortstondig stapte ik uit de poort voor een betere foto. De Volkskrant meldde dat het hemellichaam als een kosmische schijnwerper aan de hemel zou staan. Hij stond op de kleinste afstand tot de aarde van dit kalenderjaar: op 356.908 kilometer; 7% dichterbij dan normaal. De lichte bewolking die af en toe voorbijschoof, maakte het een extra bijzonder schouwspel. Zeker voor een wolkenstaarder als ik.

We gingen hier de vierde week van huisarrest in. De einddatum van onze verplichte opsluiting werd verlengd tot 26 april. Dit zal ons niet deren, we houden vol. Gek genoeg, is er geen sprake van claustrofobie of depressie. Mijn liefje en ik zeggen dagelijks tegen elkaar dat de tijd voorbij lijkt te vliegen. Afgelopen zondag begon hier de Semana Santa, de belangrijkste week van de Spaanse kalender. Normaliter zouden de processies door overvolle straten gaan. Pasen wordt overal in dit land namelijk zeer uitbundig gevierd. Vorig jaar viel het evenement in het water door noodweer, dit jaar is het covid-19 die een streep door de rekening zet. Er werden op de provinciegrens met Murcia in de afgelopen dagen veel mensen aangehouden die op weg waren naar hun vakantiehuis gingen. Ze kregen een fikse boete en werden teruggestuurd.

Vandaag zouden wij afreizen naar Málaga om daar kwartier te maken voor het komend verjaardagsfeestje. Vriendin Bernadette zou morgen invliegen, samen zouden we enkele dagen gaan doorbrengen. Het nieuwe Centro Pompidou in Málaga stond op het programma, net als enkele bijzondere restaurants en tapasbars. Eindelijk zouden we langverwachte uitjes naar Gibraltar en Cádiz maken. Tja.

Ondanks alle annuleringen is deze week voor Spanje belangrijker dan ooit. De coronacrisis sloeg extreem hard toe in mijn tweede Vaderland maar experts menen dat morgen (9 april) het keerpunt moet komen in aantallen besmettingen en doden. In de afgelopen dagen was keer op keer sprake van teruglopende aantallen. De dalende trend moet deze week definitief doorzetten. Fingers crossed!

De autoriteiten kijken ook hier voorzichtig naar exit-scenarios. Hoe kom je het best uit huisarrest? Men praat allereerst over het doen terugkeren van mensen in niet-essentiële banen. Ook wordt gesproken over een coronapaspoort voor mensen die herstelden van de besmetting, over het toelaten van een wandeling of fietstocht voor gezonde eenlingen. Maar tevens over het voorlopig binnenhouden van 65- of 70-jarigen. Waar die leeftijdsgrens precies gaat worden getrokken, is nogal belangrijk voor mijn 68-jarige liefje. We wachten af, zij het met ongeduld.

Foto: Caspar Benson (Getty Images)

Waar zouden we in crisistijd zijn zonder schone kunsten: muziek, film, cabaret, schilderijen, boeken? Nergens, wat mij betreft. We kregen in de afgelopen dagen via Whatsapp menig fraai optreden van artiesten en muzikanten te zien. Ook die houden ons op de been. 
We kijken momenteel naar de mini-dramaserie ‘Unorthodox’ (2020), naar een boek van Deborah Feldman, op Netflix. De 19-jarige Esty vlucht als Hassidische jodin uit Brooklyn New York weg van haar echtgenoot en verstikkende schoonfamilie en probeert in Duitsland een nieuw bestaan op te bouwen. Indrukwekkend. 

En recent ontdekte ik de Google Arts & Culture app. Je treft daar een enorme rijkdom aan schilders, schilderijen, kuststromingen en kunstgeschiedenis. Met de juiste telefoon of iPad kun je een selfie omtoveren in de Madonna van Medici of Edvard Munch. (Mij lukt dat overigens nog niet.)

Mijn voorkeur blijft echter uitgaan naar boeken. Gabriel García Márquez (1927-2014), de Colombiaanse schrijver van het meeslepende boek ‘Liefde in tijden van cholera’, had een punt: ook liefde is heilzaam in crisistijd. Het eveneens onvergetelijke boek ‘De pest’ leverde de Fransman Albert Camus (1913-1960) de Nobelprijs voor Literatuur op. Dat verhaal van antiheld dokter Rieux gaat over moed, vastberadenheid en medemenselijkheid ten tijde van een pandemie.

Op 2 april jongstleden werd de shortlist gepubliceerd van de prestigieuze Man Booker International Prize. Het is dé prijs voor het beste, in Engels vertaalde, buitenlandse literaire werk. De debuutroman van de Nederlanderster Marieke Lucas Rijneveld (1991), getiteld ‘The Discomfort of Evening’ bleef overeind. Nooit eerder vertoond!  Auteurs Harry Mulisch en Tommy Wieringa haalden ooit de longlist met hun literaire  werk maar daar stopte hun Man Booker-avontuur.

Voor Rijneveld, die af en toe tafelmens was bij talkshow De Wereld Draat Door, begint het nu pas. Ze neemt het op tegen één man en vier vrouwen: de Duitser Daniel Kehlmann (‘Tyll’), de Iraanse Shokoofeh Azar (‘The Enlightenment of The Greengage Tree’), de Argentijnse Gabriela Cabezón Cámara (‘The Adventures of China Iron) ’, de Mexicaanse Fernanda Melchor (‘Hurricane Season’) en de Japanse Yoko Ogawa (‘The Memory Police’). Een paar van die werken liggen op mijn stapel. De vrouwen zijn ook dit jaar in de meerderheid maar Kehlmann’s boek (over Tijl Uilenspiegel) verkocht inmiddels ruim 600.000 exemplaren en Netflix is momenteel bezig aan een bewerking. Op 19 mei weten we wie met de eer en het prijzengeld gaat strijken.

Er stond afgelopen week een aardig interview met de auteur en de vertaalster (Michele Hutchison) in The Guardian. Rijneveld studeerde een jaar Nederlands aan de docentenopleiding in Utrecht en aan de Schrijversvakschool in Amsterdam. Zij-hij publiceerde tot nu toe twee dichtbundels, de eerste werd bekroond met de C. Buddingh-prijs voor beste poëziedebuut. Rijneveld is nogal een aparte vogel. In het interview wordt ze een ‘non-binaire auteur’ genoemd. Al op jonge leeftijd twijfelde Marieke over gender. Daarom werd Lucas aan de naam toegevoegd. Zij-hij zou het liefst ‘mensenkind’ worden genoemd “want dat klinkt zo warm”. Twee dagen per week werkt Rijneveld op een melkveebedrijf.

‘De avond is ongemak’ is Rijnevelds eerste roman. Het is deels autobiografisch maar haar-zijn rijke fantasie wordt niet uitsluitend gereserveed voor poëzie. Het verhaal speelt zich af in een streng gereformeerd boerengezin in Zeeland. Op een winterse dag schiet oudste zoon Matthies al schaatsend onder het ijs en verdrinkt. Zijn familieleden gaan ieder op hun eigen manier om met dit verlies. Dan slaat ook nog mond- en klauwzeer toe op het bedrijf, hetgeen leidt tot de slacht van alle koeien. Dit familiedrama en veel meer wordt gadegeslagen door Jas, de puberende hoofdpersonage van het boek. De recensent van The Guardian noemt Rijnevelds fictie “raw and impassive, though often grotesquely vivid in its descriptions”. Het is geen boek voor teerhartigen.

Dit zijn goede tijden voor boekenwurmen; we hoeven ons immers niet te verexcuseren voor ‘binge reading’! Mijn dagritme veranderde niet ingrijpend door huisarrest. De ochtend begint met lezen van (inter)nationale kranten en tijdschriften, bloggen, taaloefeningen met Duolingo; gevolgd door wandelingen op het terras en touwtjespringen. Dan is het tijd voor de lunch, voor een kaartspel of puzzel en daarna voor het Grote Lezen. Dat wordt kortstondig onderbroken door koken, een beetje NPO of Netflix kijken. In slaap vallen kan ik niet zonder te lezen (nooit gekund). Die hobby bedrijf ik nu ook 's nachts waarna ik doorslaap tot het ochtendgloren. Dan begint de volgende cyclus.

In de afgelopen weken raakte ik in de ban van het oeuvre van Britse schrijfster Jessie Burton (1982). Vooral haar laatste roman ‘The Confession’ greep mij bij de kladden. Dit werk schaar ik in de categorie van moderne literatuur met opmerkelijke vrouwen die ik mij lang zal blijven herinneren. Dat, omwille van hun kracht en mijn geplengde tranen. Tot die heugenswaardige werken behoren onder andere ook ‘On Green Dolphin Street’ (Sebastian Faulks) en ‘The Time Traveler’s Wife’ (Audrey Niffenegger). Stuk voor stuk boeken over complexe, sterke vrouwen die -om hen moverende redenen- levensgeluk, dat binnen handbereik ligt, niet kunnen of willen pakken.

In ‘De bekentenis’ van Burton draait het om twee vrouwen die elkaar in de jaren '80 van de vorige eeuw ontmoeten in Londen. Constance is een charmante, vrijgevochten schrijfster met literaire meesterwerken op haar naam. Elise is een 22-jarige vrouw die aan het begin van haar leven staat. Ze lopen elkaar tegen het lijf, worden op slag verliefd en gaan samenwonen. Een boek van Connie zal worden verfilmd en het stel verhuist voor de opnames naar Los Angeles/Hollywood. Terwijl Constance zich omringt door sterren en zich wentelt in aandacht, voelt Elise zich daar steeds meer een buitenstaander. Uiteindelijk leidt een gebeurtenis op een verlate verjaardag (!) tot een dramatische breuk in hun relatie. Dertig jaar later gaat Rose, dochter van Elise die als baby door haar moeder in de steek werd gelaten, op zoek naar haar voorgeschiedenis. De twee verhaallijnen lopen aanvankelijk prustig arallel totdat ze samenkomen. Pats. Frontale botsing!

Dit boek ontroerende mij om meer dan een reden. We wenden ons -zeker in tijden van crisis- tot de kunsten om te begrijpen wat er speelt in de wereld en in onszelf. Goede boeken hebben daarom een therapeutisch effect. Emoties ontstaan door herkenbare thema’s. Deze mate van ontroering overvalt mij niet vaak maar als het gebeurt, onderga ik dat zonder schroom. Auteur Khaled Hosseini, een andere favoriet, omschreef het ooit treffend: “Het lijkt een mirakel, niet? Dat iemand iets wat in je bestaat, iets wat gehuld is in een ondoordringbare mist, zo helder en mooi kan uitdrukken. Grote kunst reikt dwars door de mist naar dat geheime hart”.

Een terugkerend boekthema is weglopen. Elise loopt weg van haar familie, haar lover, de vader van haar kind en haar baby. Waarom, waarvoor? Haar drijfveren worden langzaam aan uit de doeken gedaan. Zelfs mensen die zielsveel van elkaar houden, kunnen wreed zijn voor elkaar. Dat resoneerde in mij… 
Op jonge leeftijd voelde ik mij niet op mijn gemak in het gezin en het dorp waarin ik werd geboren en opgroeide. Ik voelde mij onbegrepen en niet vrij om te zijn wie ik was en wilde zijn. Ondanks vriendschappen zwierf ik tijdens mijn middelbare school- en studententijd. Mijn comfortabele studentenhuis in A verruilde ik voor een donker hol in B nadat mijn eerste liefde (een tien jaar oudere vrouw) het onder mijn ogen aanlegde met een ander. Een vlucht? Ik noemde het lijfbehoud. Ik brak mijn studie af en sneed banden door met mijn vorige leven.

Toen ik mijn huidige liefje ontmoette, vond ik in haar een geestverwant. Zij verliet haar geboortehuis op jonge leeftijd, voelde zich minstens zo onbegrepen en misplaatst en zwierf over de wereld. Zij en ik lieten ons comfortabele leventje in Nederland vrijwillig achter ons voor een nieuw bestaan in het buitenland. Weggaan is mij (en haar) dus niet vreemd. Burton zegt daarover “They think you’re escaping, not turning to face your reality” (p. 339). Elise liep weg en kwam nooit terug. Rose keerde naar haar oorsprong terug en ontdekte haar sterke ik in een nieuwe realiteit. Dit is een prachtig boek. Het wachten is op Burtons eerstvolgende roman. Het is nu even tijd voor een heel ander boek. Vluchten kan voorlopig toch niet. 

Big ships are like little cities

Afgelopen week las ik een artikel in het tijdschrift Slate, getiteld ‘We’re All on the Cruise Ship Now’ van Amerikaanse journalist Henry Grabar. Het is niet verwonderlijk dat het gaat over leven en overleven op cruiseschepen. Sommige van die schepen zijn drijvende steden en net als in kleine steden aan land leven passagiers aan boord op elkaars lip. In coronatijd blijkt dat extra gevaarlijk. Sommige mensen  verblijven in een ruime cabine met balkon, anderen hebben een gedeelde hut met stapelbedden onder de waterlijn. Sommigen laten zich bedienen, sommigen bedienen anderen. De bevoorrechten krijgen hooguit cabin fever, degenen van de room service brengen hun leven soms dienend in gevaar. Cruiseschip Diamond Princess bleek een omen, een heel slecht voorteken. De meeste passagiers waren besmet voordat ze in quarantaine gingen, de meeste crew werden ziek erna.

Grabar licht toe dat het woord ‘quarantine’ stamt van een Middeleeuwse pratijk in Venetië waar schepen in de haven -om wat voor reden ook- werden afgezonderd. Hij haalt in het artikel de Amerikaanse auteur David Foster Wallace aan die zijn eerdere cruise-ervaring vergeleek met een verblijf in de baarmoeder. “How long has it been since you did Absolutely Nothing? I know exactly how long it’s been for me. [..] That time I was floating, too, and the fluid was warm and salty, and if I was in any way conscious I’m sure I was dreadless, and was having a really good time, and would have sent postcards to everyone wishing they were here.”

Dat waren nog eens tijden: vrij en veilig relaxen en niksen op het bovendek. Mijn liefje en ik hebben net zulke warme herinneringen aan reizen op een cruiseschip als Foster Wallace. We deden het voor het eerst op een driemaster rond de Middellandse zee toen zij 50 werd, vervolgens in het jaar van de tsunami in Latijns-Amerikaanse wateren (2004), in 2006 op het Groot Barrièrerif van Australië toen de onderwaterwereld nog barstensvol vissen zat en koraalbleking niet aan de orde was, rondom de Galapagoseilanden in 2015 en met MS De Zaandam om Kaap Hoorn eind 2018. Wij kozen doorgaans voor kleinschalige reizen en ons beviel dat zeer. Je hoeft je reistas maar éénmaal uit te pakken en ziet toch veel verschillende bestemmingen, aan boord vind je altijd iets van je gading. Ik sluit niet uit dat we het nog eens gaan doen. Het noorderlicht zien met eigen ogen in hoge noorden van Europa staat  op het wensenlijstje. Voorlopig echter niet!

Warm en zilt zal het nog wel zijn op de plekken die cruiseschepen aandoen maar zorgeloos is deze manier van reizen absoluut niet meer. Cruisen werd zelfs gevaarlijk. Er voeren tot voor kort nog negen schepen met passagiers op oceanen en wereldzeeën. Ze worden inmiddels Covid-19-schepen genoemd. Het zijn drijvende besmettingshaarden die nergens mogen aanleggen. Het beruchtste schip was tot voor kort de MS Zaandam die op 7 maart jongstleden vanuit Buenos Aires op weg ging naar Antarctica (eindbestemming Chili). De Zaandam vaart onder Nederlandse vlag. Er zitten 20 Nederlanders aan boord. Grabar denkt overigens niet dat deze tak van industrie de coronacrisis overleeft.

Mijn allereerste vraag was “waarom vaart een schip nog uit ten tijde van de coronacrisis? ” Mijn tweede vraag was minstens zo prangend “wie stapt er in maart nog aan boord van een cruiseschip?” Dat is toch vragen om ellende?! Het klopt dat, toen passagiers aan boord gingen, er nog geen of weinig besmettingen waren in Zuid-Amerika. Nog geen week later staakten de meeste cruisemaatschappijen hun wereldwijde operaties. De schepen die daarna doorvoeren met passagiers, hebben nu de grootste moeite om ergens te dokken. De kapitein van de Zaandam is Ane Smit van Terschelling, dezelfde man die wij op de eerste dag van onze reis in 2018 blij van boord zagen stappen om Kerst met de familie te gaan vieren.

Smit zal het hedentendage niet erg naar zijn zin hebben, niet als kapitein en niet als zzp'er. Dit Holland America Line-schip vervoerde tien passagiers die positief werden getest op coronabesmetting, vier overleden passagiers (waaronder 1 Nederlander), 73 passsagiers en 116 personeelsleden met griepsymptomen. 1.450 passagiers en crew zonder symptomen werden eerder overgebracht naar MS Rotterdam dat haar grote zus in Zuid-Amerikaanse wateren te hulp schoot.

De Zaandam mocht niet afmeren in Chili, mocht aanvankelijk niet doorsteken via het Panamakanaal om eindbestemming Fort Lauderdale (Florida) te bereiken. In principe weigert de Amerikaanse kustwacht alle cruiseschepen die onder buitenlandse vlag varen. De Amerikaan Orlando Ashford is president van HAL. Hij publiceerde recent een blog over het ‘not my problem-syndroom’. Er speelde zich een humanitaire ramp af op ‘zijn’ cruiseschip en in tijden van crisis moet men elkaar helpen. Toch? Solidariteit was echter ver te zoeken. Ook het gesprek dat Trump had met de gouverneur van de staat leidde niet tot een doorbraak. De kogel is inmiddels door de kerk: de beide HAL-schepen liggen daar aan de kade.

‘Onze’ Ketut zit momenteel als housekeeping-medewerker van een andere Amerikaanse cruisemaatschappij aan boord van een schip dat haar passagiers medio maart in Nieuw-Zeeland overboord zette (niet letterlijk, hoor). Deze week las ik dat de Amerikaanse legerleiding op 3 februari een briefing stuurde naar de Trump-administratie met de waarschuwing dat tussen 80.000 en 150.000 mensen zou kunnen komen te overlijden aan het heersende coronavirus. De president schoof het rapport en het advies van medische experts terzijde. Een ernstige misser die tot nu toe veel levens kostte. (Ik hoop dat deze nalatigheid hem de herverkiezing gaat kosten…)

Het schip -onder Amerikaanse vlag- waarop Ketut vaart, is niet meer op weg naar Miami zoals het plan was maar verlegde de koers naar San Diego/Los Angeles. Ze doen dat heel erg op hun gemak, zag ik op een scheepstracker. Het wemelt daar op dit moment van de cruiseschepen. We videoappten recent met hem via Whatsapp. Ketut vertelde dat de crew het goed heeft aan boord. Naar verluidt, eten ze lekkerder en mogen ze alle faciliteiten van de gasten benutten. Ze slapen nog wel in hun hutten onder de waterlijn; dat wel. De passagierscabines werden grondig schoongemaakt, het betrof een zogenaamde ‘deep clean’.

Wat er vervolgens met hem en zijn collega’s gebeurt, is onduidelijk. Blijft hij aan boord totdat het bedrijf weer gaat varen met passagiers? Een deel van het personeel stapte eerder af. Het schip zal onderhoud nodig blijven hebben en er wordt gestoft en gelucht. Stapt hij bij aankomst aan de westkust van boord en moet hij daar dan in quarantaine? Kan hij vervolgens probleemloos naar Bali vliegen? Moet hij in zijn vaderland dan ook weer in quarantaine (men heeft een voor dat doel afgezonderd eiland in gebruik genomen)? Niemand die het weet.  Nou, niemand... Mijn liefje las op Flipboard dat het moederbedrijf al het personeel dat nog aan boord van de schepen verblijft, zelf naar Bali en de Filippijnen gaat varen.  Daar zou Ketut dan rond 14 april kunnen arriveren.

We zijn blij dat hij voorlopig op een schip zit, gezond en al. Het lijkt ons nu een betere plek dan Bali, dat zich opmaakt voor een coronastorm. De gouverneur van het eiland riep de bevolking op om donderdagavond jongstleden om 18:00 uur lokale tijd te bidden, voor zichzelf en anderen.

We maken ons extra zorgen omdat onze Balinese familie vandaag de driemaandenceremonie voor de baby houdt. In de aanloop naar deze dag vroegen wij vader en moeder separaat of het een goed idee was om die ceremonie onder de huidige omstandigheden te laten doorgaan. Mijn liefje en ik voelden ons moreel verplicht die vraag aan hen te stellen. We realiseren ons evenwel hoezeer zij hechten aan deze Hindoe-ceremonie; vooral Ketut is nogal religieus. Bovendien zijn ze tamelijk bijgelovig. Wat zou afzeggen betekenen voor de start van het leven van dit jongste wereldburgertje?

Beide ouders wilden deze ceremonie inderdaad doorzetten. Ketut noemde het vergoelijkend “only a small ceremony”, volgens Elsa was “some family” uitgenodigd. Dat betekent in hun geval drie generaties op visite: twee oma’s en een opa, volwassen tantes en ooms met aanhang, oude en jonge neven en één nichtje, uit verschillende dorpen en uiteenlopende leeftijdgroepen. Wij maakten twee van deze ceremonies mee en ik kan je verzekeren dat 1.5 meter afstand houden tot elkaar zich niet laat verenigen met de ceremoniële praktijken van die dag! En dan die holy man die de ceremonie gaat leiden: in welke gezelschappen was hij hiervoor?! Adu.

De kleine Ketut werd eind december 2019 geboren, als eerste meisje. Wij vertoefden op dat moment op het eiland van de goden. We wisten weliswaar niets van haar komst maar zij kwam, zag en overwon. Na de bevalling bezochten we moeder en kind in het gezondheidscentrum. Elsa was uitgeput maar tevreden: naast haar lag een mooi kind van het vrouwelijke geslacht. Inmiddels kijkt ze aandachtig uit haar grote ogen. Ze wordt omringd door de liefde van drie broers. We zagen grootste broer Yuda op een recente foto met haar op schoot naar een voetbalwedstrijd op tv kijken. Died meid  wordt mij er eentje!

Naar goed Balinees geloof en gebruik wordt haar driemaandenceremonie gehouden op de 105de dag na geboorte. (De Hindoekalender verschilt nogal van onze Gregoriaanse.) Tijdens deze ceremonie wordt dank gezegd aan de krachten van Hyang Widhi Wasa (niet te verwarren met Willie Wartaal) die de baby tot dat moment omringden. Door deze ceremonie wordt het onpure wezentje een mens en krijgt zij een naam. De hare is Santya, roepnaam Santi. Haar papa zal schitteren door afwezigheid. Het goede nieuws is dat arak, de lokale sterke drank, daar momenteel wordt omgevormd tot een desinfecterend goedje bij gebrek aan andere middelen. Proost! 

Vanaf deze plaats wensen we de kleine meid alle goeds toe in deze boze wereld. We hopen dat alle aanwezigen na vandaag gezond blijven.

Gekooid en opgehokt

1 april: kikker in je bil, die er nooit meer uit wil! Gisteren las ik dat Nederland corona-kliklijnen heeft waar je -anoniem- ongehoorzame burgers kunt melden die zich niet aan de groepsvormingsregels houden. Ik dacht dat het een grap was maar had beter moeten weten. Onder andere uit boeken over de Tweede Wereldoorlog… Tja. Tot vandaag zijn in Purmerend al 150 ‘tips’ binnengekomen. De leukste coronagrap van deze week, deze over handenwassen of douchen, kwam van vriend Ger.

Als ik vanuit de lucht naar muzelluf zou kunnen kijken terwijl ik mijn stappen zet, zou mij dat doen denken aan een gekooid dier dat heen en weer loopt achter de tralies. Iets dat je ziet in een campagne van de Dierenbescherming die het publiek vraagt om donaties tegen dierenleed en wanpraktijken. Gekooid. We videoappten onlangs met onze vrienden Frans en Roland. Een van de eerste vragen die ons werd gesteld was “hoe vergaat het jullie, opgehokte meisjes?” Opgehokt. Als pluimvee dat wordt binnengehouden vanwege vogelgriep. Wat scheelt het?!

Ja, we hebben een formele ophokplicht en nee, er is geen sprake van zelfmedelijden. Nog niet. We zijn springlevend en zijn niet ontevreden met onze ren en halfvrije uitloop. We gingen in Spanje de derde week in van huisarrest. Vanwege het rampzalig aantal doden in en om Madrid en in Catalonië scherpte de Spaanse overheid de regels voor dit nationale ‘confinamiento’ verder aan met het stilleggen van al het niet-essentiële werk. De kranen op de omliggende bouwplaatsen kwamen eveneens tot stilstand.

De Spaanse regering kondigde afgelopen weekend een week van rouw af. Afgelopen maandag werd om 12:00 uur de eerste minuut stilte gehouden in het land. Op dat moment regende het hier. Tranen van ontzetting... NOS-correspondent in Spanje, Rop Zoutberg, schreef die dag dat er een voorzichtige daling van het aantal doden was te bespeuren: van diepterecord 838 naar 812. Wat hij niet wist was dat het een dag later weer zou stijgen naar 849. Het zijn angstaanjagende aantallen. Ik herken zijn stemming zó: wishful thinking op zijn sterkst. Wanneer-o-wanneer gaan die vermaledijde dodencijfers teruglopen? Wanneer treedt de afvlakking van de curve in? Het aantal besmettingen onder medisch personeel in ziekenhuizen loop nog steeds op. Dat de luchtkwaliteit in dit land afgelopen maand aanzienlijk verbeterde volgens de European Space Agency (ESA), is een schrale troost.

Illustratie: Sarah Rogers (Daily Beast)

De man in het Witte Huis deed er weer een ongeëvenaarde schep bovenop. Trump zei afgelopen weekend dat hij een geweldige klus zou klaren als het aantal doden door het virus in de VS onder de 100.000 doden zou blijven. Hij zou daarmee de grootste prestatie van alle presidenten ooit leveren. Je gelooft je oren toch niet?! In crisistijd hebben burgers een leider nodig die ze kunnen vertrouwen en die het beste met hen voorheeft. Je wilt bovendien iemand die staat voor zijn woord en niet om de dag zijn standpunt verandert. Eerst riep hij Amerikanen op de kerken met Pasen weer te vullen, kort daarop gevolgd door zijn besluit om als eerste ter wereld de lockdown te verlengen tot 1 mei. De Verenigde Staten zijn nu epicentrum van de wereldwijde coronabesmetting. Ze hebben momenteel het hoogste aantal besmettingen wereldwijd (bijna 190.000) en ruim 4.000 doden. Daarmee is het aantal slachtoffers van 9/11 ruim gepasseerd.

De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat Nederlandse premier Rutte en Spaanse president Sánchez aanvankelijk ook niet erg sterk en snel handelden bij het uitbreken van de pandemie. Zij herstelden zich echter rap, traden sindsdien doortastend op en spreken mensen zoveel moed in als naar omstandigheden mogelijk is. Zelf ben ik er de persoon niet naar om op te kijken naar zo iemand; zeker niet in een situatie als deze. Niemand heeft hier immers ervaring mee. We zitten allemaal in hetzelfde schuitje al is de ene schuit beter dan de andere. Ons hok is vele malen beter en prettiger dan menig andere in de wereld. Bovendien zijn mijn liefje en ik mensen die het zelf graag willen (en kunnen) regelen voor zichzelf en anderen. Als we echter horen of lezen dat mensen in andere delen van Europa, weliswaar in hun eentje en op gepaste afstand van elkaar, door het bos of de duinen en over het strand mogen lopen of fietsen (Zürich, Kijkduin/Scheveningen, Heemstede, Hilversum en Lovina), dan voelen we een beetje jaloezie. We gunnen het hen echter van harte!

Dat ik niet de enige ben in de straat die over meer vrijheid fantaseert, bleek uit de opmerking van buurman Guillermo. Hij en echtgenote María Angélica komen er net zo bekooid vanaf als wij. Dat versterkt de band wel. Onze harten bloeden als we hen rek- en strekoefeningen op het terras zien doen. Ze zijn ietsje ouder dan wij maar voor hen voelen we meer compassie dan voor onszelf. (Dat moeten anderen maar doen.) Als het mocht, zouden we hen in de armen willen nemen. De buurman  meldde ons recent dat hij overweegt vanaf zijn terras een tunnel naar het strand te graven; het is tenslotte maar 400 à 500 meter. Op mijn aanbod hem te helpen, zei hij dat we dan wel gescheiden tunnelbuizen moeten aanleggen. Hij had een punt. Dat maakte zijn plan ineens veel minder inspirerend…

Ik moest terugdenken aan het uitje dat mijn liefje en ik in 2013 naar Almería maakten. Eenmaal daar ontdekten we dat er excursies werden georganiseerd in ondergrondse tunnels die tijdens de Spaanse burgeroorlog waren gebruikt om te schuilen voor de bommenregens van generaal Franco en zijn alliantie: nazi’s en fascisten. Het bleek te gaan om welgeteld 52 bombardementen. 
We waren daar destijds om mijn verjaardag te vieren. De coronie wil dat ik dit jaar wederom in een soort bunker zit op dit dag! Die schuilkelder, met een lengte van 4.5 kilometer, bleek de grootste van Europa te zijn; het werd gebouwd onder toezicht van architect Guillermo Langle Rubio. (Onze buurman heeft als toekomstig graver zijn naam mee.) Er bevonden zich een ziekenhuisje en een keuken in het uitgebreide gangenstelsel. Op de moeilijkste dagen schuilden 36.000 Almerianen onder de grond. Daar moet je nu vanwege besmettingsgevaar niet willen zijn.

De oudjes die nu in Spanje dagelijks met honderden tegelijk overlijden aan covid-19, maakten die burgeroorlog mee in hun prille leven. Daar denk ik regelmatig aan. Dat komt ook doordat ik momenteel een goed boek lees dat ten dele in die tijd speelt. Ik raakte in de ban van het werk van de Britse auteur Jessie Burton. Eerst las ik haar debuut ‘The Miniaturist’, een historische roman die zich geheel aan de gouden bocht van Amsterdam afspeelt ten tijde van de Gouden Eeuw. Het verhaal is gebaseerd op het poppenhuis van Petronella Oortman (te zien in het Rijksmuseum). Daarna begon ik met veel plezier aan ‘De Muze’, een roman over het leven van een jonge vrouw uit Trinidad die in de jaren '60 van de vorige eeuw naar Londen emigreert. Een tweede verhaallijn in het boek speelt zich af rondom een kunstzinnige ex-patfamilie in Málaga aan de vooravond van de Spaanse burgeroorlog. Beide boeken zijn erg goed geschreven, met intrigerende plots en interessante personages. Aanraders!

Toen ik de overburen onlangs via Whatsapp vroeg of ik iets uit de supermarkt voor hen kon meebrengen tijdens mijn wekelijkse boodschappenrondje, antwoordde hij dat ze genoeg eten in huis hebben om het lang uit te zingen. Mijn liefje las voor dat het gebruik van Whatsapp in Spanje sinds het huisarrest met 700% toenam. Nog een nieuwsfeit van haar kant: vandaag oefent zij voor de 365^ste dag op rij haar Spaans op Duolingo. ¡Felicidades, cariño! Sinds de buren uit Madrid arriveerden, deden zij geen enkele boodschap. Spanjaarden zijn dus niet alleen bedreven in tunnels graven, ze kunnen ook heel spaarzaam en tevreden zijn met weinig, als het erop aankomt.

Nederland verlengde gisteren de maatregelen tot 28 april, mijn tweede Vaderland ging tot nu toe niet verder dan 13 april. Ik heb geen illusie: ons huisarrest aan de Costa Blanca zal eveneens worden verlengd.